{"id":10223,"date":"2022-07-15T17:00:00","date_gmt":"2022-07-15T17:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&p=10223"},"modified":"2023-02-28T15:08:39","modified_gmt":"2023-02-28T14:08:39","slug":"anosmia-utrata-zmyslu-powonienia","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/anosmia-utrata-zmyslu-powonienia\/","title":{"rendered":"Anosmia (utrata zmys\u0142u powonienia)"},"content":{"rendered":"\n

Jak TELEMEDI mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku anosmii? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Niezale\u017cnie od tego, jaka jest przyczyna anosmii, ka\u017cdy, kto przesta\u0142 prawid\u0142owo odczuwa\u0107 zapachy, powinien zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do lekarza. Skorzystaj z mo\u017cliwo\u015bci wideokonsultacji ze specjalist\u0105 TELEMEDI, kt\u00f3ry pomo\u017ce ci przywr\u00f3ci\u0107 poprzedni\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe informacje<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n \n\n
    \n
  • Co to jest anosmia?<\/strong> Utrata zdolno\u015bci odczuwania zapach\u00f3w. Anosmia, podobnie jak cz\u0119\u015bciowa utrata zdolno\u015bci odczuwania zapach\u00f3w (hiposmia), jest jednym z zaburze\u0144 w\u0119chu (dysosmii).<\/li>\n\n\n\n
  • Cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania<\/strong>: Szacuje si\u0119, \u017ce anosmia dotyczy pi\u0119ciu procent populacji w Europie. Cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania tego zaburzenia w\u0119chu wzrasta wraz z wiekiem.<\/li>\n\n\n\n
  • Przyczyny<\/strong>: Np. wirusowe infekcje dr\u00f3g oddechowych, takie jak przezi\u0119bienia z nie\u017cytem nosa, zapalenie zatok lub COVID-19, alergiczny nie\u017cyt nosa, zanikowy nie\u017cyt nosa (forma przewlek\u0142ego nie\u017cytu nosa), polipy nosa, odchylona przegroda nosowa, leki, szkodliwe i toksyczne substancje, choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane, uraz g\u0142owy, guz m\u00f3zgu itp.<\/li>\n\n\n\n
  • Diagnoza<\/strong>: Konsultacja lekarza z pacjentem, badanie laryngologiczne, badanie w\u0119chu, w razie potrzeby dalsze badania.<\/li>\n\n\n\n
  • Leczenie<\/strong>: W zale\u017cno\u015bci od przyczyny, np. za pomoc\u0105 lek\u00f3w (takich jak kortyzon), operacji (np. w przypadku polip\u00f3w nosa), treningu w\u0119chu; leczenie chor\u00f3b le\u017c\u0105cych u podstaw utraty w\u0119chu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Anosmia: przyczyny<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    W zale\u017cno\u015bci od tego, gdzie le\u017cy przyczyna zaburzonej percepcji zapach\u00f3w, lekarze dziel\u0105 zaburzenia w\u0119chu, takie jak anosmia, na zatokowo-podniebienne i niepodniebienne.<\/p>\n\n\n\n

    Zaburzenia w\u0119chu zatokowo-podniebiennego<\/p>\n\n\n\n

    Zaburzenia w\u0119chu zatokowo-podniebiennego to termin u\u017cywany do opisania anosmii lub innych zaburze\u0144 w\u0119chu, kt\u00f3rych przyczyn\u0105 jest choroba lub zmiana w obr\u0119bie nosa lub zatok. W tym przypadku funkcja b\u0142ony \u015bluzowej w\u0119chu w g\u00f3rnym odcinku nosa jest zaburzona z powodu stanu zapalnego lub droga wdychanego powietrza do b\u0142ony \u015bluzowej w\u0119chu jest mniej lub bardziej zablokowana.<\/p>\n\n\n\n

    Najcz\u0119\u015bciej przyczyn\u0105 zaburze\u0144 w\u0119chu w obr\u0119bie zatok s\u0105 choroby zapalne, a zw\u0142aszcza przewlek\u0142e stany zapalne b\u0142ony \u015bluzowej nosa i zatok przynosowych (przewlek\u0142y nie\u017cyt nosa, przewlek\u0142e zapalenie zatok lub kombinacja przewlek\u0142ego zapalenia b\u0142ony \u015bluzowej nosa i zatok przynosowych). Ale nawet przy zwyk\u0142ym przezi\u0119bieniu lub przezi\u0119bieniu w kontek\u015bcie grypy (grypa) wi\u0119kszo\u015b\u0107 chorych mo\u017ce czu\u0107 mniej (hiposmia) lub w og\u00f3le nie czu\u0107 zapachu (anosmia) \u2013 nawet je\u015bli tylko tymczasowo.<\/p>\n\n\n\n

    Utrata w\u0119chu jest tak\u017ce typowa dla zaka\u017cenia koronawirusem COVID-19. Anosmia cz\u0119sto wyst\u0119puje tu jako wczesny objaw. Jak dok\u0142adnie do tego dochodzi, nie zosta\u0142o jeszcze w pe\u0142ni wyja\u015bnione. Prawdopodobnie jednak w gr\u0119 wchodzi kilka czynnik\u00f3w, takich jak obrz\u0119k b\u0142ony \u015bluzowej nosa (przyczyny zatokowe), uszkodzenie b\u0142ony \u015bluzowej w\u0119chu i zaburzenie w\u0119chowej \u015bcie\u017cki sygnalizacyjnej w m\u00f3zgu (przyczyny pozasinowe, patrz ni\u017cej).<\/p>\n\n\n\n

