{"id":7365,"date":"2021-10-12T13:12:00","date_gmt":"2021-10-12T13:12:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&#038;p=7365"},"modified":"2023-02-04T17:16:10","modified_gmt":"2023-02-04T17:16:10","slug":"anoreksja","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/anoreksja\/","title":{"rendered":"Anoreksja"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\"><strong>Jak TELEMEDI mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku anoreksji?&nbsp;<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Osoby cierpi\u0105ce na anoreksj\u0119 maj\u0105 ponad 5-krotnie wy\u017csze ryzyko \u015bmierci ni\u017c ich r\u00f3wie\u015bnicy bez tego zaburzenia. Osoby chore na anoreksj\u0119 s\u0105 r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3lnie zagro\u017cone podejmowaniem pr\u00f3b samob\u00f3jczych. Je\u015bli zauwa\u017cysz u siebie b\u0105d\u017a twoich bliskich niepokoj\u0105ce objawy, powiniene\u015b szuka\u0107 profesjonalnej pomocy. Lekarze specjali\u015bci TELEMEDI w trakcie wideokonsultacji postawi\u0105 ostateczn\u0105 diagnoz\u0119 b\u0105d\u017a zalec\u0105 dodatkowe badania oraz ustal\u0105 dalsze dzia\u0142ania terapeutyczne.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"informacje\"><strong>Podstawowe informacje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<section id=\"\" class=\"u-bg-white box-bold-section section--padding-default \">\n    <div class=\"container box-bold-section__background\">\n        <div class=\"box-bold-section__background box-bold-section__background u-bg-white\">\n            <div class=\"row columns-14\">\n                <div class=\"box-bold-section__content-container\">\n                    <div class=\"box-bold-section__border-box box-bold-section__border-box--blue u-bg-white\">\n                        \n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Opis<\/strong>: Anoreksja to choroba psychiczna, zaburzenie od\u017cywiania o charakterze uzale\u017cnienia, ci\u0119\u017cka, czasem zagra\u017caj\u0105ca \u017cyciu utrata wagi poprzez radykalne diety lub \u0107wiczenia, zniekszta\u0142cona percepcja w\u0142asnego cia\u0142a.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Objawy<\/strong>: Gwa\u0142towna utrata wagi, niedowaga, ch\u0119\u0107 g\u0142odzenia si\u0119, potrzeba kontroli, strach przed przybraniem na wadze, kr\u0105\u017cenie my\u015bli wok\u00f3\u0142 wagi i od\u017cywiania, objawy niedobor\u00f3w pokarmowych, brak uznania faktu bycia chorym.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Przyczyny<\/strong>: Zaburzone prze\u017cywanie stresu, czynniki genetyczne, zaburzony metabolizm neuroprzeka\u017anik\u00f3w, silna potrzeba kontroli, wysokie wymagania dotycz\u0105ce w\u0142asnego funkcjonowania, zaburzony idea\u0142 pi\u0119kna.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Diagnoza<\/strong>: Ci\u0119\u017cka niedowaga, samoistna utrata wagi, zaburzenia percepcji w\u0142asnego cia\u0142a, zaburzona r\u00f3wnowaga hormonalna.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Leczenie<\/strong>: G\u0142\u00f3wnie terapia stacjonarna, normalizacja wagi i zachowa\u0144 \u017cywieniowych, indywidualne i grupowe sesje terapii behawioralnej, terapia rodzinna.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Rokowanie<\/strong>: Oko\u0142o 50 procent os\u00f3b dotkni\u0119tych tym zaburzeniem w du\u017cej mierze pokonuje dolegliwo\u015bci zwi\u0105zane z jedzeniem dzi\u0119ki pomocy terapeutycznej. Im kr\u00f3tszy czas trwania anoreksji lub im \u0142agodniejsze jest zaburzenie, tym lepsze rokowanie. \u015amiertelny przebieg anoreksji wyst\u0119puje a\u017c u oko\u0142o 10 procent os\u00f3b dotkni\u0119tych t\u0105 chorob\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"opis\"><strong>Anoreksja \u2013 opis<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Pacjenci z anoreksj\u0105 wykazuj\u0105 patologiczne d\u0105\u017cenie do zmniejszenia swojej masy cia\u0142a. Pierwszym etapem choroby cz\u0119sto jest dieta odchudzaj\u0105ca. Z biegiem czasu my\u015bli o w\u0142asnej wadze coraz bardziej determinuj\u0105 ca\u0142e codzienne \u017cycie os\u00f3b dotkni\u0119tych t\u0105 chorob\u0105. Mimo \u017ce s\u0105 ju\u017c przera\u017aliwie wychudzone, to wci\u0105\u017c czuj\u0105 si\u0119 zbyt grube i chc\u0105 dalej chudn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja wraz z bulimi\u0105 i zaburzeniami typu binge-eating disorder nale\u017cy do zaburze\u0144 od\u017cywiania. Najbardziej zauwa\u017calnym objawem anoreksji jest powa\u017cna utrata wagi. Ostatecznie jednak jest to tylko widoczna na zewn\u0105trz oznaka g\u0142\u0119bokiego zaburzenia psychicznego. Aby wyleczy\u0107 chorob\u0119, nie wystarczy po prostu zacz\u0105\u0107 znowu wi\u0119cej je\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Anoreksja jako powa\u017cne uzale\u017cnienie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Choroba ma charakter uzale\u017cnienia: pacjenci nie mog\u0105 oprze\u0107 si\u0119 ch\u0119ci g\u0142odzenia si\u0119. Szczeg\u00f3lny motyw polega na tym, aby mie\u0107 jak najwi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 nad swoimi potrzebami i swoim cia\u0142em. Dla os\u00f3b postronnych jest to zachowanie zupe\u0142nie niezrozumia\u0142e.<\/p>\n\n\n\n<p>Co wi\u0119cej, anorektycy d\u0142ugo nie akceptuj\u0105 faktu istnienia swojej choroby. Trudno jest im przyzna\u0107 si\u0119 przed sob\u0105, \u017ce maj\u0105 problematyczne zachowania \u017cywieniowe. Dlatego cz\u0119sto opieraj\u0105 si\u0119 terapii.<\/p>\n\n\n\n<p>Tymczasem anoreksja jest bardzo powa\u017cn\u0105 chorob\u0105 psychiczn\u0105. Niekt\u00f3rzy chorzy umieraj\u0105 z powodu niedo\u017cywienia lub pope\u0142niaj\u0105 samob\u00f3jstwa.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kto jest najcz\u0119\u015bciej dotkni\u0119ty anoreksj\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja zwykle pojawia si\u0119 po raz pierwszy we wczesnym okresie dojrzewania. Jednak\u017ce granica wieku coraz bardziej si\u0119 obni\u017ca. Obecnie na anoreksj\u0119 cierpi\u0105 ju\u017c nawet dzieci. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 chorych na anoreksj\u0119 to kobiety w wieku od 15 do 25 lat. Coraz cz\u0119\u015bciej jednak na anoreksj\u0119 zapadaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ch\u0142opcy i m\u0119\u017cczy\u017ani.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"objawy\"><strong>Anoreksja \u2013 objawy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>G\u0142\u00f3wnymi objawami anoreksji s\u0105: znaczna, wymuszona przez chorego utrata wagi, wyra\u017any l\u0119k przed przybraniem na wadze, mimo \u017ce chory cierpi ju\u017c na niedowag\u0119, oraz zniekszta\u0142cone postrzeganie w\u0142asnego cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p>Poniewa\u017c niedo\u017cywienie upo\u015bledza wiele wa\u017cnych funkcji organizmu, pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c liczne dolegliwo\u015bci fizyczne.