{"id":7865,"date":"2021-11-15T09:21:00","date_gmt":"2021-11-15T09:21:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&p=7865"},"modified":"2024-11-12T23:41:32","modified_gmt":"2024-11-12T22:41:32","slug":"osteoporoza","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/osteoporoza\/","title":{"rendered":"Osteoporoza"},"content":{"rendered":"\n

Jak TELEMEDICO mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku osteoporozy? <\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Istnieje wiele powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych nie nale\u017cy zwleka\u0107 z wizyt\u0105 u lekarza, je\u015bli podejrzewasz u siebie osteoporoz\u0119. Osteoporoza jest obecnie dobrze zbadan\u0105 chorob\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 skutecznie leczona, je\u015bli zostanie w por\u0119 wykryta. Nawet w \u015brednim i starszym wieku dzi\u0119ki ukierunkowanemu treningowi mo\u017cliwe jest wzmocnienie ko\u015bci i spowolnienie procesu ich degradacji. Skorzystaj z mo\u017cliwo\u015bci wideokonsultacji ze specjalist\u0105 TELEMEDICO, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bciwie zinterpretuje twoje objawy, postawi diagnoz\u0119 i opracuje ewentualny plan leczenia.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe informacje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n \n\n
    \n
  • Co to jest osteoporoza<\/strong>? Choroba metaboliczna ko\u015bci, w kt\u00f3rej coraz wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 tkanki kostnej ulega rozpadowi (ubytek ko\u015bci). W ten spos\u00f3b ko\u015bci \u0142atwiej ulegaj\u0105 z\u0142amaniom.<\/li>\n\n\n\n
  • Objawy<\/strong>: Cz\u0119sto na pocz\u0105tku nie wyst\u0119puj\u0105 \u017cadne objawy. W miar\u0119 post\u0119pu choroby pojawiaj\u0105 si\u0119 uporczywe b\u00f3le, takie jak b\u00f3le plec\u00f3w, z\u0142amania ko\u015bci po drobnych urazach lub bez wyra\u017anej przyczyny (z\u0142amania samoistne), nasilaj\u0105cy si\u0119 garb (\u201ewdowi garb\u201d) i zmniejszaj\u0105cy si\u0119 wzrost.<\/li>\n\n\n\n
  • Przyczyny<\/strong>: Osteoporoza pierwotna wyst\u0119puje w starszym wieku i po menopauzie (niedob\u00f3r estrogen\u00f3w). Osteoporoza wt\u00f3rna jest wynikiem innych chor\u00f3b lub przyjmowania lek\u00f3w (nadczynno\u015b\u0107 tarczycy, kortyzon itp.).<\/li>\n\n\n\n
  • Leczenie<\/strong>: \u015arodki niefarmakologiczne, takie jak odpowiedni poziom aktywno\u015bci fizycznej (sport, fizjoterapia) i w\u0142a\u015bciwe od\u017cywianie; suplementy wapnia i witamina D; leki na osteoporoz\u0119 (bisfosfoniany itp.); leczenie chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych (w przypadku osteoporozy wt\u00f3rnej); ewentualnie operacja w przypadku z\u0142ama\u0144 ko\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
  • Rokowanie<\/strong>: Osteoporoza nie jest jeszcze uleczalna. Dlatego tym wa\u017cniejsze jest wczesne jej rozpoznanie i leczenie. W przeciwnym razie ubytek ko\u015bci b\u0119dzie post\u0119powa\u0142. Oznacza to nasilaj\u0105cy si\u0119 b\u00f3l i cz\u0119ste z\u0142amania ko\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Co si\u0119 dzieje w organizmie dotkni\u0119tym osteoporoz\u0105?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Ko\u015bci sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch podstawowych element\u00f3w budulcowych:<\/p>\n\n\n\n

    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n \n\n
      \n
    • specjalnej tkanki kostnej sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z kom\u00f3rek oraz macierzy pozakom\u00f3rkowej,<\/li>\n\n\n\n
    • r\u00f3\u017cnych minera\u0142\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 przechowywane w macierzy (g\u0142\u00f3wnie wap\u0144 i fosforan). Zag\u0119szczaj\u0105 i wzmacniaj\u0105 one struktur\u0119 ko\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

      Ko\u015bci s\u0105 stale przebudowywane, aby dostosowa\u0107 si\u0119 do zmieniaj\u0105cych si\u0119 wymaga\u0144. Do oko\u0142o 35 roku \u017cycia wi\u0119cej masy kostnej jest zwykle budowane ni\u017c niszczone. Od 35 roku \u017cycia stopniowo przewa\u017ca resorpcja ko\u015bci, kt\u00f3ra z wiekiem ulega przyspieszeniu. Zdrowi starsi ludzie trac\u0105 oko\u0142o 0,5 do 1 procent masy kostnej rocznie.<\/p>\n\n\n\n