    Inn\u0105 mo\u017cliw\u0105 przyczyn\u0105 zaburze\u0144 w\u0119chu w zatokach jest alergiczny nie\u017cyt nosa: je\u015bli b\u0142ona \u015bluzowa nosa staje si\u0119 zaczerwieniona i obrz\u0119kni\u0119ta, na przyk\u0142ad w wyniku kataru siennego lub alergii na kurz domowy, osoby dotkni\u0119te tym schorzeniem mog\u0105 czu\u0107 zapach tylko w ograniczonym stopniu lub wcale.<\/p>\n\n\n\n

    Zaburzenia w\u0119chu spowodowane obrz\u0119kiem b\u0142ony \u015bluzowej w nosie i zatokach mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c wyst\u0105pi\u0107 jako efekt uboczny przyjmowania lek\u00f3w. Podobnie r\u00f3\u017cne toksyny i substancje dra\u017cni\u0105ce, takie jak tlenek w\u0119gla, ozon czy dym papierosowy, mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 nie\u017cyt nosa (toksyczno-dra\u017cni\u0105cy nie\u017cyt nosa), kt\u00f3ry mo\u017ce upo\u015bledza\u0107 w\u0119ch.<\/p>\n\n\n\n

    W innych przypadkach anosmia wyst\u0119puje w zwi\u0105zku z tzw. zanikowym nie\u017cytem nosa. W tej formie przewlek\u0142ego nie\u017cytu nosa b\u0142ona \u015bluzowa staje si\u0119 cie\u0144sza i twardnieje. Dzieje si\u0119 tak cz\u0119sto u os\u00f3b starszych i cierpi\u0105cych na ziarniniakowato\u015b\u0107 z zapaleniem naczy\u0144 (choroba Wegenera). Zanikowy nie\u017cyt nosa z nast\u0119puj\u0105c\u0105 po nim anosmi\u0105 mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 tak\u017ce po operacji zatok oraz przy d\u0142ugotrwa\u0142ych infekcjach bakteryjnych b\u0142ony \u015bluzowej nosa.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0119sto utrata w\u0119chu (anosmia) lub jego pogorszenie (hyposmia) jest r\u00f3wnie\u017c spowodowane polipami nosa lub du\u017cym skrzywieniem przegrody nosowej (odchyleniem przegrody). Wdychane powietrze mo\u017ce wtedy z trudem lub wcale nie przenika\u0107 do b\u0142ony \u015bluzowej w\u0119chu. Ponadto polipy nosa i odchylenia przegrody mog\u0105 sprzyja\u0107 zapaleniu zatok, je\u015bli utrudniaj\u0105 dost\u0119p do zatok. Takie procesy zapalne mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c upo\u015bledza\u0107 w\u0119ch.<\/p>\n\n\n\n

    Droga oddechu do nab\u0142onka w\u0119chowego mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zablokowana przez guzy w nosie lub zatokach.<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Zaburzenia w\u0119chu inne ni\u017c zatokowo-podniebienne:<\/strong> Zaburzenia w\u0119chu inne ni\u017c zatokowo-podniebienne to termin u\u017cywany w odniesieniu do zaburze\u0144 w\u0119chu spowodowanych uszkodzeniem samego aparatu w\u0119chowego (b\u0142ony \u015bluzowej nosa, drogi w\u0119chowej).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Bardzo cz\u0119sto wyst\u0119puje poinfekcyjne zaburzenie w\u0119chu. Jest to uporczywe zaburzenie zmys\u0142u w\u0119chu po przej\u015bciowej infekcji (g\u00f3rnych) dr\u00f3g oddechowych, bez bezobjawowej przerwy mi\u0119dzy zako\u0144czeniem infekcji a zauwa\u017ceniem wyst\u0119powania zaburzenia w\u0119chu. Ponadto do 25 procent os\u00f3b dotkni\u0119tych t\u0105 chorob\u0105 inaczej odbiera zapachy (parosmia) lub zg\u0142asza halucynacje w\u0119chowe (fantosmia). Poinfekcyjne zaburzenia w\u0119chu s\u0105 prawdopodobnie spowodowane g\u0142\u00f3wnie przez bezpo\u015brednie uszkodzenie b\u0142ony \u015bluzowej nosa (nab\u0142onka w\u0119chowego).<\/p>\n\n\n\n

      Zaburzenia w\u0119chu w kontek\u015bcie infekcji wirusowej g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 od poinfekcyjnych zaburze\u0144 w\u0119chu. Zazwyczaj znikaj\u0105 one ponownie, gdy tylko infekcja si\u0119 wyleczy.<\/p>\n\n\n\n