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Utrata wagi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ci\u0119\u017cka utrata wagi jest najbardziej zauwa\u017calnym objawem anoreksji. Cierpi\u0105cy na anoreksj\u0119 unikaj\u0105 spo\u017cywania wysokokalorycznych pokarm\u00f3w i szczeg\u00f3\u0142owo analizuj\u0105 ich sk\u0142ad. W niekt\u00f3rych przypadkach anorektycy tak bardzo ograniczaj\u0105 swoje posi\u0142ki, \u017ce czasami pij\u0105 tylko wod\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Niekt\u00f3rzy chorzy pr\u00f3buj\u0105 dodatkowo zmniejszy\u0107 swoj\u0105 wag\u0119 poprzez nadmierne \u0107wiczenia fizyczne. Niekt\u00f3rzy z nich przyjmuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015brodki przeczyszczaj\u0105ce lub odwadniaj\u0105ce, aby tylko schudn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u0119\u0107 coraz wi\u0119kszej utraty wagi i ci\u0105g\u0142e jej kontrolowanie ostatecznie determinuj\u0105 ca\u0142e my\u015blenie i codzienne \u017cycie os\u00f3b dotkni\u0119tych anoreksj\u0105. Stagnacja wagi lub jej przyrost s\u0105 postrzegane jako powa\u017cne niepowodzenie, po kt\u00f3rym chorzy jeszcze bardziej intensyfikuj\u0105 swoje wysi\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niedowaga<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy trac\u0105 \u015brednio od 40 do 50 procent swojej pierwotnej wagi. Zgodnie z klinicznymi wytycznymi diagnostycznymi wska\u017anik masy cia\u0142a (BMI) wynosz\u0105cy 17,5 lub mniej jest uznawany u doros\u0142ych za anoreksj\u0119. Jest to o 15 procent mniej ni\u017c waga normalna. Dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy obowi\u0105zuj\u0105 inne warto\u015bci progowe, poniewa\u017c nie mo\u017cna dla nich obliczy\u0107 wska\u017anika BMI za pomoc\u0105 zwyk\u0142ego wzorca.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli otwarcie rozmawia si\u0119 z osobami dotkni\u0119tymi tym problemem na temat ich wychudzenia, cz\u0119sto reaguj\u0105 one agresj\u0105 i rozdra\u017cnieniem.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kacheksja: niedowaga zagra\u017caj\u0105ca \u017cyciu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli utrata wagi jest bardzo du\u017ca, nazywa si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c kacheksj\u0105. Przy tak wyra\u017anej niedowadze rezerwy t\u0142uszczowe organizmu s\u0105 w du\u017cej mierze zu\u017cyte, a du\u017ce ilo\u015bci masy mi\u0119\u015bniowej zosta\u0142y ju\u017c utracone. Organizm jest wtedy bardzo os\u0142abiony \u2013 jest to stan zagra\u017caj\u0105cy \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n<p>Wyniszczenie organizmu jest na tym etapie wyra\u017anie widoczne. Mocno odznacza si\u0119 pod sk\u00f3r\u0105 zarys ko\u015bci, oczy s\u0105 g\u0142\u0119boko osadzone, policzki wygl\u0105daj\u0105 na zapadni\u0119te. Pacjenci zazwyczaj staraj\u0105 si\u0119 ukry\u0107 te typowe objawy anoreksji. Nosz\u0105 kilka warstw ubra\u0144, kt\u00f3re zakrywaj\u0105 wychudzone cia\u0142o tak bardzo, jak to tylko mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zniekszta\u0142cona percepcja w\u0142asnego cia\u0142a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy maj\u0105 zniekszta\u0142cony obraz w\u0142asnego cia\u0142a. Mimo niedowagi wiele os\u00f3b uwa\u017ca, \u017ce wci\u0105\u017c jest oty\u0142a. Specjali\u015bci nazywaj\u0105 to zjawisko zaburzeniem obrazu cia\u0142a. Trudno jest osobom postronnym zrozumie\u0107, \u017ce osoby dotkni\u0119te chorob\u0105, kiedy patrz\u0105 w lustro, faktycznie postrzegaj\u0105 siebie jako osoby z nadwag\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Ani protesty os\u00f3b trzecich, ani obiektywne pomiary wagi, takie jak BMI, nie mog\u0105 przekona\u0107 anorektyk\u00f3w o ich rzeczywistej niedowadze. Zaburzenie obrazu cia\u0142a jest powa\u017cnym problemem, kt\u00f3ry mo\u017cna przezwyci\u0119\u017cy\u0107 w d\u0142u\u017cszym okresie i tylko z profesjonaln\u0105 pomoc\u0105 lekarsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nieustanna koncentracja na w\u0142asnej wadze<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bardzo charakterystycznym objawem anoreksji jest ci\u0105g\u0142a koncentracja na w\u0142asnej wadze i diecie. Anorektycy odczuwaj\u0105 paniczny l\u0119k przed przybieraniem na wadze i nadmiernym tyciem. Nie musi to jednak oznacza\u0107, \u017ce trac\u0105 apetyt. Chodzi raczej o to, \u017ce ca\u0142e ich my\u015blenie obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 temat\u00f3w jedzenia i diety. S\u0105 oni intensywnie poch\u0142oni\u0119ci przepisami kulinarnym i lubi\u0105 gotowa\u0107 dla innych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sta\u0142a kontrola<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cierpi\u0105cy na anoreksj\u0119 znaj\u0105 warto\u015b\u0107 kaloryczn\u0105 wi\u0119kszo\u015bci pokarm\u00f3w i \u015bci\u015ble pilnuj\u0105 tego, ile kalorii przyjmuj\u0105 ka\u017cdego dnia. Anoreksja jest przede wszystkim pr\u00f3b\u0105 utrzymania kontroli nad sob\u0105 i swoim cia\u0142em.<\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy przypisuj\u0105 sw\u00f3j sukces znoszeniu i przezwyci\u0119\u017caniu uczucia g\u0142odu. Jedzenie staje si\u0119 w pewnym momencie tortur\u0105, poniewa\u017c jedzenie oznacza dla nich utrat\u0119 kontroli i wywo\u0142uje w nich poczucie winy.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>G\u0142\u00f3d jako stan naturalny<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy uwa\u017caj\u0105, \u017ce \u017cadna waga nie jest zbyt niska. G\u0142odzenie staje si\u0119 na\u0142ogiem, a ograniczanie jedzenia rodzajem wy\u015bcigu z samym sob\u0105. Uczucie g\u0142odu zostaje stanem normalnym, uczucie syto\u015bci jest dla nich nieprzyjemne. W pewnym momencie utrata wagi jest tak gro\u017ana, \u017ce pacjenci musz\u0105 by\u0107 hospitalizowani.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nadmierna orientacja na wyniki<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy s\u0105 bardzo cz\u0119sto inteligentnymi i zorientowanymi na wyniki lud\u017ami, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 wykonywa\u0107 wszystkie zadania tak doskonale, jak to tylko mo\u017cliwe. S\u0105 szczeg\u00f3lnie ambitni w sporcie lub szkole. Jednak stopniowo coraz bardziej wycofuj\u0105 si\u0119 z \u017cycia spo\u0142ecznego. Ta po\u017c\u0105dana przez nich izolacja spo\u0142eczna jest sygna\u0142em ostrzegawczym, kt\u00f3ry nale\u017cy potraktowa\u0107 bardzo powa\u017cnie.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Wahania nastroju i depresja<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bardzo cz\u0119sto anorektycy cierpi\u0105 r\u00f3wnie\u017c na silne wahania nastroju i stany depresyjne. Te objawy anoreksji mog\u0105 by\u0107 wynikiem niedo\u017cywienia i sta\u0142ej wewn\u0119trznej presji, aby schudn\u0105\u0107. Zaburzenia psychiczne, kt\u00f3re cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 jednocze\u015bnie z anoreksj\u0105, to depresja, zaburzenia l\u0119kowe, obsesyjno-kompulsywne i uzale\u017cnienia, a tak\u017ce zaburzenia osobowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fizyczne (somatyczne) objawy anoreksji<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja wyniszcza ca\u0142y organizm. Z powodu niedo\u017cywienia organizm zmniejsza swoje zu\u017cycie energii do minimalnego poziomu niezb\u0119dnego do podtrzymania \u017cycia. Choroba dotyka wszystkich uk\u0142ad\u00f3w i narz\u0105d\u00f3w organizmu. Wyja\u015bnia to du\u017c\u0105 liczb\u0119 mo\u017cliwych fizycznych konsekwencji anoreksji:<\/p>\n\n\n\n<section id=\"\" class=\"u-bg-white box-bold-section