      Ten normalny metabolizm kostny mo\u017ce zosta\u0107 zak\u0142\u00f3cony przez wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Mi\u0119dzy innymi hamowa\u0107 tworzenie ko\u015bci lub sprzyja\u0107 ich utracie mo\u017ce niedob\u00f3r wapnia, brak ruchu i choroby hormonalne. W wyniku tego zmniejsza si\u0119 masa kostna i rozwija si\u0119 osteoporoza. Choroba dotyczy g\u0142\u00f3wnie os\u00f3b starszych. W skrajnych przypadkach pacjenci mog\u0105 traci\u0107 nawet do sze\u015bciu procent masy kostnej rocznie!<\/p>\n\n\n\n

      Osteoporoza: kogo dotyczy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Osteoporoza pojawia si\u0119 zwykle w starszym wieku. Oko\u0142o jednej czwartej wszystkich os\u00f3b powy\u017cej 50 roku \u017cycia cierpi na osteoporoz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      Istnieje r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy p\u0142ciami: oko\u0142o jedna na trzy kobiety po menopauzie i jeden na pi\u0119ciu starszych m\u0119\u017cczyzn cierpi\u0105 z powodu ubytku ko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

      Prawie wszyscy chorzy (95 procent z nich) maj\u0105 tzw. osteoporoz\u0119 pierwotn\u0105: jest ona spowodowana albo brakiem estrogen\u00f3w po menopauzie (u kobiet), albo zwi\u0119kszon\u0105 utrat\u0105 ko\u015bci w starszym wieku (u obu p\u0142ci).<\/p>\n\n\n\n

      Tylko u nielicznych pacjent\u00f3w z osteoporoz\u0105 (5 procent) utrata ko\u015bci jest wynikiem innych chor\u00f3b lub przyjmowania lek\u00f3w (osteoporoza wt\u00f3rna). W tym przypadku ponad po\u0142owa os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105 to m\u0119\u017cczy\u017ani.<\/p>\n\n\n\n

      Posta\u0107 szczeg\u00f3lna: osteoporoza przej\u015bciowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Szczeg\u00f3ln\u0105 postaci\u0105 choroby jest osteoporoza przej\u015bciowa. Dotyka g\u0142\u00f3wnie m\u0119\u017cczyzn w \u015brednim wieku, jednak kobiety w ostatnim trymestrze ci\u0105\u017cy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bciej dotkni\u0119te t\u0105 chorob\u0105.<\/p>\n\n\n\n

      Osteoporoza przej\u015bciowa to szybko post\u0119puj\u0105cy, bolesny ubytek ko\u015bci w okolicach staw\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej dotkni\u0119ty jest staw biodrowy. Pacjenci odczuwaj\u0105 silny b\u00f3l w stawie. Staw jest r\u00f3wnie\u017c ograniczony w swojej ruchomo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

      Osteoporoza przej\u015bciowa mo\u017ce by\u0107 jednoznacznie zdiagnozowana za pomoc\u0105 rezonansu magnetycznego (MRI). Mo\u017cna stwierdzi\u0107 rozleg\u0142y obrz\u0119k szpiku kostnego w okolicy stawu. Przej\u015bciowa osteoporoza jest uwa\u017cana za reakcj\u0119 na ten miejscowy obrz\u0119k szpiku kostnego. Z tego powodu nazywana jest r\u00f3wnie\u017c zespo\u0142em pierwotnego obrz\u0119ku szpiku kostnego.<\/p>\n\n\n\n

      Nie wiadomo, co dok\u0142adnie wywo\u0142uje rozw\u00f3j osteoporozy przemijaj\u0105cej. Dyskutowane s\u0105 zaburzenia kr\u0105\u017cenia w ko\u015bciach, przeci\u0105\u017cenia staw\u00f3w biodrowych oraz urazy (np. upadek na biodro).<\/p>\n\n\n\n

      Najwa\u017cniejszym dzia\u0142aniem terapeutycznym jest ca\u0142kowite odci\u0105\u017cenie chorego stawu. Nast\u0119pnie w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w choroba ust\u0119puje samoistnie w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy (o ile nie wyst\u0105pi\u0105 powik\u0142ania, np. z\u0142amanie ko\u015bci). B\u00f3l mo\u017ce by\u0107 z\u0142agodzony lekami (takimi jak ibuprofen).<\/p>\n\n\n\n

      Zgodnie z obecnym stanem wiedzy osteoporoza przej\u015bciowa nie prowadzi do trwa\u0142ych (przewlek\u0142ych) objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      Osteoporoza: objawy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