      Inne mo\u017cliwe przyczyny zaburze\u0144 w\u0119chu innych ni\u017c zatokowo-podniebienne to:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Uraz czaszkowo-m\u00f3zgowy:<\/strong> W wyniku upadku lub uderzenia w g\u0142ow\u0119 nerwy w\u0119chowe mog\u0105 zosta\u0107 ca\u0142kowicie lub cz\u0119\u015bciowo zerwane. Mo\u017ce te\u017c doj\u015b\u0107 do st\u0142uczenia lub krwawienia w obszarach m\u00f3zgu odpowiedzialnych za odbieranie i przetwarzanie bod\u017ac\u00f3w w\u0119chowych. Cz\u0119\u015bciowa lub ca\u0142kowita utrata zmys\u0142u w\u0119chu (hiposmia lub anosmia) pojawia si\u0119 w takich urazach czaszkowo-m\u00f3zgowych do\u015b\u0107 nagle.<\/li>\n\n\n\n
      • Toksyny i zanieczyszczenia:<\/strong> Mog\u0105 one ostro lub przewlekle uszkadza\u0107 b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 narz\u0105du w\u0119chu i w ten spos\u00f3b powodowa\u0107 zatokowo-podniebienne zaburzenia w\u0119chu (np. w postaci anosmii). Mo\u017cliwymi czynnikami wyzwalaj\u0105cymi s\u0105 formaldehyd, dym tytoniowy, pestycydy, tlenek w\u0119gla i kokaina. W ten sam spos\u00f3b radioterapia mo\u017ce spowodowa\u0107 utrat\u0119 w\u0119chu (anosmia) lub cz\u0119\u015bciow\u0105 utrat\u0119 w\u0119chu (hyposmia) u pacjent\u00f3w chorych na raka.<\/li>\n\n\n\n
      • R\u00f3\u017cne choroby podstawowe:<\/strong> W chorobach uk\u0142adu nerwowego, takich jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona czy stwardnienie rozsiane, zmys\u0142 w\u0119chu mo\u017ce by\u0107 zaburzony lub ulec zniszczeniu, kiedy kom\u00f3rki nerwowe obumieraj\u0105 w obszarach m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 wa\u017cne dla zmys\u0142u w\u0119chu. W chorobie Parkinsona hyposmia lub anosmia jest nawet wa\u017cnym wczesnym objawem. Inne choroby podstawowe, w kt\u00f3rych mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 zaburzenia w\u0119chu, to padaczka, schizofrenia, miastenia, depresja, cukrzyca typu 2, niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy, choroby w\u0105troby i nerek.<\/li>\n\n\n\n
      • Leki<\/strong>: Niekt\u00f3re leki mog\u0105 powodowa\u0107 zaburzenia w\u0119chu niezwi\u0105zane jako efekt uboczny. Nale\u017c\u0105 do nich antybiotyki (np. amikacyna), metotreksat (stosowany w wi\u0119kszych dawkach jako lek przeciwnowotworowy), leki przeciwnadci\u015bnieniowe (np. nifedypina) i przeciwb\u00f3lowe (np. morfina).<\/li>\n\n\n\n
      • Operacje, infekcje i guzy wewn\u0105trz czaszki:<\/strong> Zabiegi chirurgiczne i guzy wewn\u0105trz czaszki, a tak\u017ce infekcje o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego mog\u0105 zaburza\u0107 w\u0119chow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 sygnalizacyjn\u0105 i w ten spos\u00f3b powodowa\u0107 zaburzenia w\u0119chu.<\/li>\n\n\n\n
      • Dziedziczne<\/strong>: Zaburzenia w\u0119chu, takie jak anosmia, mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wrodzone. Na przyk\u0142ad u niekt\u00f3rych os\u00f3b tzw. cebulka w\u0119chowa (specyficzny obszar m\u00f3zgu) jest s\u0142abo rozwini\u0119ta lub nie ma jej wcale. Dzieje si\u0119 tak na przyk\u0142ad w przypadku zespo\u0142u Kallmanna, w kt\u00f3rym gonady (j\u0105dra lub jajniki) s\u0105 r\u00f3wnie\u017c s\u0142abo rozwini\u0119te. Cz\u0119\u015bciej jednak wyst\u0119puje izolowana anosmia wrodzona, czyli wrodzona utrata w\u0119chu bez innych objaw\u00f3w czy oznak choroby.<\/li>\n\n\n\n
      • Wiek<\/strong>: Z wiekiem zmys\u0142 powonienia naturalnie si\u0119 os\u0142abia. Jednak u starszych os\u00f3b z utrat\u0105 w\u0119chu zawsze nale\u017cy bra\u0107 pod uwag\u0119 chorob\u0119 Parkinsona lub Alzheimera jako mo\u017cliw\u0105 przyczyn\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Je\u015bli nie mo\u017cna znale\u017a\u0107 przyczyny zaburze\u0144 w\u0119chu, lekarze diagnozuj\u0105 \u201eidiopatyczne zaburzenia w\u0119chu\u201d. Jest to diagnoza wykluczaj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n

        Anosmia: objawy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

        Utrata w\u0119chu jest g\u0142\u00f3wn\u0105 cech\u0105 anosmii. \u015aci\u015ble rzecz bior\u0105c, lekarze rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 jednak anosmi\u0119 funkcjonaln\u0105 i ca\u0142kowit\u0105:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • Anosmia funkcjonalna:<\/strong> Zmys\u0142 w\u0119chu jest tak bardzo upo\u015bledzony, \u017ce nie mo\u017cna go ju\u017c efektywnie wykorzystywa\u0107 w codziennym \u017cyciu \u2013 nawet je\u015bli kilka zapach\u00f3w mo\u017cna jeszcze od czasu do czasu wyczu\u0107, s\u0142abo lub na kr\u00f3tko. Jednak ta szcz\u0105tkowa zdolno\u015b\u0107 do odczuwania zapach\u00f3w jest nieistotna.<\/li>\n\n\n\n
        • Ca\u0142kowita anosmia<\/strong>: W tym przypadku zmys\u0142 w\u0119chu ca\u0142kowicie zanika, tzn. nie mo\u017cna wykry\u0107 \u017cadnych resztek zdolno\u015bci do odczuwania zapach\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Niezale\u017cnie od tego, czy jest to anosmia funkcjonalna, czy ca\u0142kowita, codzienne do\u015bwiadczenie os\u00f3b ni\u0105 dotkni\u0119tych jest proste: \u201eNie czuj\u0119 ju\u017c zapachu\u201d, tzn. nie mo\u017cna ju\u017c sprawdzi\u0107 w\u0142asnym nosem, czy mleko jest kwa\u015bne, czy koszulka z poprzedniego dnia pachnie potem, czy perfumy partnera s\u0105 przyjemne, czy nie.<\/p>\n\n\n\n