section--padding-default \">\n    <div class=\"container box-bold-section__background\">\n        <div class=\"box-bold-section__background box-bold-section__background u-bg-white\">\n            <div class=\"row columns-14\">\n                <div class=\"box-bold-section__content-container\">\n                    <div class=\"box-bold-section__border-box box-bold-section__border-box--blue u-bg-white\">\n                        \n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>wolne bicie serca (bradykardia) i zaburzenia rytmu serca,<\/li>\n\n\n\n<li>niskie ci\u015bnienie krwi (hipotensja),<\/li>\n\n\n\n<li>zaparcia,<\/li>\n\n\n\n<li>marzni\u0119cie i hipotermia (hipotermia),<\/li>\n\n\n\n<li>brak czerwonych krwinek, bia\u0142ych krwinek i p\u0142ytek krwi (pancytopenia),<\/li>\n\n\n\n<li>sucha sk\u00f3ra,<\/li>\n\n\n\n<li>wypadanie w\u0142os\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>pusz\u0105ce si\u0119 w\u0142osy,<\/li>\n\n\n\n<li>u dziewcz\u0105t\/kobiet: zatrzymanie miesi\u0105czki (amenorrhoea), niep\u0142odno\u015b\u0107,<\/li>\n\n\n\n<li>u ch\u0142opc\u00f3w\/m\u0119\u017cczyzn: problemy z potencj\u0105,<\/li>\n\n\n\n<li>brak po\u017c\u0105dania seksualnego (utrata libido),<\/li>\n\n\n\n<li>zak\u0142\u00f3cenie r\u00f3wnowagi elektrolitowej i witaminowej,<\/li>\n\n\n\n<li>zmniejszenie masy kostnej (osteoporoza),<\/li>\n\n\n\n<li>zaburzenia czynno\u015bci nerek,<\/li>\n\n\n\n<li>zaburzenia czynno\u015bci w\u0105troby,<\/li>\n\n\n\n<li>trudno\u015bci z koncentracj\u0105,<\/li>\n\n\n\n<li>op\u00f3\u017anienia rozwojowe u dzieci i m\u0142odzie\u017cy,<\/li>\n\n\n\n<li>atrofia m\u00f3zgu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n<p><strong>Zaburzenia hormonalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fakt, \u017ce powa\u017cna niedowaga u dziewcz\u0105t i kobiet prowadzi do ustania miesi\u0105czki (amenorrhoea) i utraty po\u017c\u0105dania seksualnego (utrata libido) wynika z tego, \u017ce anoreksja zaburza r\u00f3wnowag\u0119 hormonaln\u0105 organizmu: w wyniku niedo\u017cywienia nie mo\u017ce on ju\u017c produkowa\u0107 w wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci niekt\u00f3rych hormon\u00f3w, co wp\u0142ywa m.in. na cykl menstruacyjny.<\/p>\n\n\n\n<p>Z ewolucyjno-biologicznego punktu widzenia mo\u017ce to mie\u0107 sens: kobieta z anoreksj\u0105 nie by\u0142aby w stanie donosi\u0107 dziecka do porodu, dlatego organizm zapobiega ci\u0105\u017cy poprzez brak wydzielania hormon\u00f3w p\u0142ciowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Z powodu zaburze\u0144 hormonalnych u ch\u0142opc\u00f3w i m\u0119\u017cczyzn cierpi\u0105cych na anoreksj\u0119 dochodzi r\u00f3wnie\u017c do spadku libido, a cz\u0119sto tak\u017ce potencji.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"przyczyny\"><strong>Anoreksja \u2013 przyczyny i czynniki ryzyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Dok\u0142adne przyczyny anoreksji s\u0105 nadal przedmiotem przypuszcze\u0144 i bada\u0144. Pewne jest jednak to, \u017ce anoreksja nie mo\u017ce by\u0107 przypisana do jednego czynnika j\u0105 wywo\u0142uj\u0105cego, ale jej przyczyny s\u0105 wielorakie.<\/p>\n\n\n\n<p>Do rozwoju anoreksji przyczyniaj\u0105 si\u0119 na przyk\u0142ad czynniki biologiczne, psychologiczne oraz spo\u0142eczno-kulturowe, kt\u00f3re dodatkowo wzajemnie si\u0119 wzmacniaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czynniki biologiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zaburzone prze\u017cywanie stresu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Najnowsze hipotezy naukowe zak\u0142adaj\u0105, \u017ce zaburzone prze\u017cywanie stresu jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 anoreksji. Zaburzenia te mog\u0105 mie\u0107 pod\u0142o\u017ce genetyczne, mog\u0105 powstawa\u0107 na skutek dzia\u0142ania czynnik\u00f3w ju\u017c w \u0142onie matki lub by\u0107 kszta\u0142towane lub wzmacniane przez wczesne do\u015bwiadczenia. Tak wi\u0119c anoreksja nie zaczyna si\u0119 w momencie pojawienia si\u0119 pierwszych objaw\u00f3w, ale znacznie wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czynniki genetyczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Wydaje si\u0119, \u017ce geny odgrywaj\u0105 decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 w anoreksji. Na przyk\u0142ad choroba wyst\u0119puje cz\u0119\u015bciej w niekt\u00f3rych rodzinach. Badania bli\u017ani\u0105t r\u00f3wnie\u017c wykazuj\u0105 wyra\u017any zwi\u0105zek mi\u0119dzy genetyczn\u0105 struktur\u0105 danej osoby a wyst\u0119powaniem anoreksji.<\/p>\n\n\n\n<p>U bli\u017ani\u0105t jedno na dziesi\u0119\u0107 rozwija anoreksj\u0119, gdy drugi bli\u017aniak tak\u017ce jest chory. W przypadku bli\u017ani\u0105t jednojajowych jest to nawet co druga osoba. Nie wiadomo jednak, jak dok\u0142adnie geny wp\u0142ywaj\u0105 na ryzyko wyst\u0105pienia choroby.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zaburzony metabolizm neuroprzeka\u017anik\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Podobnie jak w przypadku wielu chor\u00f3b psychicznych, u anorektyk\u00f3w zaburzony jest r\u00f3wnie\u017c metabolizm neuroprzeka\u017anik\u00f3w w m\u00f3zgu. Mi\u0119dzy innymi, podwy\u017cszony jest poziom neuroprzeka\u017anika serotoniny. Ten neuroprzeka\u017anik wp\u0142ywa na zachowania \u017cywieniowe i uczucie syto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Eksperymenty na zwierz\u0119tach wykaza\u0142y, \u017ce serotonina zwi\u0119ksza uczucie syto\u015bci, a tym samym ma dzia\u0142anie hamuj\u0105ce apetyt. Podwy\u017cszony poziom serotoniny mo\u017ce wi\u0119c u\u0142atwi\u0107 anorektykom rezygnacj\u0119 z jedzenia.<\/p>\n\n\n\n<p>Serotonina ma r\u00f3wnie\u017c inne efekty: podnosi nastr\u00f3j i wyzwala uczucia szcz\u0119\u015bcia. Mo\u017ce to r\u00f3wnie\u017c u\u0142atwi\u0107 osobom cierpi\u0105cym na anoreksj\u0119 rezygnacj\u0119 z jedzenia \u2013 lub nawet zach\u0119ca\u0107 je do tego. Oba te efekty s\u0105 potwierdzane r\u00f3wnie\u017c przez osoby, kt\u00f3re poszcz\u0105 przez d\u0142u\u017cszy czas, na przyk\u0142ad z powod\u00f3w religijnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Serotonina mo\u017ce zatem przyczyni\u0107 si\u0119 do podtrzymywania zachowa\u0144 anorektycznych. Nie wyja\u015bnia to jednak typowych objaw\u00f3w zaburze\u0144 od\u017cywiania, takich jak l\u0119k przed przybraniem na wadze i zaburzenia percepcji w\u0142asnego cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Przyczyny psychiczne anoreksji<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Pragnienie posiadania kontroli<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>W rozmowach z terapeutami anorektycy cz\u0119sto stwierdzaj\u0105, \u017ce ch\u0119\u0107 kontroli nad w\u0142asnym cia\u0142em jest jedn\u0105 z najwi\u0119kszych motywacji do g\u0142odzenia si\u0119. Ta potrzeba kontroli jest realizowana poprzez stosowanie \u015bcis\u0142ej diety.<\/p>\n\n\n\n<p>Psychologowie interpretuj\u0105 anoreksj\u0119 jako wyraz wewn\u0119trznego konfliktu, z kt\u00f3rym nie mo\u017cna sobie poradzi\u0107 w \u017caden inny spos\u00f3b. W nauce istnieje kilka teorii, kt\u00f3re opisuj\u0105 mo\u017cliwe \u017ar\u00f3d\u0142a anoreksji we wczesnym dzieci\u0144stwie. Traumatyczne prze\u017cycia \u2013 na przyk\u0142ad rozw\u00f3d rodzic\u00f3w lub \u015bmier\u0107 cz\u0142onka rodziny \u2013 s\u0105 cz\u0119sto wymienianymi przyczynami psychicznymi anoreksji.