      Osteoporoza zazwyczaj rozwija si\u0119 powoli. Na pocz\u0105tku dotkni\u0119ci tym problemem pacjenci z regu\u0142y nie skar\u017c\u0105 si\u0119. Dopiero w miar\u0119 post\u0119p\u00f3w choroby pojawiaj\u0105 si\u0119 b\u00f3le, np. plec\u00f3w i kolan. Cz\u0119sto nie s\u0105 one rozpoznawane jako pierwsze objawy osteoporozy.<\/p>\n\n\n\n

      Niekt\u00f3rzy pacjenci doznaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c z\u0142ama\u0144 ko\u015bci: cz\u0119sto s\u0105 one wynikiem drobnych uraz\u00f3w. Nawet niewielki, niegro\u017any upadek mo\u017ce skutkowa\u0107 z\u0142amaniem przedramienia. Pierwszym objawem osteoporozy mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c spontaniczne z\u0142amania ko\u015bci bez uchwytnej przyczyny.<\/p>\n\n\n\n

      W zaawansowanym stadium osteoporozy cz\u0119\u015bciej dochodzi do z\u0142ama\u0144 ko\u015bci bez przyczyny. Typowymi objawami osteoporozy cz\u0119sto okazuj\u0105 si\u0119 z\u0142amania ko\u015bci w okolicy biodra (np. z\u0142amanie szyjki ko\u015bci udowej), z\u0142amania g\u00f3rnej i dolnej cz\u0119\u015bci ramienia, a tak\u017ce trzon\u00f3w kr\u0119g\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

      Z\u0142amania trzon\u00f3w kr\u0119gowych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Czasami w osteoporozie dochodzi do powolnego zapadania si\u0119 trzon\u00f3w kr\u0119g\u00f3w. Ci, kt\u00f3rych to dotyka, cz\u0119sto niczego nie zauwa\u017caj\u0105. Te \u201epe\u0142zaj\u0105ce z\u0142amania\u201d nie powoduj\u0105 bowiem \u017cadnego b\u00f3lu. Dlatego cz\u0119sto nie s\u0105 one rozpoznawane i pozostaj\u0105 nieleczone, powoduj\u0105 jednak zmniejszenie wysoko\u015bci cia\u0142a. W przypadku kilku z\u0142ama\u0144 trzon\u00f3w kr\u0119gowych mo\u017ce si\u0119 ona skurczy\u0107 nawet o kilka centymetr\u00f3w! Ponadto mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 garb (\u201ewdowi garb\u201d).<\/p>\n\n\n\n

      Ostre z\u0142amania trzon\u00f3w kr\u0119g\u00f3w s\u0105 r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwymi objawami osteoporozy. W przeciwie\u0144stwie do z\u0142ama\u0144 pe\u0142zaj\u0105cych b\u00f3l jest bardzo wyra\u017anie odczuwalny. Ponadto znacznie ograniczona jest mobilno\u015b\u0107 w \u017cyciu codziennym. <\/p>\n\n\n\n

      Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, nast\u0119puj\u0105ce objawy mog\u0105 wskazywa\u0107 na z\u0142amania trzon\u00f3w kr\u0119gowych:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • silny, miejscowy, k\u0142uj\u0105cy do piek\u0105cego b\u00f3l plec\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
      • uporczywy b\u00f3l plec\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
      • obni\u017cenie wzrostu,<\/li>\n\n\n\n
      • formowanie si\u0119 garbu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Z\u0142amanie szyjki ko\u015bci udowej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Z\u0142amania szyjki ko\u015bci udowej nale\u017c\u0105 do najpowa\u017cniejszych powik\u0142a\u0144 w przebiegu osteoporozy. Objawy takie jak silny b\u00f3l w stawie biodrowym, a tak\u017ce nieprawid\u0142owe u\u0142o\u017cenie chorej nogi wskazuj\u0105 na z\u0142amanie szyjki ko\u015bci udowej. Ponadto dotkni\u0119ty chorob\u0105 staw biodrowy nie mo\u017ce by\u0107 poddawany obci\u0105\u017ceniom.<\/p>\n\n\n\n

        B\u0142\u0119dne ko\u0142o osteoporozy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Z ka\u017cdym z\u0142amaniem ko\u015bci wzrasta ryzyko kolejnych z\u0142ama\u0144. Obawiaj\u0105c si\u0119 nowych z\u0142ama\u0144, pacjenci z osteoporoz\u0105 cz\u0119sto staj\u0105 si\u0119 niepewni i niespokojni podczas chodzenia, co dodatkowo zwi\u0119ksza ryzyko upadku.<\/p>\n\n\n\n