          Ponadto wiele os\u00f3b z anosmi\u0105 ma problemy ze zmys\u0142em smaku: wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich mo\u017ce normalnie odczuwa\u0107 smak s\u0142onych, kwa\u015bnych, s\u0142odkich i gorzkich rzeczy, ale nie potrafi rozr\u00f3\u017cni\u0107 poszczeg\u00f3lnych, bardziej z\u0142o\u017conych smak\u00f3w. Do tego potrzebne s\u0105 nie tylko receptory smaku, ale te\u017c receptory w\u0119chu na j\u0119zyku \u2013 tylko wtedy, gdy wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 ze sob\u0105, aromat mo\u017ce si\u0119 w pe\u0142ni rozwin\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

          Anosmia: konsekwencje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          Jak wspomniano powy\u017cej, anosmia mo\u017ce znacz\u0105co obni\u017cy\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia. Utrata w\u0119chu i niezdolno\u015b\u0107 do rozr\u00f3\u017cniania smak\u00f3w mo\u017ce zmniejszy\u0107 przyjemno\u015b\u0107 z jedzenia i picia. Nawet znajomy zapach partnera czy dziecka, zapach bzu, czysty zapach \u015bwie\u017cego prania \u2013 wszystko to znika z codziennego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n

          Jednak wraz z utrat\u0105 w\u0119chu traci si\u0119 nie tylko wzbogacaj\u0105c\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia funkcj\u0119 w\u0119chu, ale te\u017c jego funkcj\u0119 ostrzegawcz\u0105: osoby z anosmi\u0105 nie s\u0105 w stanie wyczu\u0107 na przyk\u0142ad, czy na kuchence pali si\u0119 jedzenie, czy jedzenie si\u0119 zepsu\u0142o, czy ogrzewanie gazowe jest nieszczelne.<\/p>\n\n\n\n

          Podobnie osoby z anosmi\u0105 nie potrafi\u0105 wykry\u0107, kiedy same wydzielaj\u0105 zapach potu lub kiedy w \u0142azience czy kuchni unosi si\u0119 jaki\u015b zapach. \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce inni ludzie mog\u0105 to zauwa\u017cy\u0107, w przeciwie\u0144stwie do nich samych, mo\u017ce stanowi\u0107 du\u017ce obci\u0105\u017cenie psychiczne dla os\u00f3b cierpi\u0105cych na anosmi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

          Anosmia: leczenie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          To, czy i jak mo\u017cna przywr\u00f3ci\u0107 zaburzony zmys\u0142 w\u0119chu, zale\u017cy od przyczyny tego stanu.<\/p>\n\n\n\n

          Przej\u015bciowe zaburzenia w\u0119chu spowodowane ostrym nie\u017cytem nosa lub ostrym zapaleniem zatok \u2013 po\u0142\u0105czenie obu tych chor\u00f3b nazywane jest ostrym zapaleniem b\u0142ony \u015bluzowej nosa i zatok \u2013 nie wymagaj\u0105 \u017cadnej specjalnej terapii. Zazwyczaj wystarcz\u0105 og\u00f3lne \u015brodki lecznicze, takie jak picie du\u017cej ilo\u015bci p\u0142yn\u00f3w i inhalacje.<\/p>\n\n\n\n

          Przewlek\u0142e zapalenie nosa i zatok przynosowych bez polip\u00f3w nosa leczy si\u0119 u doros\u0142ych miejscowymi preparatami kortyzonu (spray) i p\u0142ukankami nosa ze s\u0142on\u0105 wod\u0105. Kortyzon ma dzia\u0142anie przeciwzapalne, a p\u0142ukanie nosa pomaga rozlu\u017ani\u0107 zalegaj\u0105cy \u015bluz. Je\u015bli w gr\u0119 wchodz\u0105 bakterie, lekarz czasami przepisuje antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n

          Je\u015bli hiposmia lub anosmia jest spowodowana przewlek\u0142ym zapaleniem b\u0142ony \u015bluzowej nosa z polipami nosa, u doros\u0142ych zwykle stosuje si\u0119 preparaty kortyzonu \u2013 miejscowo (w postaci sprayu) i og\u00f3lnoustrojowo (w postaci tabletek lub kapsu\u0142ek). Niekt\u00f3re ma\u0142e badania sugeruj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce tzw. antagoni\u015bci receptor\u00f3w leukotrienowych (np. montelukast) s\u0105 w pewnym stopniu skuteczni. Leki te zwi\u0119kszaj\u0105 przepuszczalno\u015b\u0107 dr\u00f3g oddechowych i zosta\u0142y pierwotnie opracowane dla chorych na astm\u0119. Mo\u017cna je jednak stosowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w przypadku zaburze\u0144 w\u0119chu w przewlek\u0142ym zapaleniu b\u0142ony \u015bluzowej nosa z polipami nosa.<\/p>\n\n\n\n

          Same polipy nosa s\u0105 bardzo cz\u0119sto usuwane chirurgicznie. Poprawia to oddychanie przez nos i \u2013 je\u015bli polipy zablokowa\u0142y wej\u015bcie do zatok \u2013 zmniejsza ryzyko nawracaj\u0105cego zapalenia zatok. Mo\u017ce to poprawi\u0107 zaburzony zmys\u0142 w\u0119chu. Je\u015bli masz w nosie lub zatokach guz blokuj\u0105cy drog\u0119 wdychanego powietrza do nab\u0142onka w\u0119chowego, zwykle r\u00f3wnie\u017c wykonuje si\u0119 operacj\u0119. To samo dotyczy sytuacji, gdy skrzywiona przegroda nosowa powoduje hiposmi\u0119 lub anosmi\u0119 jako przeszkoda w przep\u0142ywie powietrza.<\/p>\n\n\n\n