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Okres dojrzewania<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Na pocz\u0105tku okresu dojrzewania dziewcz\u0119ta maj\u0105 najwy\u017csze ryzyko rozwoju anoreksji. Niekt\u00f3rzy eksperci podejrzewaj\u0105, \u017ce og\u00f3lne nadmierne wymagania otoczenia mog\u0105 w tej pe\u0142nej intensywnych prze\u017cy\u0107 fazie \u017cycia wywo\u0142a\u0107 anoreksj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Dorastanie, stawanie si\u0119 kobiet\u0105 \u2013 to u niekt\u00f3rych dziewcz\u0105t okres szczeg\u00f3lnie gro\u017any. Cz\u0119sto nie akceptuj\u0105 one zmiany swojego dzieci\u0119cego cia\u0142a w cia\u0142o doros\u0142ej kobiety. Du\u017ca utrata wagi cz\u0119sto przynosi po\u017c\u0105dany efekt: z powodu ekstremalnego g\u0142odzenia cz\u0119sto nie maj\u0105 miesi\u0105czki, a ich szczup\u0142a sylwetka przypomina bardziej figur\u0119 dziecka ni\u017c kobiety.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Wysokie oczekiwania wobec dorastaj\u0105cego cz\u0142owieka<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja jest zjawiskiem najbardziej powszechnym w rodzinach z klasy \u015bredniej i wy\u017cszej. Osoby dotkni\u0119te tym problemem s\u0105 zazwyczaj wybitnie inteligentne, ambitne i perfekcjonistyczne. Typowe jest skrajne zdyscyplinowanie i wysokie wymagania wobec w\u0142asnego cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p>Odpowiada to r\u00f3wnie\u017c powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cym w spo\u0142ecze\u0144stwie warto\u015bciom. U anorektyk\u00f3w te idea\u0142y, kt\u00f3re przekazywane im s\u0105 ju\u017c od przedszkola, mog\u0105 by\u0107 po\u017cywk\u0105 dla choroby.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Os\u0142abiona wiara we w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy cz\u0119sto nie s\u0105 te\u017c zbyt pewni siebie. Ewidentna kontrola nad w\u0142asnym cia\u0142em pocz\u0105tkowo wzmacnia pewno\u015b\u0107 siebie \u2013 pacjenci czuj\u0105 si\u0119 pewniejsi i silniejsi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0142odzenie si\u0119 jest w ten spos\u00f3b nagradzane, a to z kolei wzmacnia zachowania zwi\u0105zane z zaburzeniami od\u017cywiania. Je\u015bli do tej trudnej sytuacji \u017cyciowej do\u0142\u0105cz\u0105 czynniki stresuj\u0105ce (np. problematyczne relacje z rodzicami, rozw\u00f3d rodzic\u00f3w, napi\u0119cia w kr\u0119gu przyjaci\u00f3\u0142, przeprowadzka), mo\u017ce to wywo\u0142a\u0107 anoreksj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Przyczyny socjologiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Anoreksja jako spos\u00f3b wywierania presji<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Odmowa jedzenia mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wykorzystywana jako narz\u0119dzie nacisku wykorzystywane przeciwko rodzicom w sytuacjach konfliktowych. Dziecko szybko zauwa\u017ca, \u017ce rodzice martwi\u0105 si\u0119 o swoje g\u0142oduj\u0105ce dziecko. Jednocze\u015bnie rodzice nie mog\u0105 zmusi\u0107 dziecka do przyjmowania pokarmu.<\/p>\n\n\n\n<p>Dziecko uzyskuje w ten spos\u00f3b pozycj\u0119, z kt\u00f3rej mo\u017ce wywiera\u0107 presj\u0119 na rodzic\u00f3w. Odmawianie jedzenia jako \u015brodek nacisku mo\u017cna zaobserwowa\u0107 przede wszystkim wtedy, gdy w rodzinie istnieje wiele nierozwi\u0105zanych konflikt\u00f3w. Jest to jednak tylko jedna z wielu mo\u017cliwych przyczyn anoreksji.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zachodni idea\u0142 pi\u0119kna<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zachodni idea\u0142 pi\u0119kna propaguje obecnie nienaturalnie szczup\u0142e cia\u0142o. Presja na bycie szczup\u0142ym jest wzmacniana przez bardzo szczup\u0142e wzorce pokazywane powszechnie w mediach. Waga modeli i modelek jest zazwyczaj poni\u017cej normalnej, zdrowej wagi. Z powodu tego zniekszta\u0142conego idea\u0142u cia\u0142a dzieci i m\u0142odzie\u017c internalizuj\u0105 nierealistyczny obraz tego, jak chuda lub gruba jest osoba normalna.<\/p>\n\n\n\n<p>Ci\u0105g\u0142e dokuczanie i negatywne komentarze na temat figury mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 anoreksj\u0119 na tle tej og\u00f3lnej \u201emanii szczup\u0142o\u015bci\u201d. I odwrotnie, obecnie wszyscy zbieraj\u0105 pochwa\u0142y i podziw, je\u015bli udaje im si\u0119 straci\u0107 na wadze. Dieta jest wtedy bardzo cz\u0119sto wst\u0119pem do rozwini\u0119cia anoreksji.<\/p>\n\n\n\n<p>Poniewa\u017c kobiety s\u0105 oceniane, przez pryzmat swojego wygl\u0105du w stopniu wi\u0119kszym ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani, s\u0105 one jeszcze bardziej wra\u017cliwe na wp\u0142yw wsp\u00f3\u0142czesnego idea\u0142u pi\u0119kna. Mo\u017ce to by\u0107 jedno z wyja\u015bnie\u0144 tego, dlaczego kobiety cierpi\u0105 na anoreksj\u0119 o wiele cz\u0119\u015bciej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani. Ale r\u00f3wnie\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani coraz bardziej dbaj\u0105 o sw\u00f3j wygl\u0105d zewn\u0119trzny. R\u00f3wnie\u017c oni s\u0105 obecnie coraz cz\u0119\u015bciej dotkni\u0119ci anoreksj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"badania\"><strong>Anoreksja: badania i diagnoza<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Je\u015bli podejrzewa si\u0119 anoreksj\u0119, pediatra lub lekarz rodzinny to dobry pierwszy punkt kontaktu. Mo\u017ce on najpierw oceni\u0107 stopie\u0144 zagro\u017cenia poprzez zbadanie pacjenta i okre\u015blenie warto\u015bci badania krwi.<\/p>\n\n\n\n<p>Typow\u0105 cech\u0105 anoreksji jest brak uznania faktu choroby przez samego chorego. Dlatego cz\u0119sto to nie sama osoba dotkni\u0119ta chorob\u0105 szuka pomocy medycznej lub psychologicznej, ale jej zaniepokojeni bliscy.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Wywiad lekarski<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Na pocz\u0105tku ka\u017cdej porady medycznej lub psychologicznej przeprowadzana jest anamneza: podczas wywiadu lekarskiego pacjent opowiada o swojej osobistej historii anoreksji, wszelkich dolegliwo\u015bciach fizycznych i przebytych chorobach. Je\u015bli podejrzewa si\u0119 anoreksj\u0119, lekarz mo\u017ce zada\u0107 na przyk\u0142ad nast\u0119puj\u0105ce pytania:<\/p>\n\n\n\n<section id=\"\" class=\"u-bg-white box-bold-section section--padding-default \">\n    <div class=\"container box-bold-section__background\">\n        <div class=\"box-bold-section__background box-bold-section__background u-bg-white\">\n            <div class=\"row columns-14\">\n                <div class=\"box-bold-section__content-container\">\n                    <div class=\"box-bold-section__border-box box-bold-section__border-box--blue u-bg-white\">\n                        \n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Czy czujesz si\u0119 za gruby?<\/li>\n\n\n\n<li>Ile wa\u017cysz?<\/li>\n\n\n\n<li>Jak du\u017co schud\u0142e\u015b w ci\u0105gu ostatnich czterech tygodni?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy celowo pr\u00f3bujesz schudn\u0105\u0107, np. za du\u017co \u0107wicz\u0105c lub za ma\u0142o jedz\u0105c?<\/li>\n\n\n\n<li>Jaka jest Twoja po\u017c\u0105dana waga?