        Ponadto z wiekiem zmniejsza si\u0119 si\u0142a mi\u0119\u015bni. Opr\u00f3cz tego wiele os\u00f3b starszych ma pogorszony s\u0142uch i wzrok. Wp\u0142ywa to na ich r\u00f3wnowag\u0119, co r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119ksza ryzyko upadku i z\u0142ama\u0144 ko\u015bci. Osoby dotkni\u0119te osteoporoz\u0105 wpadaj\u0105 w b\u0142\u0119dne ko\u0142o strachu i niepewno\u015bci, zwi\u0119kszonego ryzyka upadk\u00f3w i kolejnych z\u0142ama\u0144 ko\u015bci, kt\u00f3re jeszcze bardziej zwi\u0119kszaj\u0105 strach.<\/p>\n\n\n\n

        Osteoporoza: przyczyny i czynniki ryzyka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Zasadniczo rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 dwie grupy osteoporozy: osteoporoz\u0119 pierwotn\u0105 i znacznie rzadsz\u0105 osteoporoz\u0119 wt\u00f3rn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Osteoporoza pierwotna: przyczyny<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

        Osteoporoza pierwotna wyst\u0119puje u kobiet po menopauzie oraz u obu p\u0142ci w starszym wieku:<\/p>\n\n\n\n

        \n
        \n
        \n
        \n
        \n
        \n \n\n
          \n
        • Utrata ko\u015bci po menopauzie (osteoporoza pomenopauzalna) ma pod\u0142o\u017ce hormonalne: \u017ce\u0144skie hormony p\u0142ciowe (estrogeny) reguluj\u0105 powstawanie i dzia\u0142anie kalcytoniny i witaminy D. Te dwa hormony s\u0105 wa\u017cne dla tworzenia ko\u015bci. W okresie menopauzy spada produkcja estrogen\u00f3w. Jest to pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego u wielu kobiet dochodzi do ubytku ko\u015bci po ostatniej miesi\u0105czce (menopauza).<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • U m\u0119\u017cczyzn hormony p\u0142ciowe (takie jak testosteron) s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne dla metabolizmu ko\u015bci. U m\u0119\u017cczyzn produkcja testosteronu nie ustaje jednak w wieku \u015brednim. Z tego powodu osteoporoza wyst\u0119puje rzadziej u m\u0119\u017cczyzn ni\u017c u kobiet.<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • W starszym wieku ka\u017cdy z nas traci mas\u0119 kostn\u0105. Mo\u017ce to powodowa\u0107 osteoporoz\u0119 zar\u00f3wno u m\u0119\u017cczyzn, jak i u kobiet. Lekarze okre\u015blaj\u0105 to jako osteoporoz\u0119 starcz\u0105.<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, r\u00f3\u017cne czynniki ryzyka sprzyjaj\u0105 rozwojowi osteoporozy. W pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy tu wymieni\u0107 diet\u0119 niezbyt korzystn\u0105 dla ko\u015bci (np. diet\u0119 niskowapniow\u0105) oraz brak ruchu.<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Szczeg\u00f3lnie po 70. roku \u017cycia niedob\u00f3r wapnia i witaminy D prowadzi do zaniku ko\u015bci. Nieprawid\u0142owe diety, nadmierne spo\u017cycie kawy, nadu\u017cywanie \u015brodk\u00f3w przeczyszczaj\u0105cych oraz zbyt du\u017ca ilo\u015b\u0107 fosforan\u00f3w w diecie powoduj\u0105, \u017ce ko\u015bci otrzymuj\u0105 zbyt ma\u0142o wapnia i witaminy D. Sprzyja to rozwojowi osteoporozy. <\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Nadmierne spo\u017cycie alkoholu i nikotyny s\u0105 r\u00f3wnie\u017c uwa\u017cane za czynniki ryzyka ubytku ko\u015bci.<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Ponadto osteoporoza wyst\u0119puje cz\u0119\u015bciej w niekt\u00f3rych rodzinach. Eksperci podejrzewaj\u0105 zatem, \u017ce pewn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c czynniki genetyczne.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

          Osteoporoza wt\u00f3rna: przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          W przeciwie\u0144stwie do osteoporozy pierwotnej osteoporoza wt\u00f3rna jest wynikiem innych chor\u00f3b lub ich leczenia (przyjmowania lek\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

          Na przyk\u0142ad osteoporoza wt\u00f3rna mo\u017ce by\u0107 wywo\u0142ana przez zbyt du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 kortyzonu w organizmie. Taki nadmiar kortyzonu jest spowodowany albo chorobami takimi jak zesp\u00f3\u0142 Cushinga, albo d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 terapi\u0105 kortyzonem.<\/p>\n\n\n\n