          Je\u015bli zaburzenia w\u0119chu wynikaj\u0105 z alergicznego nie\u017cytu nosa, najbardziej obiecuj\u0105c\u0105 metod\u0105 leczenia s\u0105 miejscowe preparaty kortyzonu. Niezale\u017cnie od tego, czy i w jakim stopniu zmys\u0142 w\u0119chu osoby dotkni\u0119tej alergi\u0105 jest upo\u015bledzony, sama alergia mo\u017ce by\u0107 leczona zgodnie z potrzebami (np. unikanie alergen\u00f3w w jak najwi\u0119kszym stopniu, ewentualnie odczulanie).<\/p>\n\n\n\n

          Je\u015bli nie\u017cyt nosa spowodowany toksynami i substancjami dra\u017cni\u0105cymi (toksyczno-dra\u017cni\u0105cy nie\u017cyt nosa) prowadzi do upo\u015bledzenia lub utraty w\u0119chu, wa\u017cne jest, by w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci unika\u0107 substancji, kt\u00f3re go wywo\u0142uj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

          W przypadku anosmii lub innych zaburze\u0144 w\u0119chu spowodowanych przez inne formy nie\u017cytu nosa (np. nie\u017cyt nosa o nieznanej przyczynie = idiopatyczny nie\u017cyt nosa) nie ma og\u00f3lnych wytycznych dotycz\u0105cych leczenia. W takich przypadkach zaleca si\u0119 raczej indywidualne metody leczenia.<\/p>\n\n\n\n

          Je\u015bli utrat\u0119 w\u0119chu wywo\u0142uj\u0105 leki, lekarz prowadz\u0105cy mo\u017ce sprawdzi\u0107, czy mo\u017cna je odstawi\u0107. Wtedy zaburzenia w\u0119chu zwykle znikaj\u0105. Je\u015bli nie jest mo\u017cliwe odstawienie leku, mo\u017cna czasem zmniejszy\u0107 jego dawk\u0119. Mo\u017ce to przynajmniej poprawi\u0107 zdolno\u015b\u0107 odczuwania zapach\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

          W \u017cadnym wypadku nie nale\u017cy samodzielnie przerywa\u0107 przyjmowania przepisanych lek\u00f3w ani zmniejsza\u0107 ich dawki! Zawsze najpierw nale\u017cy om\u00f3wi\u0107 to z lekarzem.<\/p>\n\n\n\n

          Zaburzenia w\u0119chu wynikaj\u0105ce z uraz\u00f3w czaszkowo-m\u00f3zgowych mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 leczy\u0107 glukonianem cynku \u2013 samodzielnie lub w po\u0142\u0105czeniu z og\u00f3lnoustrojowymi preparatami kortyzonu (np. tabletki z kortyzonem). Alternatywnie lub jako uzupe\u0142nienie pacjenci mog\u0105 uczestniczy\u0107 w zorganizowanym treningu w\u0119chu. W ka\u017cdym przypadku wa\u017cne jest, by rozpocz\u0105\u0107 leczenie jak najszybciej po urazie.<\/p>\n\n\n\n

          Ustrukturyzowany trening w\u0119chu jest r\u00f3wnie\u017c zalecany dla pacjent\u00f3w z poinfekcyjnymi zaburzeniami w\u0119chu. Je\u015bli to mo\u017cliwe, trening powinien by\u0107 rozpocz\u0119ty w ci\u0105gu pierwszego roku po wyst\u0105pieniu zaburze\u0144 w\u0119chu. Je\u015bli to konieczne, mo\u017cna spr\u00f3bowa\u0107 (dodatkowego) leczenia farmakologicznego, na przyk\u0142ad kortyzonem.<\/p>\n\n\n\n

          Je\u015bli za (cz\u0119\u015bciow\u0105) utrat\u0105 zmys\u0142u w\u0119chu stoj\u0105 choroby podstawowe, takie jak choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane czy guz m\u00f3zgu, priorytetem jest ich specjalistyczne leczenie.<\/p>\n\n\n\n

          W przypadku anosmii wrodzonej i zwi\u0105zanej z wiekiem nie jest mo\u017cliwe zastosowanie \u017cadnego leczenia.<\/p>\n\n\n\n

          Trening w\u0119chu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Jak ju\u017c wspomniano, eksperci zalecaj\u0105 przeprowadzenie zorganizowanego treningu w\u0119chu, zw\u0142aszcza w przypadku poinfekcyjnych zaburze\u0144 w\u0119chu. Mo\u017ce to by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przydatne w przypadku zaburze\u0144 w\u0119chu po urazie czaszkowo-m\u00f3zgowym.<\/p>\n\n\n\n

          Dok\u0142adna struktura treningu mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cna i jest omawiana z pacjentem w ka\u017cdym indywidualnym przypadku. Na przyk\u0142ad pacjent mo\u017ce dwa razy dziennie przez kilka tygodni w\u0105cha\u0107 tzw. pa\u0142eczki do treningu w\u0119chowego, z kt\u00f3rych ka\u017cda zawiera specyficzny zapach (np. cytryny, go\u017adzika, r\u00f3\u017cy, eukaliptusa). Ten ukierunkowany trening zmys\u0142u w\u0119chu mo\u017cna wspom\u00f3c, \u0142\u0105cz\u0105c ka\u017cdy zapach z obrazkami lub s\u0142owami. Na przyk\u0142ad podczas w\u0105chania cytrynowej pa\u0142eczki mo\u017cna spojrze\u0107 na obrazek cytryny lub wypowiedzie\u0107 s\u0142owo cytryna w my\u015blach lub na g\u0142os. W ten spos\u00f3b wra\u017cenie zapachowe jest lepiej zapami\u0119tywane.<\/p>\n\n\n\n