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy zatrzyma\u0142a si\u0119 twoja miesi\u0105czka? (W przypadku dziewcz\u0105t\/kobiet)<\/li>\n\n\n\n<li>Czy masz inne dolegliwo\u015bci fizyczne, takie jak os\u0142abienie, zawroty g\u0142owy lub ko\u0142atanie serca?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n<p><strong>Badanie fizykalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Po przeprowadzeniu wywiadu nast\u0119puje badanie fizykalne. Podczas tego badania lekarz zapoznaje si\u0119 z og\u00f3lnym stanem fizycznym pacjenta. Mi\u0119dzy innymi os\u0142uchuje on serce i jam\u0119 brzuszn\u0105 za pomoc\u0105 stetoskopu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ponadto lekarz dokonuje pomiaru masy cia\u0142a i wzrostu danej osoby w celu okre\u015blenia wska\u017anika masy cia\u0142a \u2013 jako obiektywnej miary niedowagi. Niedowaga zaczyna si\u0119 przy BMI poni\u017cej 17,5. BMI os\u00f3b z anoreksj\u0105 jest cz\u0119sto znacznie ni\u017csze.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Badania krwi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Lekarz uzyskuje r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne informacje o og\u00f3lnym stanie organizmu poprzez okre\u015blenie r\u00f3\u017cnych wynik\u00f3w badania krwi. Badania krwi pozwalaj\u0105 na przyk\u0142ad na sprawdzenie funkcjonowania w\u0105troby i nerek, jak te\u017c tworzenia si\u0119 krwinek oraz na wykrycie niebezpiecznych zaburze\u0144 w r\u00f3wnowadze soli (r\u00f3wnowaga elektrolitowa).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dalsze badania lekarskie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Niedo\u017cywienie mo\u017ce uszkodzi\u0107 ka\u017cdy uk\u0142ad narz\u0105d\u00f3w w organizmie. Dlatego te\u017c od konkretnych dolegliwo\u015bci zale\u017cy, jakie dalsze badania przeprowadzi lekarz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Badania psychologiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja jest chorob\u0105 psychiczn\u0105. Dlatego objawy psychiczne maj\u0105 decyduj\u0105ce znaczenie dla rozpoznania choroby. S\u0105 one zapisywane w formie r\u00f3\u017cnorakich kwestionariuszy i wywiad\u00f3w klinicznych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kwestionariusz Zaburze\u0144 Od\u017cywiania (Eating Disorder Inventory \u2013 EDI)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Profesjonalnym kwestionariuszem dotycz\u0105cym zaburze\u0144 od\u017cywiania, takich jak anoreksja i bulimia, jest Eating Disorder Inventory \u2013 EDI Garnera. Obecny EDI sk\u0142ada si\u0119 z 91 pyta\u0144, kt\u00f3re ujmuj\u0105 typowe cechy psychologiczne pacjent\u00f3w z anoreksj\u0105 i bulimi\u0105. Mo\u017cna je podzieli\u0107 na jedena\u015bcie kategorii:<\/p>\n\n\n\n<section id=\"\" class=\"u-bg-white box-bold-section section--padding-default \">\n    <div class=\"container box-bold-section__background\">\n        <div class=\"box-bold-section__background box-bold-section__background u-bg-white\">\n            <div class=\"row columns-14\">\n                <div class=\"box-bold-section__content-container\">\n                    <div class=\"box-bold-section__border-box box-bold-section__border-box--blue u-bg-white\">\n                        \n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>D\u0105\u017cenie do bycia szczup\u0142ym \u2013 np.: \u201eStrasznie si\u0119 boj\u0119, \u017ce przytyj\u0119\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Bulimia \u2013 np.: \u201eNapycham si\u0119 jedzeniem\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Niezadowolenie z w\u0142asnego cia\u0142a \u2013&nbsp; np.: \u201eMy\u015bl\u0119, \u017ce moje biodra s\u0105 za szerokie\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Zw\u0105tpienie w siebie \u2013 \u201eNie mam o sobie zbyt wysokiego mniemania\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Perfekcjonizm \u2013 np.: \u201eW mojej rodzinie tylko najlepsze wyniki s\u0105 wystarczaj\u0105co dobre\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Nieufno\u015b\u0107 \u2013 np.: \u201eTrudno mi wyra\u017ca\u0107 swoje uczucia wobec innych\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Postrzeganie interoceptywne \u2013 np.: \u201eMam uczucia, kt\u00f3re trudno mi nazwa\u0107\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Strach przed dorastaniem \u2013 np.: \u201eChcia\u0142abym m\u00f3c wr\u00f3ci\u0107 do bezpiecze\u0144stwa z dzieci\u0144stwa\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Asceza \u2013 np.: \u201eJestem zawstydzony swoimi potrzebami fizycznymi\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>Regulacja impuls\u00f3w i niepewno\u015b\u0107 spo\u0142eczna \u2013 np.: \u201eDo\u015bwiadczam znacznych waha\u0144 nastroju\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n<p><strong>Kryteria diagnostyczne anoreksji<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksj\u0119 rozpoznaje si\u0119, gdy obecne s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce cztery objawy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>niedowaga (co najmniej 15 procent poni\u017cej normalnej wagi),<\/li>\n\n\n\n<li>samoistna utrata wagi,<\/li>\n\n\n\n<li>zaburzenia percepcji w\u0142asnego cia\u0142a,<\/li>\n\n\n\n<li>zaburzenia r\u00f3wnowagi hormonalnej (zaburzenia endokrynologiczne).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Test samooceny w anoreksji<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Najbardziej znanym testem do samooceny anoreksji jest Eating Attitude Test (EAT) autorstwa Garnera i Garfinkela. EAT zawiera 26 stwierdze\u0144 dotycz\u0105cych zachowa\u0144 \u017cywieniowych i postawy wobec w\u0142asnej sylwetki i wagi. Odpowiedzi na nie udzielane s\u0105 w skali od \u201ezawsze\u201d do \u201enigdy\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Przyk\u0142adami wypowiedzi w te\u015bcie EAT s\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Unikam jedzenia, nawet gdy jestem g\u0142odny.<\/li>\n\n\n\n<li>Szczeg\u00f3lnie unikam jedzenia z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 w\u0119glowodan\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li>Inni ludzie uwa\u017caj\u0105, \u017ce jestem za chuda.<\/li>\n\n\n\n<li>Czuj\u0119 potrzeb\u0119 zwymiotowania po jedzeniu.<\/li>\n\n\n\n<li>Mam obsesj\u0119 na punkcie chudni\u0119cia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Testy na anoreksj\u0119 w internecie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dost\u0119pne w internecie autotesty pytaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c o typowe wzorce my\u015blenia i zachowania w zaburzeniach od\u017cywiania. Takie testy online na anoreksj\u0119 nie mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 badania lekarskiego lub psychologicznego, ale mog\u0105 da\u0107 wst\u0119pn\u0105 orientacj\u0119, czy zachowania \u017cywieniowe s\u0105 zaburzone.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"leczenie\"><strong>Anoreksja: leczenie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Anoreksja to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko wymykaj\u0105cy si\u0119 spod kontroli problem z wygl\u0105dem. Jest to bardzo powa\u017cna i zagra\u017caj\u0105ca \u017cyciu choroba, kt\u00f3ra prawie zawsze wymaga profesjonalnego leczenia.