          Nadczynno\u015b\u0107 tarczycy mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107 osteoporoz\u0119. Nadmiar hormon\u00f3w tarczycy przyspiesza metabolizm i sprzyja utracie masy kostnej. Osteoporoza jest r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto spowodowana nadczynno\u015bci\u0105 przytarczyc. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c wydzielana jest zbyt du\u017ca ilo\u015b\u0107 hormonu przytarczyc. Hormon ten jest antagonist\u0105 kalcytoniny i witaminy D: rozpuszcza wap\u0144 z ko\u015bci i w ten spos\u00f3b sprzyja ich rozpadowi.<\/p>\n\n\n\n

          Inne przyczyny osteoporozy wt\u00f3rnej to:<\/p>\n\n\n\n

          \n
          \n
          \n
          \n
          \n
          \n \n\n
            \n
          • choroby hormonalne, takie jak niedoczynno\u015b\u0107 gonad (jajnik\u00f3w, j\u0105der), nadczynno\u015b\u0107 kory nadnerczy, cukrzyca typu 1;<\/li>\n\n\n\n
          • choroby \u017co\u0142\u0105dka i jelit, takie jak choroba Crohna, wrzodziej\u0105ce zapalenie jelita grubego, nietolerancja laktozy, celiakia, gdzie zaburzone jest wykorzystanie wa\u017cnych sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, takich jak wap\u0144;<\/li>\n\n\n\n
          • nowotwory z\u0142o\u015bliwe (z przerzutami do ko\u015bci);<\/li>\n\n\n\n
          • ci\u0119\u017ckie, przewlek\u0142e os\u0142abienie nerek (niewydolno\u015b\u0107 nerek) \u2013 w tym przypadku organizm wydala du\u017co wapnia. Aby zapobiec zbyt du\u017cemu spadkowi poziomu wapnia we krwi, wap\u0144 z ko\u015bci jest rozpuszczany i wch\u0142aniany do krwi;<\/li>\n\n\n\n
          • zapalne choroby reumatyczne, takie jak reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w (RZS);<\/li>\n\n\n\n
          • inne choroby, takie jak anoreksja lub marsko\u015b\u0107 w\u0105troby (niedo\u017cywienie sprzyja osteoporozie);<\/li>\n\n\n\n
          • leki \u2013 opr\u00f3cz kortyzonu, osteoporozie mog\u0105 sprzyja\u0107 tak\u017ce inne leki, np. leki przeciwdrgawkowe (przeciwpadaczkowe), cyklosporyna (po przeszczepach narz\u0105d\u00f3w, w chorobach sk\u00f3ry itp.), heparyna (d\u0142ugotrwa\u0142a terapia zapobiegaj\u0105ca zakrzepicy) i niekt\u00f3re terapie hormonalne (np. w raku prostaty).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

            Osteoporoza: badania i diagnostyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

            Je\u015bli masz najmniejsze podejrzenie osteoporozy, takie jak z\u0142amanie ko\u015bci bez wyra\u017anej przyczyny (z\u0142amanie samoistne), powiniene\u015b uda\u0107 si\u0119 do lekarza. Im wcze\u015bniej leczy si\u0119 utrat\u0119 ko\u015bci, tym wi\u0119ksze jest prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce uda si\u0119 zatrzyma\u0107 post\u0119p choroby. Ponadto u wszystkich os\u00f3b ze zwi\u0119kszonym ryzykiem z\u0142ama\u0144 ko\u015bci zaleca si\u0119 wykonanie podstawowej diagnostyki osteoporozy. Sk\u0142ada si\u0119 on z kilku cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

            Rozmowa lekarza z pacjentem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            W pierwszej kolejno\u015bci lekarz przeprowadza rozmow\u0119 z pacjentem i zbiera od niego wywiad chorobowy (anamnez\u0119). Lekarz zapyta o og\u00f3lny stan zdrowia pacjenta. Zapyta r\u00f3wnie\u017c o to, czy wyst\u0119puj\u0105 jakiekolwiek dolegliwo\u015bci lub ograniczenia w \u017cyciu codziennym. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad: b\u00f3l plec\u00f3w, trudno\u015bci z wchodzeniem po schodach, podnoszeniem ci\u0119\u017ckich przedmiot\u00f3w lub b\u00f3l podczas d\u0142ugotrwa\u0142ego chodzenia.<\/p>\n\n\n\n

            Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c, aby lekarz wiedzia\u0142 o z\u0142amaniach ko\u015bci lub upadkach z przesz\u0142o\u015bci. Ponadto lekarz zapyta, czy pacjent cierpi na jakie\u015b choroby lub stosuje jakie\u015b leki.<\/p>\n\n\n\n