          Pa\u0142eczki do \u0107wiczenia w\u0119chu s\u0105 podobnie wykorzystywane w diagnostyce zaburze\u0144 w\u0119chu. Jako alternatyw\u0119 dla takich pa\u0142eczek niekt\u00f3rzy lekarze u\u017cywaj\u0105 do treningu w\u0119chu fiolek z czystymi olejkami eterycznymi.<\/p>\n\n\n\n

          Mo\u017cna te\u017c wykorzysta\u0107 swoj\u0105 pami\u0119\u0107, by pom\u00f3c sobie w trenowaniu zmys\u0142u w\u0119chu. Mo\u017cna na przyk\u0142ad postara\u0107 si\u0119 dok\u0142adnie zapami\u0119ta\u0107 zapach \u015bwie\u017co upieczonych ciasteczek cynamonowych lub \u015bwie\u017co zmielonej kawy. Albo pomy\u015ble\u0107, jak pachnie powietrze, gdy w gor\u0105cy letni dzie\u0144 pada deszcz.<\/p>\n\n\n\n

          Porady dla \u017cycia codziennego os\u00f3b z anosmi\u0105<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            \n
          • Czujniki dymu w twoich w\u0142asnych czterech \u015bcianach s\u0105 zawsze wa\u017cne \u2013 ale szczeg\u00f3lnie wtedy, gdy cierpisz na anosmi\u0119 i nie jeste\u015b w stanie wcze\u015bnie wyczu\u0107 ewentualnego zapachu dymu.<\/li>\n\n\n\n
          • Je\u015bli gotujesz lub ogrzewasz dom za pomoc\u0105 gazu, powiniene\u015b zachowa\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 i dba\u0107 o to, by przewody gazowe by\u0142y utrzymywane w dobrym stanie. W razie potrzeby zainstaluj detektor gazu.<\/li>\n\n\n\n
          • Czy nadal masz chocia\u017c cz\u0119\u015b\u0107 swojego zmys\u0142u w\u0119chu? Jedzenie mo\u017ce by\u0107 smaczniejsze i przyjemniejsze, je\u015bli dodasz do niego koncentraty aromat\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
          • Odpowiednio przechowuj swoje jedzenie. Je\u015bli to konieczne, zanotuj dat\u0119 zakupu i dat\u0119 otwarcia (np. w przypadku puszek lub karton\u00f3w po mleku). U\u017cywaj jedzenia w zalecanym czasie spo\u017cycia. Pami\u0119taj te\u017c, \u017ce opr\u00f3cz zapachu i smaku, konsystencja i kolor niekt\u00f3rych produkt\u00f3w tak\u017ce mo\u017ce wskazywa\u0107 na ich zepsucie.<\/li>\n\n\n\n
          • Niekt\u00f3re osoby z anosmi\u0105 trzymaj\u0105 si\u0119 sta\u0142ych harmonogram\u00f3w higieny osobistej, zmiany ubra\u0144, sprz\u0105tania \u0142azienki i kuchni. W ko\u0144cu ich w\u0142asny nos nie jest w stanie zasygnalizowa\u0107, kiedy jest w\u0142a\u015bciwy czas na tak\u0105 aktywno\u015b\u0107. Ustalone harmonogramy daj\u0105 osobie dotkni\u0119tej chorob\u0105 poczucie bezpiecze\u0144stwa, je\u015bli chodzi o czysto\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105 i swojego domu \u2013 co cz\u0119sto przynosi jej wielk\u0105 ulg\u0119 psychiczn\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

            Anosmia: badania i diagnoza<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

            Anamneza<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Aby wyja\u015bni\u0107 zaburzenie w\u0119chu, lekarz najpierw przeprowadzi wywiad lekarski (anamnez\u0119). W tym celu dok\u0142adnie wypyta ci\u0119 o objawy i mo\u017cliwe przyczyny zaburze\u0144 w\u0119chu. Mo\u017cliwe pytania to na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

              \n
            • Od jak dawna nie jeste\u015b w stanie niczego wyczu\u0107?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy nagle straci\u0142e\u015b zmys\u0142 w\u0119chu, czy te\u017c zaburzenia w\u0119chu rozwija\u0142y si\u0119 powoli?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy utrata w\u0119chu jest ca\u0142kowita, czy nadal mo\u017cesz wykrywa\u0107 pojedyncze, s\u0142abe zapachy?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy masz jakie\u015b inne objawy, takie jak problemy z odczuwaniem smaku?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy masz\/ mia\u0142e\u015b infekcj\u0119 g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zana z zaburzeniami w\u0119chu?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy zanim straci\u0142e\u015b w\u0119ch, mia\u0142e\u015b uraz g\u0142owy lub operacj\u0119?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy masz jakie\u015b istniej\u0105ce wcze\u015bniej schorzenia, takie jak przewlek\u0142e zapalenie zatok lub alergie?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy przyjmujesz jakie\u015b leki, a je\u015bli tak, to jakie?<\/li>\n\n\n\n
            • Czy w \u017cyciu codziennym (np. w pracy) jeste\u015b nara\u017cony na kontakt z chemikaliami lub oparami?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

              Badanie fizykalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego nast\u0119puje badanie laryngologiczne, w tym endoskopia nosa (rynoskopia). Podczas dok\u0142adnego badania nosa, nosogard\u0142a, zatok i szpary w\u0119chowej (obszar w g\u00f3rnym odcinku nosa, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 b\u0142ona \u015bluzowa nosa) lekarz b\u0119dzie szuka\u0142 oznak obrz\u0119ku, zapalenia, a tak\u017ce polip\u00f3w nosa i wydzielin.<\/p>\n\n\n\n