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0142\u00f3wnymi celami leczenia anoreksji s\u0105:<\/p>\n\n\n\n<section id=\"\" class=\"u-bg-white box-bold-section section--padding-default \">\n    <div class=\"container box-bold-section__background\">\n        <div class=\"box-bold-section__background box-bold-section__background u-bg-white\">\n            <div class=\"row columns-14\">\n                <div class=\"box-bold-section__content-container\">\n                    <div class=\"box-bold-section__border-box box-bold-section__border-box--blue u-bg-white\">\n                        \n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>normalizacja wagi,<\/li>\n\n\n\n<li>zmiana zachowa\u0144 \u017cywieniowych,<\/li>\n\n\n\n<li>przywr\u00f3cenie normalnego postrzegania w\u0142asnego cia\u0142a,<\/li>\n\n\n\n<li>terapia problem\u00f3w indywidualnych i rodzinnych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n<p>Anoreksja wi\u0105\u017ce si\u0119 zar\u00f3wno z objawami fizycznymi, jak i psychicznymi. Z tego powodu w leczeniu anoreksji zazwyczaj bierze udzia\u0142 zesp\u00f3\u0142 z\u0142o\u017cony z wielu specjalist\u00f3w. W sk\u0142ad takiego zespo\u0142u wchodz\u0105 lekarze, psycholodzy, dietetycy i w razie potrzeby tak\u017ce inni specjali\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Leczenie stacjonarne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Osoby z anoreksj\u0105 mog\u0105 by\u0107 leczone jako pacjenci ambulatoryjni. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w konieczne jest jednak leczenie stacjonarne w klinice specjalizuj\u0105cej si\u0119 w leczeniu anoreksji.<\/p>\n\n\n\n<p>Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci pacjent\u00f3w z mas\u0105 cia\u0142a poni\u017cej 75% normy, zagra\u017caj\u0105c\u0105 \u017cyciu chorob\u0105 fizyczn\u0105 lub ryzykiem samob\u00f3jstwa z powodu depresji. Celem jest d\u0142ugoterminowa zmiana zachowania, a nie tylko kr\u00f3tkotrwa\u0142y przyrost wagi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Normalizacja wagi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Na pocz\u0105tku leczenia ustalana jest zazwyczaj indywidualna waga docelowa. Dla pomy\u015blnego przebiegu terapii pacjenci powinni przybiera\u0107 na wadze od 500 do 1000 gram\u00f3w tygodniowo.<\/p>\n\n\n\n<p>Ponadto opracowywany jest plan terapii, kt\u00f3ry jest dostosowany do indywidualnych potrzeb i mo\u017cliwo\u015bci. Wa\u017cnym elementem terapii jest kontrola uzyskiwanej wagi. Wed\u0142ug bada\u0144 pacjenci, kt\u00f3rzy opuszczaj\u0105 klinik\u0119 przed osi\u0105gni\u0119ciem prawid\u0142owej wagi, s\u0105 bardziej nara\u017ceni na nawr\u00f3t choroby.<\/p>\n\n\n\n<p>Powa\u017cna niedowaga i zwi\u0105zany z ni\u0105 niedob\u00f3r elektrolit\u00f3w (np. potasu lub sodu) wymagaj\u0105 w nag\u0142ych wypadkach sztucznego karmienia, aby utrzyma\u0107 pacjenta przy \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nauka normalnego od\u017cywiania si\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy musz\u0105 najpierw nauczy\u0107 si\u0119 na nowo normalnego sposobu radzenia sobie z jedzeniem. Dlatego w wielu klinikach cz\u0119\u015bci\u0105 programu terapeutycznego s\u0105 porady \u017cywieniowe, lekcje gotowania, zakupy spo\u017cywcze i indywidualny plan posi\u0142k\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Aby zmotywowa\u0107 pacjent\u00f3w do jedzenia, stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c warunkowanie operacyjne. Oznacza to, \u017ce po\u017c\u0105dane zachowanie \u2013 w tym przypadku jedzenie \u2013 jest nagradzane, a niepodporz\u0105dkowanie si\u0119 mu jest karane. Nagrod\u0105 lub kar\u0105 mo\u017ce by\u0107 np. pozwolenie lub zakaz odwiedzin.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Psychoterapia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Szczeg\u00f3lnie skuteczna w leczeniu anoreksji wydaje si\u0119 terapia psychodynamiczna. Ten rozwojowy kierunek psychoanalizy zosta\u0142 specjalnie dostosowany do potrzeb os\u00f3b cierpi\u0105cych na anoreksj\u0119. Leczy on przyczyny anoreksji i pomaga pacjentom z radzeniem sobie w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n\n\n\n<p>Nacisk k\u0142adziony jest tu na radzenie sobie z emocjami. Badane s\u0105 przede wszystkim indywidualne czynniki wywo\u0142uj\u0105ce t\u0119 chorob\u0119. Bez leczenia psychicznych korzeni choroby ryzyko nawrotu jest bardzo wysokie.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego leczenie anoreksji obejmuje regularne zaj\u0119cia psychoterapeutyczne w sesjach indywidualnych lub grupowych. Podczas tych sesji pracuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nad utrwaleniem realistycznego obrazu w\u0142asnego cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Terapia grupowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Terapia grupowa jest u\u017cyteczn\u0105 pomoc\u0105 w leczeniu anoreksji. Pacjenci mog\u0105 podzieli\u0107 si\u0119 swoimi do\u015bwiadczeniami z innymi chorymi i przekona\u0107 si\u0119, \u017ce nie s\u0105 odosobnieni w tym problemie.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Terapia rodzinna<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Terapia rodzinna mo\u017ce by\u0107 bardzo skuteczna, szczeg\u00f3lnie w przypadku m\u0142odych pacjent\u00f3w, poniewa\u017c anorektycy do wyleczenia potrzebuj\u0105 wsparcia rodziny.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0142onkowie rodziny s\u0105 cz\u0119sto przyt\u0142oczeni chorob\u0105. Dobre wskaz\u00f3wki i osoba kontaktowa dla rodziny pomagaj\u0105 zar\u00f3wno pacjentowi radzi\u0107 sobie w domu, jak i cz\u0142onkom rodziny w radzeniu sobie z ca\u0142\u0105 sytuacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Leki<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jak dot\u0105d nie ma leku, kt\u00f3ry skutecznie wspomaga\u0142by przyrost masy cia\u0142a. W wielu przypadkach jednak opr\u00f3cz anoreksji wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce inne zaburzenia psychiczne, na przyk\u0142ad depresja lub zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Zaburzenia te mog\u0105 by\u0107 leczone mi\u0119dzy innymi za pomoc\u0105 lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Brak akceptacji faktu istnienia choroby<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Poniewa\u017c osoby cierpi\u0105ce na anoreksj\u0119 cz\u0119sto nie uznaj\u0105 istnienia choroby, wiele z nich nie szuka sposob\u00f3w jej leczenia.<\/p>\n\n\n\n<p>W przypadku ostrego zagro\u017cenia \u017cycia i braku gotowo\u015bci do leczenia pacjent mo\u017ce zosta\u0107 przyj\u0119ty do szpitala wbrew swojej woli na mocy postanowienia s\u0105du.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"przebieg\"><strong>Anoreksja: przebieg i rokowanie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Przebieg anoreksji mo\u017ce si\u0119 bardzo r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od konkretnej osoby. Zasadniczo im m\u0142odszy jest pacjent, tym wi\u0119ksze s\u0105 szanse na jego wyzdrowienie. Ponadto rokowanie zale\u017cy r\u00f3wnie\u017c w znacznym stopniu od tego, jak niska jest waga, jak d\u0142ugo pacjent choruje na anoreksj\u0119 oraz jakimi zasobami fizycznymi i psychicznymi dysponuje. W procesie zdrowienia anorektyk\u00f3w niezwykle wa\u017cne jest wsparcie otoczenia spo\u0142ecznego, a zw\u0142aszcza rodziny.