            Badanie fizykalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Nast\u0119pnie przeprowadzane jest badanie fizykalne. Lekarz dokonuje r\u00f3wnie\u017c pomiaru wzrostu i wagi pacjenta.<\/p>\n\n\n\n

            Testy s\u0105 wykorzystywane do sprawdzenia sprawno\u015bci fizycznej i mobilno\u015bci. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w jest test \u201eWsta\u0144 i id\u017a\u201d (Timed Up and Go \u2013 TUG)<\/p>\n\n\n\n

            W tym te\u015bcie lekarz mierzy, ile czasu zajmuje pacjentowi wstanie z krzes\u0142a, przej\u015bcie trzech metr\u00f3w, odwr\u00f3cenie si\u0119, powr\u00f3t i ponowne usadowienie si\u0119 na krze\u015ble. Mo\u017ce on r\u00f3wnie\u017c korzysta\u0107 z wszelkich urz\u0105dze\u0144 wspomagaj\u0105cych chodzenie, kt\u00f3rych normalnie u\u017cywa w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n\n\n\n

            Je\u015bli pacjent potrzebuje wi\u0119cej ni\u017c 30 sekund na wykonanie zadania, jego mobilno\u015b\u0107 jest prawdopodobnie upo\u015bledzona. Istnieje wtedy zwi\u0119kszone ryzyko upadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

            Pomiar g\u0119sto\u015bci ko\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Kolejnym wa\u017cnym elementem diagnostyki osteoporozy jest pomiar g\u0119sto\u015bci ko\u015bci (osteodensytometria, pomiar DXA). Polega on na zastosowaniu promieniowania rentgenowskiego w niskiej dawce, w celu okre\u015blenia g\u0119sto\u015bci ko\u015bci kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego, ca\u0142ej ko\u015bci udowej i szyjki ko\u015bci udowej. Zmierzone warto\u015bci (warto\u015bci T) s\u0105 por\u00f3wnywane z typowymi warto\u015bciami \u015brednimi w danej grupie wiekowej. Je\u015bli s\u0105 one o 2,5 jednostki lub wi\u0119cej ni\u017csze od warto\u015bci \u015brednich typowych dla danego wieku, spe\u0142niona jest definicja wyst\u0119powania osteoporozy, to znaczy u pacjenta wyst\u0119puje ubytek ko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

            \u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) rozr\u00f3\u017cnia cztery etapy ubytku masy kostnej w zale\u017cno\u015bci od warto\u015bci T uzyskanej podczas pomiaru g\u0119sto\u015bci ko\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

            \n
            \n
            \n
            \n
            \n
            \n \n\n
              \n
            • Stopie\u0144 0<\/strong>: osteopenia. W tym wst\u0119pnym stadium osteoporozy zawarto\u015b\u0107 minera\u0142\u00f3w w ko\u015bciach jest zmniejszona o warto\u015b\u0107 od 1 do 2,5.<\/li>\n\n\n\n
            • Stopie\u0144 1:<\/strong> osteoporoza. Zawarto\u015b\u0107 minera\u0142\u00f3w w ko\u015bciach zmniejsza si\u0119 o wi\u0119cej ni\u017c 2,5, jednak z\u0142amania ko\u015bci jeszcze nie wyst\u0119puj\u0105.<\/li>\n\n\n\n
            • Stopie\u0144 2<\/strong>: jawna osteoporoza. Dzieje si\u0119 tak, gdy zawarto\u015b\u0107 minera\u0142\u00f3w w ko\u015bciach jest zmniejszona o wi\u0119cej ni\u017c 2,5, a pacjent ma ju\u017c od jednego do trzech z\u0142ama\u0144 kr\u0119g\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
            • Stopie\u0144 3:<\/strong> zaawansowana osteoporoza. Zaawansowan\u0105 osteoporoz\u0119 maj\u0105 wszyscy pacjenci, u kt\u00f3rych zawarto\u015b\u0107 minera\u0142\u00f3w w ko\u015bciach jest o ponad 2,5 jednostki ni\u017csza od warto\u015bci \u015bredniej i u kt\u00f3rych dosz\u0142o do kilku (wielu) z\u0142ama\u0144 trzon\u00f3w kr\u0119gowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

              Badanie rentgenowskie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Ewentualne z\u0142amania ko\u015bci mo\u017cna wykry\u0107 na zdj\u0119ciu rentgenowskim. Osteoporoza cz\u0119sto powoduje m.in. z\u0142amania kr\u0119g\u00f3w. Mog\u0105 one by\u0107 spowodowane jednorazowym zdarzeniem (np. upadkiem) lub by\u0107 wynikiem delikatnych, ale d\u0142ugotrwa\u0142ych oddzia\u0142ywa\u0144 mechanicznych.<\/p>\n\n\n\n