              Lekarz mo\u017ce te\u017c poprosi\u0107 o oddychanie przez ka\u017cde z nozdrzy po kolei, przytrzymuj\u0105c d\u0142oni\u0105 drugie nozdrze. Pomo\u017ce mu to sprawdzi\u0107, czy przep\u0142yw powietrza nie jest zablokowany z jednej strony.<\/p>\n\n\n\n

              Procedury testu w\u0119chu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne subiektywne i obiektywne (instrumentalne) procedury, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 u\u017cyte do testowania zdolno\u015bci odczuwania zapach\u00f3w. Pacjent musi aktywnie uczestniczy\u0107 w procedurach subiektywnych. Ma\u0142e dzieci i osoby cierpi\u0105ce na demencj\u0119 zazwyczaj nie s\u0105 w stanie tego zrobi\u0107. Dlatego te\u017c testy obiektywne maj\u0105 bardzo du\u017ce znaczenie w wyja\u015bnianiu zaburze\u0144 w\u0119chu u tego rodzaju pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

              Poni\u017cej przedstawiono szczeg\u00f3\u0142owo niekt\u00f3re procedury testowe.<\/p>\n\n\n\n

              Sniffin' Sticks (Pa\u0142eczki do w\u0105chania)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Sniffin' Sticks to patyczki nas\u0105czone zapachem. S\u0105 one preferowan\u0105 procedur\u0105 testow\u0105 w wyja\u015bnianiu zaburze\u0144 w\u0119chu, poniewa\u017c procedura jest prosta i mo\u017cliwe s\u0105 r\u00f3\u017cne warianty testu.<\/p>\n\n\n\n

              Mo\u017cna na przyk\u0142ad przeprowadzi\u0107 test identyfikacji za pomoc\u0105 Sniffin' Sticks. Testuje si\u0119 w ten spos\u00f3b zdolno\u015b\u0107 pacjenta do rozpoznawania i rozr\u00f3\u017cniania r\u00f3\u017cnych zapach\u00f3w. Aby to zrobi\u0107, lekarz trzyma 12 lub 16 r\u00f3\u017cnych Sniffin' Sticks pod oboma nozdrzami pacjenta, jedn\u0105 po drugiej. Pacjent powinien spr\u00f3bowa\u0107 zidentyfikowa\u0107 dany zapach, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 kart\u0105 wyboru, na kt\u00f3rej zaznaczone s\u0105 wszystkie zapachy.<\/p>\n\n\n\n

              Sniffin' Sticks mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c u\u017cyte do wykonania testu progowego, kt\u00f3ry dostarcza informacji o progu w\u0119chowym pacjenta. W tym celu u\u017cywa si\u0119 pa\u0142eczek zapachowych, kt\u00f3re zawieraj\u0105 ten sam zapach (np. butanol) w r\u00f3\u017cnych st\u0119\u017ceniach. W ten spos\u00f3b mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119, jakie st\u0119\u017cenie substancji zapachowej jest jeszcze wyczuwalne przez pacjenta.<\/p>\n\n\n\n

              UPSIT (University of Pennsylvania Smell Identification Test)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Skr\u00f3t UPSIT oznacza Test Identyfikacji W\u0119chu Uniwersytetu Pensylwanii. W tej procedurze 40 r\u00f3\u017cnych substancji zapachowych zapakowanych w mikrokapsu\u0142ki jest nanoszonych na papier. Gdy tylko potrze si\u0119 dan\u0105 kapsu\u0142k\u0119, uwalnia si\u0119 odpowiedni zapach. Pacjent musi spr\u00f3bowa\u0107 je zidentyfikowa\u0107, u\u017cywaj\u0105c listy zawieraj\u0105cej po cztery mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

              CCCRC<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Test Conneticut Chemosensory Clinical Research Center (CCCRC) \u0142\u0105czy w sobie test identyfikacji i test progowy: w te\u015bcie identyfikacji pacjent musi rozpozna\u0107 i nazwa\u0107 dziesi\u0119\u0107 r\u00f3\u017cnych zapach\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 mu prezentowane w szklanych lub plastikowych fiolkach. Dodatkowo pr\u00f3g w\u0119chowy jest badany przy r\u00f3\u017cnych st\u0119\u017ceniach roztwor\u00f3w butanolu.<\/p>\n\n\n\n

              Pomiar potencja\u0142\u00f3w w\u0119chu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Podczas gdy wszystkie wymienione do tej pory procedury testowe s\u0105 subiektywne, pomiar potencja\u0142\u00f3w w\u0119chu dostarcza obiektywnych wynik\u00f3w \u2013 wsp\u00f3\u0142praca pacjenta nie jest do tego konieczna. Male\u0144kie elektrody s\u0105 najpierw przyczepiane do b\u0142ony \u015bluzowej nosa. Mierz\u0105 one potencja\u0142y elektryczne, kt\u00f3re s\u0105 generowane w w\u0119chowych kom\u00f3rkach czuciowych, gdy docieraj\u0105 do nich cz\u0105steczki zapachu, a nast\u0119pnie s\u0105 przekazywane drogami nerwowymi do o\u015brodka w\u0119chu w m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

              Jako substancje testowe lekarz trzyma przed nosem pacjenta kolejno r\u00f3\u017cne czyste substancje zapachowe, na przyk\u0142ad zapach r\u00f3\u017cany (substancja chemiczna: alkohol fenyloetylowy). W normalnych warunkach wywo\u0142uje jedynie s\u0142abe pobudzenie nerw\u00f3w w\u0119chowych. W przeciwie\u0144stwie na przyk\u0142ad do siarkowodoru, kt\u00f3ry ma intensywny zapach zgni\u0142ych jaj.<\/p>\n\n\n\n