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nie wszyscy mog\u0105 by\u0107 wyleczeni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Niekt\u00f3rych anorektyk\u00f3w nie da si\u0119 ca\u0142kowicie wyleczy\u0107. Przyjmuje si\u0119, \u017ce po\u0142owa anorektyk\u00f3w zmaga si\u0119 z chorob\u0105 do ko\u0144ca \u017cycia. Nawet po normalizacji wagi u wielu os\u00f3b dotkni\u0119tych tym problemem utrzymuje si\u0119 zniekszta\u0142cony stosunek do w\u0142asnej wagi i sylwetki.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Przej\u015bcie do bulimii<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>U oko\u0142o 20 procent os\u00f3b dotkni\u0119tych schorzeniem rozwija si\u0119 \u2013 po anoreksji \u2013 inne zaburzenie od\u017cywiania: bulimia (binge eating disorder). Jest to zaburzenie od\u017cywiania, w kt\u00f3rym podczas napad\u00f3w silnego g\u0142odu zjada si\u0119 du\u017co jedzenia, a nast\u0119pnie natychmiast wymiotuje.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fizyczne i psychiczne skutki d\u0142ugoterminowe anoreksji<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nie jest zaskoczeniem, \u017ce anoreksja, kt\u00f3ra rozpoczyna si\u0119 w dzieci\u0144stwie lub wczesnej m\u0142odo\u015bci, ma szczeg\u00f3lnie powa\u017cne konsekwencje. Znaczne op\u00f3\u017anienia w rozwoju, zar\u00f3wno fizycznym, jak i umys\u0142owym, s\u0105 typow\u0105 konsekwencj\u0105 niedo\u017cywienia. Pocz\u0105tek dojrzewania jest op\u00f3\u017aniony, a wzrost zaburzony.<\/p>\n\n\n\n<p>Fizyczne skutki anoreksji s\u0105 cz\u0119sto powa\u017cne, poniewa\u017c niedo\u017cywienie uszkadza wszystkie narz\u0105dy wewn\u0119trzne. Cia\u0142o nie zawsze jest w stanie odzyska\u0107 pe\u0142n\u0105 sprawno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zagro\u017cenie dla \u017cycia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja jest bardzo niebezpieczn\u0105 chorob\u0105 psychiczn\u0105. U niekt\u00f3rych pacjent\u00f3w choroba ko\u0144czy si\u0119 \u015bmiertelnie \u2013 albo z powodu masywnych objaw\u00f3w niedobor\u00f3w, albo z powodu samob\u00f3jstwa w wyniku towarzysz\u0105cej anoreksji depresji.<\/p>\n\n\n\n<p>Powr\u00f3t do zdrowia to d\u0142ugotrwa\u0142y proces, w kt\u00f3rym wyst\u0119puj\u0105 post\u0119py, ale cz\u0119sto tak\u017ce i regres. Nawet po pobycie w szpitalu konieczna jest d\u0142u\u017csza opieka terapeutyczna.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"proana\"><strong>Anoreksja: co to jest ruch pro-ana?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Pro-ana to internetowa inicjatywa, kt\u00f3ra nie postrzega anoreksji jako choroby, ale gloryfikuje j\u0105 jako styl \u017cycia z w\u0142asnego wyboru. Na pewnych stronach internetowych g\u0142\u00f3wnie m\u0142ode dziewczyny wymieniaj\u0105 si\u0119 pomys\u0142ami, jak mog\u0105 jeszcze bardziej schudn\u0105\u0107, aby dopasowa\u0107 si\u0119 do swojego \u201eidealnego obrazu cia\u0142a\u201d. Mimo zagro\u017cenia \u017cycia m\u0142odzi ludzie zach\u0119caj\u0105 si\u0119 nawzajem do tego, by je\u015b\u0107 jak najmniej.<\/p>\n\n\n\n<p>Ruch pro-ana wywodzi si\u0119 z USA i rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 w Europie. \u201eAna\u201d oznacza anoreksj\u0119 (anorexia nervosa), \u201epro\u201d okre\u015bla przywi\u0105zanie do anoreksji.<\/p>\n\n\n\n<p>Anorektycy odwiedzaj\u0105cy strony pro-ana s\u0105 \u015bwiadomi, \u017ce mieszcz\u0105 si\u0119 w ramach diagnozy anoreksji. Nie chc\u0105 oni jednak wyleczy\u0107 si\u0119 z anoreksji, lecz jeszcze bardziej schudn\u0105\u0107. Postrzegaj\u0105 cia\u0142o anorektyczne jako po\u017c\u0105dany idea\u0142 pi\u0119kna \u2013 jest to postawa zagra\u017caj\u0105ca ich \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n<p>Dost\u0119p do tych stron jest cz\u0119sto mo\u017cliwy tylko po podaniu has\u0142a. Szczeg\u00f3lnie rygorystyczne fora dyskusyjne pro-ana zmuszaj\u0105 u\u017cytkownik\u00f3w do przej\u015bcia swoistej procedury aplikacyjnej przed przyj\u0119ciem do spo\u0142eczno\u015bci internetowej, aby unikn\u0105\u0107 do\u0142\u0105czania do nich niechcianych go\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Strony internetowe pro-ana niestety s\u0105 bardzo popularne. Szacuje si\u0119, \u017ce 40 procent wszystkich m\u0142odych ludzi cierpi\u0105cych na anoreksj\u0119 odwiedza strony pro-ana.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja jest praktykowana na stronach pro-ana podobnie jak religia. Na takich stronach internetowych mo\u017cna znale\u017a\u0107 np. dziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144 anoreksji: \u201e1. Je\u015bli nie jestem szczup\u0142a, nie jestem atrakcyjna. 2. Bycie szczup\u0142ym jest wa\u017cniejsze ni\u017c bycie zdrowym. 3. Musz\u0119 zrobi\u0107 wszystko, \u017ceby wygl\u0105da\u0107 szczuplej\u201d itd.<\/p>\n\n\n\n<p>Do tego dochodzi credo tego ruchu, kt\u00f3re obrazuje chorobliwy \u015bwiatopogl\u0105d anorektyk\u00f3w: \u201eWierz\u0119 w \u015bwiat, kt\u00f3ry jest tylko czarno-bia\u0142y, w odchudzanie, odpuszczanie grzech\u00f3w, odrzucanie cia\u0142a i \u017cycie pe\u0142ne g\u0142odu\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Analogiczne strony internetowe istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c dla bulimii. S\u0105 one nazywane pro-mia. Bulimia, podobnie jak anoreksja, jest zaburzeniem od\u017cywiania. W przeciwie\u0144stwie do anorektyk\u00f3w bulimicy cierpi\u0105 z powodu atak\u00f3w ob\u017carstwa i nast\u0119puj\u0105cych po nim wymiot\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zdj\u0119cia szczup\u0142ych modeli<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Strony pro-ana s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wykorzystywane do pokazywania zdj\u0119\u0107 mocno wychudzonych aktor\u00f3w i innych celebryt\u00f3w. Czasami anorektycy zamieszczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zdj\u0119cia w\u0142asnych cia\u0142. Osoby cierpi\u0105ce na anoreksj\u0119 dziel\u0105 si\u0119 swoimi codziennymi \u201esukcesami\u201d i informuj\u0105, ile straci\u0142y i jak ma\u0142o zjad\u0142y. Przybieranie na wadze uwa\u017cane jest za pora\u017ck\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Anonimowa wymiana informacji i wzajemne motywowanie si\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anonimowy kontakt w internecie pozwala anorektykom na nieskr\u0119powan\u0105 wymian\u0119 informacji. Problem polega na tym, \u017ce anorektycy czuj\u0105 si\u0119 podtrzymywani w swoim zachowaniu przez innych chorych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czy zakaza\u0107 pro-ana?