              W drugim przypadku z\u0142amania s\u0105 utajone. Powoduj\u0105 one powoln\u0105 deformacj\u0119 danego trzonu kr\u0119gu. Eksperci nazywaj\u0105 to odkszta\u0142ceniem pe\u0142zaj\u0105cym. Zasada jest nast\u0119puj\u0105ca: im wi\u0119ksze deformacje, tym wi\u0119ksza osteoporoza. Mo\u017cna to ustali\u0107 poprzez pomiar wysoko\u015bci trzon\u00f3w kr\u0119g\u00f3w pomi\u0119dzy czwartym trzonem kr\u0119gu piersiowego a pi\u0105tym trzonem kr\u0119gu l\u0119d\u017awiowego za pomoc\u0105 zdj\u0119\u0107 rentgenowskich. Uzyskany w ten spos\u00f3b pomiar (vertebral deformity score) pokazuje, jak znacznie zaawansowana jest osteoporoza.<\/p>\n\n\n\n

              Badania krwi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              W ramach diagnostyki osteoporozy badana jest r\u00f3wnie\u017c krew pacjenta. Z jednej strony wykonuje si\u0119 morfologi\u0119 krwi. Oznaczane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne parametry, takie jak warto\u015bci w\u0105troby i nerek oraz poziom wapnia i fosforan\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym celem badania jest wyja\u015bnienie mo\u017cliwych przyczyn osteoporozy wt\u00f3rnej.<\/p>\n\n\n\n

              Ponadto warto\u015bci krwi pomagaj\u0105 lekarzowi zaplanowa\u0107 terapi\u0119: na przyk\u0142ad je\u015bli poziom wapnia we krwi jest bardzo niski, pacjent nie mo\u017ce by\u0107 leczony niekt\u00f3rymi lekami na osteoporoz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

              Podstawowa diagnostyka osteoporozy: dla kogo jest zalecana?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Podstawowa diagnostyka osteoporozy powinna by\u0107 przeprowadzona u wszystkich os\u00f3b ze zwi\u0119kszonym ryzykiem z\u0142ama\u0144 ko\u015bci. Do tych grup ryzyka nale\u017c\u0105 na og\u00f3\u0142 kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani w wieku powy\u017cej 70 lat.<\/p>\n\n\n\n

              Badania przesiewowe w kierunku osteoporozy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zalecane u os\u00f3b powy\u017cej 50 roku \u017cycia, u kt\u00f3rych wyst\u0119puje wiele czynnik\u00f3w ryzyka z\u0142ama\u0144 ko\u015bci zwi\u0105zanych z osteoporoz\u0105. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

              \n
              \n
              \n
              \n
              \n
              \n \n\n
                \n
              • z\u0142amania trzon\u00f3w kr\u0119gowych po niewielkich urazach (np. upadek z pozycji stoj\u0105cej),<\/li>\n\n\n\n
              • z\u0142amanie ko\u015bci udowej w okolicy biodra,<\/li>\n\n\n\n
              • unieruchomienie \u2013 na przyk\u0142ad z powodu d\u0142ugotrwa\u0142ego le\u017cenia w \u0142\u00f3\u017cku lub za\u0142o\u017conego gipsu po operacjach lub wypadkach,<\/li>\n\n\n\n
              • niedowaga (wska\u017anik masy cia\u0142a poni\u017cej 20), utrata masy cia\u0142a i anorexia nervosa,<\/li>\n\n\n\n
              • palenie tytoniu i przewlek\u0142a obturacyjna choroba p\u0142uc (POChP),<\/li>\n\n\n\n
              • wysokie spo\u017cycie alkoholu,<\/li>\n\n\n\n
              • choroby hormonozale\u017cne, takie jak zesp\u00f3\u0142 Cushinga, nadczynno\u015b\u0107 tarczycy, niedob\u00f3r hormonu wzrostu spowodowany dysfunkcj\u0105 przysadki m\u00f3zgowej (hypophysis), cukrzyca typu 1 i typu 2,<\/li>\n\n\n\n
              • choroby reumatologiczne (reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w, tocze\u0144 rumieniowaty uk\u0142adowy, choroba Bechterewa),<\/li>\n\n\n\n
              • choroby przewodu pokarmowego, takie jak celiakia, tak\u017ce operacje \u017co\u0142\u0105dka (ca\u0142kowite lub cz\u0119\u015bciowe usuni\u0119cie \u017co\u0142\u0105dka),<\/li>\n\n\n\n
              • choroby neurologiczne \/ psychiatryczne, takie jak epilepsja, schizofrenia, choroba Alzheimera, Parkinsona, udar m\u00f3zgu, depresja,<\/li>\n\n\n\n
              • niewydolno\u015b\u0107 serca (niewydolno\u015b\u0107 kr\u0105\u017cenia),<\/li>\n\n\n\n
              • choroba w\u0105troby zwi\u0105zana z alkoholem,<\/li>\n\n\n\n
              • niekt\u00f3re leki, takie jak kortyzon w du\u017cych dawkach, leki przeciwdrgawkowe (przeciwpadaczkowe), leki przeciwdepresyjne, glitazony (na cukrzyc\u0119 typu 2), inhibitory aromatazy (na raka piersi), leki przeciwhormonalne na raka prostaty, opioidy (silne leki przeciwb\u00f3lowe).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                Inne badania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Opr\u00f3cz podstawowej diagnostyki osteoporozy w niekt\u00f3rych przypadkach lekarz mo\u017ce przeprowadzi\u0107 dodatkowe badania. Aby wykluczy\u0107 inne mo\u017cliwe przyczyny objaw\u00f3w pacjenta, czasami konieczna mo\u017ce by\u0107 tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI). Te procedury obrazowania medycznego mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne dla planowania terapii, na przyk\u0142ad w przypadku, gdy z\u0142amanie ko\u015bci wymaga najpierw dok\u0142adniejszego wyja\u015bnienia jego przyczyn.<\/p>\n\n\n\n

