Poj\u0119cie „rak” ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o ju\u017c w czasach staro\u017cytnych. Na pocz\u0105tku rakiem okre\u015blane by\u0142y tylko z\u0142o\u015bliwe nowotwory piersi, kt\u00f3re w p\u00f3\u017aniejszym stadium przypomina\u0142y kszta\u0142tem raka. W \u015bredniowiecznych pismach medycznych, s\u0142owo rak s\u0142u\u017cy\u0142o do okre\u015blenia guza, kt\u00f3ry mno\u017cy si\u0119 i pojawia we wszystkich cz\u0119\u015bciach cia\u0142a. Obecnie nowotwory z\u0142o\u015bliwe r\u00f3\u017cnego typu to jeden z najwi\u0119kszych problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej medycyny. Finansowe i spo\u0142eczne koszty leczenia nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych s\u0105 ogromne. W samej Polsce obecnie notuje si\u0119 171 000 zachorowa\u0144 na nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwy rocznie i 100 000 zgon\u00f3w z tego powodu. Nowotwory \u0142agodne nie s\u0105 a\u017c takim problemem, poniewa\u017c istniej\u0105 skuteczne metody ich leczenia. Niestety, na nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwy nie wynaleziono jeszcze skutecznego leku.<\/p>\n\n\n\n
Etiologia, przebieg choroby nowotworowej, struktura i cz\u0119sto\u015b\u0107 zachorowa\u0144 na raka w Polsce zale\u017c\u0105 od wieku. Ryzyko zachorowania na raka wzrasta z wiekiem. U pacjent\u00f3w przed 20 rokiem \u017cycia nowotwory wyst\u0119puj\u0105 z cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 10 zachorowa\u0144 na 100 000 os\u00f3b w tym przedziale wiekowym z ca\u0142ej populacji. Nast\u0119pnie, z biegiem up\u0142ywaj\u0105cych lat cz\u0119sto\u015b\u0107 zachorowa\u0144 wzrasta 10-krotnie na ka\u017cde 20 lat \u017cycia – do 100 zachorowa\u0144 na 100 000 populacji ok. 40 roku \u017cycia. Nast\u0119pnie ponad 1000\/100 000 zachorowa\u0144 po 65 roku \u017cycia. Wzrost zachorowa\u0144 w Polsce to efekt zmian demograficznych i skutek nara\u017cenia na czynniki cywilizacyjne, takie jak zanieczyszczenie powietrza, smog, dym tytoniowy, niew\u0142a\u015bciwa dieta, brak aktywno\u015bci i oty\u0142o\u015b\u0107. Ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, poniewa\u017c cz\u0142owiek im d\u0142u\u017cej \u017cyje, tym d\u0142u\u017cej jest nara\u017cony na kontakt z kancerogennymi czynnikami \u015brodowiskowymi i jednocze\u015bnie mechanizmy obronne organizmu os\u0142abiaj\u0105 si\u0119. Je\u017celi w przysz\u0142o\u015bci zmiany w ilo\u015bci zachorowa\u0144 b\u0119d\u0105 podlega\u0142y wy\u0142\u0105cznie zmianom demograficznym, w 2030 roku mo\u017cna oczekiwa\u0107 200 000 zachorowa\u0144 na raka w skali roku.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce dane na temat zachorowa\u0144 na raka gromadzi si\u0119 od lat 20 ubieg\u0142ego wieku, a od lat 50 dzia\u0142a Krajowy Rejestr Nowotwor\u00f3w, gdzie odnotowywany jest ka\u017cdy przypadek zachorowania, z zaznaczeniem wieku, p\u0142ci, rodzaju nowotworu i miejsca zamieszkania chorego.<\/p>\n\n\n\n
Og\u00f3lne szacunki m\u00f3wi\u0105, \u017ce w krajach rozwini\u0119tych na nowotw\u00f3r zachoruje nawet co 3 osoba.<\/p>\n\n\n\n