              Pomiar potencja\u0142\u00f3w w\u0119chowych jest bardzo z\u0142o\u017cony. Dlatego jest on przeprowadzany tylko w wyspecjalizowanych klinikach i gabinetach lekarskich.<\/p>\n\n\n\n

              Inne badania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              W niekt\u00f3rych przypadkach mog\u0105 by\u0107 wskazane dalsze badania. Na przyk\u0142ad, je\u015bli istnieje podejrzenie, \u017ce przyczyn\u0105 anosmii jest guz m\u00f3zgu, tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI) czaszki mog\u0105 to wyja\u015bni\u0107. Je\u015bli lekarz podejrzewa, \u017ce za utrat\u0105 w\u0119chu stoi demencja Alzheimera, mo\u017cna wykona\u0107 tomografi\u0119 komputerow\u0105 lub rezonans magnetyczny, by sprawdzi\u0107, czy rzeczywi\u015bcie dosz\u0142o ju\u017c do utraty substancji m\u00f3zgowej.<\/p>\n\n\n\n

              Anosmia: przebieg i rokowanie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

              Zasadniczo zaburzenia w\u0119chu takie jak anosmia nie s\u0105 \u0142atwe do leczenia, a zdolno\u015b\u0107 odczuwania zapach\u00f3w nie zawsze da si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107. Szanse powodzenia s\u0105 na og\u00f3\u0142 wi\u0119ksze w przypadku m\u0142odszych pacjent\u00f3w i os\u00f3b niepal\u0105cych ni\u017c w przypadku os\u00f3b starszych i pal\u0105cych. Jednak mo\u017cliwe s\u0105 tylko og\u00f3lne wskaz\u00f3wki, a nie dok\u0142adne prognozy.<\/p>\n\n\n\n

              Anosmia lub hyposmia w kontek\u015bcie ostrej infekcji wirusowej (g\u00f3rnych) dr\u00f3g oddechowych, takiej jak zapalenie b\u0142ony \u015bluzowej nosa (katar) czy zapalenie zatok, zwykle nie jest powodem do niepokoju. Zaburzenia w\u0119chu s\u0105 zwykle przej\u015bciowe i ust\u0119puj\u0105 po wyleczeniu infekcji. Jednak w przypadku d\u0142ugotrwa\u0142ego stanu zapalnego zmys\u0142 w\u0119chu mo\u017ce zosta\u0107 trwale upo\u015bledzony lub ca\u0142kowicie utracony, poniewa\u017c nab\u0142onek w\u0119chowy ulega stopniowemu zniszczeniu lub upo\u015bledzeniu.<\/p>\n\n\n\n

              Je\u015bli zmys\u0142 w\u0119chu zanik\u0142 lub jest upo\u015bledzony, bo przep\u0142yw powietrza jest utrudniony przez odchylon\u0105 przegrod\u0119 nosow\u0105, polipy lub guzy w nosie lub zatokach, operacja mo\u017ce rozwi\u0105za\u0107 problem \u2013 ale nie zawsze. Niekt\u00f3rzy pacjenci nawet po operacji nie mog\u0105 czu\u0107 zapach\u00f3w tak, jak wcze\u015bniej. Ale przynajmniej operacja mo\u017ce nieco zmniejszy\u0107 dolegliwo\u015bci zwi\u0105zane z zaburzeniem w\u0119chu.<\/p>\n\n\n\n

              Je\u015bli przyczyn\u0105 zaburze\u0144 w\u0119chu s\u0105 leki, toksyny lub zanieczyszczenia, zdolno\u015b\u0107 odczuwania zapach\u00f3w mo\u017ce si\u0119 poprawi\u0107 po odstawieniu tych substancji (np. po zako\u0144czeniu chemioterapii). Mo\u017cliwe s\u0105 jednak tak\u017ce nieodwracalne uszkodzenia, kt\u00f3re prowadz\u0105 do trwa\u0142ych zaburze\u0144 w\u0119chu, np. je\u015bli kwasy zniszczy\u0142y warstw\u0119 podstawn\u0105 nab\u0142onka w\u0119chowego.<\/p>\n\n\n\n

              U oko\u0142o dw\u00f3ch trzecich wszystkich pacjent\u00f3w z poinfekcyjnymi zaburzeniami w\u0119chu zmys\u0142 w\u0119chu poprawia si\u0119 samoistnie w ci\u0105gu roku do dw\u00f3ch lat. U pozosta\u0142ych os\u00f3b upo\u015bledzona zdolno\u015b\u0107 odczuwania zapach\u00f3w lub ich utrata pozostaje na sta\u0142e. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, im m\u0142odszy pacjent i im kr\u00f3tszy czas trwania zaburzenia, tym wi\u0119ksze szanse na wyzdrowienie.<\/p>\n\n\n\n

              Anosmia lub inne zaburzenia w\u0119chu wynikaj\u0105ce z urazu czaszki maj\u0105 mniej korzystne rokowanie. Tylko jeden do dw\u00f3ch na dziesi\u0119ciu pacjent\u00f3w odzyskuje cz\u0119\u015bciowo zmys\u0142 w\u0119chu. Prawdopodobie\u0144stwo poprawy jest najwi\u0119ksze w pierwszym roku. Pacjenci mog\u0105 jednak spontanicznie odzyskiwa\u0107 zmys\u0142 w\u0119chu nawet wiele lat po urazie, ale zdarza si\u0119 to rzadko. Do czynnik\u00f3w korzystnie wp\u0142ywaj\u0105cych na rokowanie nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n