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Odbywaj\u0105 si\u0119 szeroko zakrojone debaty na temat tego, czy strony internetowe pro-ana powinny by\u0107 zakazane. Jednym z argument\u00f3w przemawiaj\u0105cych za zakazem istnienia stron pro-ana jest niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n<section id=\"\" class=\"u-bg-white box-bold-section section--padding-default \">\n    <div class=\"container box-bold-section__background\">\n        <div class=\"box-bold-section__background box-bold-section__background u-bg-white\">\n            <div class=\"row columns-14\">\n                <div class=\"box-bold-section__content-container\">\n                    <div class=\"box-bold-section__border-box box-bold-section__border-box--blue u-bg-white\">\n                        \n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>redukcja masy cia\u0142a i unikanie nadwagi,&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>unikanie jednostronnego obci\u0105\u017cenia, np. poprzez noszenie plecak\u00f3w zamiast toreb na rami\u0119 lub torebek,<\/li>\n\n\n\n<li>osoby cierpi\u0105ce na anoreksj\u0119 s\u0105 motywowane przez tre\u015bci dost\u0119pne na tych stronach do utrzymania lub pog\u0142\u0119biania swoich zaburze\u0144 od\u017cywiania,<\/li>\n\n\n\n<li>strony tworz\u0105 zawody w odchudzaniu i promuj\u0105 niezdrowe metody redukcji wagi,<\/li>\n\n\n\n<li>anoreksja jest przedstawiana jako pozytywny styl \u017cycia, a dyscyplina g\u0142od\u00f3wek jest gloryfikowana jako religia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n<p>Odwiedzaj\u0105cy strony pro-ana argumentowali przeciwko zakazowi, twierdz\u0105c, \u017ce maj\u0105 prawo do dzielenia si\u0119 informacjami z innymi, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczaj\u0105 tego samego schorzenia co oni.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce osoby, kt\u00f3re popieraj\u0105 ruch pro-ana, pilnie potrzebuj\u0105 pomocy psychologicznej i medycznej. Nie jest jednak mo\u017cliwe zatrzymanie wymiany informacji pomi\u0119dzy cz\u0142onkami tego ruchu. W\u0105tpliwe jest r\u00f3wnie\u017c, czy zakaz przyni\u00f3s\u0142by po\u017c\u0105dany skutek, czy raczej stanowi\u0142by jeszcze silniejszy bodziec dla ruchu na rzecz anoreksji.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"pytania\"><strong>Pytania i odpowiedzi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p><strong>Jakie s\u0105 najwcze\u015bniejsze objawy anoreksji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wstrzymywanie si\u0119 od regularnych posi\u0142k\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li>Wymioty po jedzeniu (bulimia).<\/li>\n\n\n\n<li>Wyra\u017anie rozpoznawalna utrata wagi.<\/li>\n\n\n\n<li>Ci\u0105g\u0142a krytyka w\u0142asnego cia\u0142a.<\/li>\n\n\n\n<li>Sta\u0142e trudno\u015bci z koncentracj\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li>Zauwa\u017calne wypadanie w\u0142os\u00f3w, sucha sk\u00f3ra.<\/li>\n\n\n\n<li>Wra\u017cliwo\u015b\u0107 na zimno, ci\u0105g\u0142e marzni\u0119cie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Czy chorzy na anoreksj\u0119 s\u0105 zawsze szczupli?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nie wszyscy anorektycy s\u0105 przera\u017aliwie chudzi. W przypadku anoreksji atypowej nawet osoby pulchne mog\u0105 znale\u017a\u0107 si\u0119 w stanie zagra\u017caj\u0105cym \u017cyciu. I nie jest to wcale rzadko\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Co to jest anoreksja atypowa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli jeste\u015b nastolatkiem z nadwag\u0105, kt\u00f3ry traci du\u017co na wadze w kr\u00f3tkim czasie lub kt\u00f3ry traci na wadze w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y przez d\u0142ugi czas, mo\u017cesz cierpie\u0107 na zaburzenia od\u017cywiania, nawet je\u015bli nie wygl\u0105dasz na wychudzonego. Dlatego to zaburzenie od\u017cywiania nazywane jest anoreksj\u0105 atypow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Jak anoreksja wp\u0142ywa na m\u00f3zg?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>U wielu chorych na anoreksj\u0119 mo\u017cna zaobserwowa\u0107, \u017ce nie tylko spada ich sprawno\u015b\u0107 poznawcza, ale tak\u017ce kurczy si\u0119 m\u00f3zg. Lekarze m\u00f3wi\u0105 wtedy o atrofii m\u00f3zgu. Dotyczy to g\u0142\u00f3wnie istoty szarej w korze m\u00f3zgowej. Z kolei obszary m\u00f3zgu wype\u0142nione p\u0142ynem m\u00f3zgowo-rdzeniowym rozszerzaj\u0105 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Co robi\u0107 w przypadku anoreksji u dzieci?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nie ukrywaj i nie zaprzeczaj zaburzeniom od\u017cywiania u swojego dziecka i zaakceptuj ten stan. Powstrzymaj si\u0119 od kontroli i presji, zwr\u00f3\u0107 dziecku osobist\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za jedzenie. Wyznacz swoje w\u0142asne granice akceptacji, ale te\u017c szanuj granice dziecka.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czy mo\u017cna mie\u0107 jednocze\u015bnie anoreksj\u0119 i bulimi\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja i bulimia mog\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 ze sob\u0105 lub wyst\u0119powa\u0107 jako kombinacja, wtedy nazywa si\u0119 to bulimoreksj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Co to jest anoreksja sportowa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Anoreksja sportowa jest zaburzeniem od\u017cywiania, kt\u00f3re wyst\u0119puje u sportowc\u00f3w wyczynowych. Pojawia si\u0119 ona g\u0142\u00f3wnie w sportach, w kt\u00f3rych niska waga daje wyra\u017an\u0105 przewag\u0119 nad konkurencj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"zrodla\"><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Adam Bilikiewicz: Zaburzenia od\u017cywiania si\u0119. W: Psychiatria: podr\u0119cznik dla student\u00f3w medycyny. Adam Bilikiewicz (red.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006.<\/li>\n\n\n\n<li>Andrzej Rajewski: Jad\u0142owstr\u0119t psychiczny. W: Adam Bilikiewicz, Stanis\u0142aw Pu\u017cy\u0144ski, Jacek Wci\u00f3rka, Janusz Rybakowski: Psychiatria. T. 2. Wroc\u0142aw: Urban &amp; Parner, 2003.<\/li>\n\n\n\n<li>Attia E (2010). \u201eAnorexia nervosa: current status and future directions\u201d. Annual Review of Medicine. 61.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Przeczytaj tak\u017ce o:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"CACb4PhM4k\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/psychiatra-online\/\">Psychiatra online<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;Psychiatra online&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/psychiatra-online\/embed\/#?secret=Csmhk7eAwR#?secret=CACb4PhM4k\" data-secret=\"CACb4PhM4k\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"SnjUDK9rW9\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/choroby-skory\/\">Choroby sk\u00f3ry<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;Choroby sk\u00f3ry&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/choroby-skory\/embed\/#?secret=Nz6tIpxG1f#?secret=SnjUDK9rW9\" data-secret=\"SnjUDK9rW9\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":7366,"template":"","tags":[266,4],"guide_category":[77],"class_list":["post-7365","tm-guide","type-tm-guide","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-anoreksja","tag-poradnik","guide_category-brzuch"],"acf":[],"lang":"pl","translations":{"pl":7365},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/tm-guide\/7365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/tm-guide"}],"about":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/types\/tm-guide"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/users\/6"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/media\/7366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/media?parent=7365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/tags?post=7365"},{"taxonomy":"guide_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/guide_category?post=7365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}