Nowotw\u00f3r jest nieprawid\u0142ow\u0105 tkank\u0105, kt\u00f3ra powstaje z jednej „chorej” kom\u00f3rki organizmu. Kom\u00f3rki nowotworowe dziel\u0105 si\u0119 w niekontrolowany spos\u00f3b, jednocze\u015bnie zaburzone jest r\u00f3\u017cnicowanie si\u0119 powstaj\u0105cych kom\u00f3rek. W wyniku mutacji gen\u00f3w, kt\u00f3re koduj\u0105 bia\u0142ka spe\u0142niaj\u0105ce istotn\u0105 rol\u0119 w ca\u0142ym cyklu kom\u00f3rkowym, organizm traci panowanie nad procesem namna\u017cania si\u0119 patologicznych kom\u00f3rek. Geny tego rodzaju nazywane s\u0105 protoonkogenami i antyonkogenami. Ok 5-10 % chor\u00f3b nowotworowych ma pod\u0142o\u017ce genetyczne i s\u0105 dziedziczne. Nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwy ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwijania si\u0119 tylko w takich tkankach, kt\u00f3rych kom\u00f3rki maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 namna\u017cania si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Bytowanie nowotworu w organizmie niesie ze sob\u0105 powa\u017cne konsekwencje – upo\u015bledza, a czasem nawet uniemo\u017cliwia prac\u0119 zaj\u0119tych narz\u0105d\u00f3w, zaburza r\u00f3wnowag\u0119 organizmu, upo\u015bledza funkcje tkanek. U pacjent\u00f3w onkologicznych objawy s\u0105 zale\u017cne od zaj\u0119tych narz\u0105d\u00f3w, jednak istnieje wiele wsp\u00f3lnych symptom\u00f3w, takich jak np. wyczuwalny guz, utrata wagi, os\u0142abienie organizmu, bolesno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci cia\u0142a, powi\u0119kszone w\u0119z\u0142y ch\u0142onne.<\/p>\n\n\n\n
Nowotwory dziel\u0105 si\u0119 na \u0142agodne (niez\u0142o\u015bliwe) i z\u0142o\u015bliwe. Rakiem okre\u015blana jest zwykle choroba nowotworowa, a wi\u0119c namna\u017canie si\u0119 w organizmie z\u0142o\u015bliwych kom\u00f3rek, kt\u00f3re najpierw tworz\u0105 guza, a nast\u0119pnie przedostaj\u0105 si\u0119 do innych cz\u0119\u015bci ustroju i tam tworz\u0105 kolejne guzy. Objawy choroby nowotworowej s\u0105 zale\u017cne od umiejscowienia zmian, ich ilo\u015bci i wielko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Nowotwory \u0142agodne s\u0105 o wiele cz\u0119stsze ni\u017c te z\u0142o\u015bliwe, a ich kom\u00f3rki przypominaj\u0105 wygl\u0105dem i budow\u0105 zdrowe kom\u00f3rki. Przyjmuje si\u0119, \u017ce im kom\u00f3rka zmiany nowotworowej jest bardziej podobna do zdrowej kom\u00f3rki, tym \u0142agodniejsza jest zmiana. Nowotwory \u0142agodne charakteryzuj\u0105 si\u0119 du\u017cym stopniem zr\u00f3\u017cnicowania i nie daj\u0105 przerzut\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Nowotwory z\u0142o\u015bliwe mo\u017cna podzieli\u0107 na kilka wi\u0119kszych grup, zale\u017cnie od tego, z jakiej tkanki wywodzi si\u0119 pierwsza kom\u00f3rka, od kt\u00f3rej rozwin\u0105\u0142 si\u0119 nowotw\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n
W zale\u017cno\u015bci od tego, z jakiej tkanki pochodzi\u0142a pierwsza kom\u00f3rka, nowotwory mo\u017cna podzieli\u0107 na kilka wi\u0119kszych grup. Rodzaje nowotwor\u00f3w ze wzgl\u0119du na \u017ar\u00f3d\u0142o:<\/p>\n\n\n\n
Co czyni nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwym? Odpowiadaj\u0105 za to dwie biologiczne cechy zachowa\u0144 zmian nowotworowych:<\/p>\n\n\n\n
Kom\u00f3rki nowotworowe przemieszczaj\u0105ce si\u0119 poprzez naczynia ch\u0142onne, najpierw powoduj\u0105 przerzuty w najbli\u017cszych pierwotnej zmianie nowotworowej w\u0119z\u0142ach ch\u0142onnych. T\u0105 drog\u0105 rozsiewaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim raki nab\u0142onka. Gdy kom\u00f3rki nowotworowe dostaj\u0105 si\u0119 do krwi, mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 przerzuty w ka\u017cdym miejscu w ciele – s\u0105 to przerzuty odleg\u0142e. W ten spos\u00f3b najcz\u0119\u015bciej rozsiewaj\u0105 si\u0119 mi\u0119saki.<\/p>\n\n\n\n
Rozsiew kom\u00f3rek nowotworowych mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poprzez p\u0142yn m\u00f3zgowo-rdzeniowy, jednak dotyczy to g\u0142\u00f3wnie nowotwor\u00f3w OUN. Nowotwory mog\u0105 te\u017c rozsiewa\u0107 si\u0119 do jam cia\u0142a (np. rak w\u0105troby do jamy op\u0142ucnej), z czym wi\u0105\u017ce si\u0119 pojawienie w tych jamach p\u0142ynu (np. wodobrzusza – p\u0142yn w jamie otrzewnej). Im wi\u0119kszy jest z\u0142o\u015bliwy guz, tym wi\u0119ksz\u0105 ma zdolno\u015b\u0107 naciekania i przerzut\u00f3w do innych tkanek i narz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Inne, specyficzne cechy nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych:<\/p>\n\n\n\n
Profilaktyka raka i powszechny dost\u0119p do bada\u0144 sprawiaj\u0105, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych udaje si\u0119 wykrywa\u0107 w do\u015b\u0107 wczesnej fazie, co jest wa\u017cne dla sukcesu leczenia. Podstawowym badaniem przy podejrzeniu raka jest badanie histopatologiczne, kt\u00f3re ma za zadanie sprawdzi\u0107 stopie\u0144 z\u0142o\u015bliwo\u015bci histologicznej danego guza. Tkanka nowotworowa najcz\u0119\u015bciej jest pobierana do badania drog\u0105 biopsji. Je\u017celi pobrana tkanka wykazuje z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107, wykonuje si\u0119 szereg bada\u0144 obrazowych, maj\u0105cych na celu zlokalizowanie ewentualnych przerzut\u00f3w (rezonans magnetyczny, RTG, scyntygrafia, tomografia komputerowa, USG). Konieczne jest r\u00f3wnie\u017c wyci\u0119cie pierwotnego guza wraz z marginesem zdrowych tkanek, aby zapobiec jego dalszemu wzrostowi. W niekt\u00f3rych przypadkach guza wycina si\u0119 pilnie, bez wcze\u015bniejszego badania histopatologicznego – wykonuje si\u0119 je dopiero po zabiegu.<\/p>\n\n\n\n
Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, leczenie onkologiczne mo\u017cna podzieli\u0107 na miejscowe (wyci\u0119cie zmiany i radioterapi\u0119) i og\u00f3lnoustrojowe (chemioterapi\u0119, terapi\u0119 biologiczn\u0105, transplantacj\u0119 kom\u00f3rek krwiotw\u00f3rczych, terapi\u0119 genow\u0105, hormonoterapi\u0119 itp.).<\/p>\n\n\n\n
Leczenie nowotwor\u00f3w obecnie opiera si\u0119 na podej\u015bciu ca\u0142o\u015bciowym do raka – pacjentem zajmuje si\u0119 wielu specjalist\u00f3w z r\u00f3\u017cnych dziedzin, np. psychoonkolog, dietetyk, chirurg-onkolog, onkolog i pozostali specjali\u015bci, zale\u017cnie od potrzeb. Coraz cz\u0119\u015bciej udaje si\u0119 leczy\u0107 chorob\u0119 w taki spos\u00f3b, aby stawa\u0142a si\u0119 nie \u015bmiertelna, ale przewlek\u0142a. Onkologia dysponuje wieloma r\u00f3\u017cnymi metodami terapii, arsena\u0142em lek\u00f3w i procedur, kt\u00f3re maj\u0105 na celu usuwanie z organizmu kom\u00f3rek nowotworowych. S\u0105 one dostosowywanie pod rokowanie pacjenta i jego og\u00f3lny stan. Bardzo Cz\u0119sto stosuje si\u0119 leczenie skojarzone, kt\u00f3re \u0142\u0105czy ze sob\u0105 operacje i na\u015bwietlania oraz chemioterapi\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Du\u017c\u0105 nadziej\u0119 lekarze pok\u0142adaj\u0105 w immunoterapii, kt\u00f3ra ma za zadanie stymulowa\u0107 uk\u0142ad odporno\u015bciowy organizmu do walki z nowotworem.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142czesna onkologia dysponuje szerokim arsena\u0142em lek\u00f3w i procedur terapeutycznych maj\u0105cych na celu likwidacj\u0119 kom\u00f3rek nowotworowych. Najnowsze doniesienia o prze\u0142omowych terapiach oraz tocz\u0105ce si\u0119 badania kliniczne daj\u0105 nadziej\u0119 Pacjentom na pokonanie choroby.<\/p>\n\n\n\n
Wiele obiecuj\u0105cych bada\u0144 toczy si\u0119 w kwestii leczenia celowanego nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych. Chodzi tutaj o stosowanie lek\u00f3w przeciwko konkretnym, patologicznym cz\u0105steczkom wyst\u0119puj\u0105cym w kom\u00f3rkach nowotworowych.<\/p>\n\n\n\n
Przeczytaj tak\u017ce o:<\/strong><\/p>\n\n\n\n