                W rzadkich przypadkach lekarz pobiera pr\u00f3bk\u0119 tkanki kostnej (biopsja ko\u015bci). Jest ona nast\u0119pnie badana bardziej szczeg\u00f3\u0142owo w laboratorium. Mo\u017ce to by\u0107 pomocne na przyk\u0142ad wtedy, gdy inne badania przynios\u0142y tylko niejednoznaczne wyniki.<\/p>\n\n\n\n

                Osteoporoza: leczenie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                Terapia osteoporozy sk\u0142ada si\u0119 z kilku element\u00f3w. Jest ona indywidualnie dopasowana do pacjenta. Przy planowaniu terapii lekarz bierze pod uwag\u0119 m.in. to, co spowodowa\u0142o ubytek ko\u015bci i jak bardzo jest on nasilony.<\/p>\n\n\n\n

                Og\u00f3lne informacje na temat leczenia osteoporozy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Najwa\u017cniejszymi podstawowymi \u015brodkami w terapii osteoporozy s\u0105: <\/p>\n\n\n\n

                \n
                \n
                \n
                \n
                \n
                \n \n\n
                  \n
                • odpowiednia ilo\u015b\u0107 ruchu, <\/li>\n\n\n\n
                • w\u0142a\u015bciwa dieta, <\/li>\n\n\n\n
                • w razie potrzeby pacjentowi podaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c leki zapobiegaj\u0105ce ubytkowi ko\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                  Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c zapobieganie upadkom. Pacjenci z osteoporoz\u0105 \u0142atwo \u0142ami\u0105 sobie ko\u015bci. Oto kilka wskaz\u00f3wek, jak zmniejszy\u0107 ryzyko upadk\u00f3w i wypadk\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

                  \n
                  \n
                  \n
                  \n
                  \n
                  \n \n\n
                    \n
                  • Mieszkanie powinno by\u0107 dostatecznie o\u015bwietlone i urz\u0105dzone w taki spos\u00f3b, aby nie by\u0142o \u0142atwo si\u0119 potkn\u0105\u0107 i upa\u015b\u0107. Usu\u0144 z mieszkania wszelkie zagro\u017cenia mog\u0105ce spowodowa\u0107 potkni\u0119cia, takie jak \u015bliskie dywany czy ods\u0142oni\u0119te kable.<\/li>\n\n\n\n
                  • Je\u015bli zawodz\u0105 oczy, pacjenci powinni stale nosi\u0107 okulary.<\/li>\n\n\n\n
                  • Nieodpowiednie s\u0105 buty na wysokim obcasie i te ze \u015blisk\u0105 podeszw\u0105. Najbardziej zalecane s\u0105 p\u0142askie buty z antypo\u015blizgow\u0105 podeszw\u0105.<\/li>\n\n\n\n
                  • Je\u015bli to mo\u017cliwe, pacjenci z osteoporoz\u0105 nie powinni przyjmowa\u0107 lek\u00f3w, kt\u00f3re os\u0142abiaj\u0105 ich czujno\u015b\u0107 i reakcje. Nale\u017c\u0105 do nich leki nasenne, leki na alergi\u0119 i antydepresanty.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                    W przypadku osteoporozy wt\u00f3rnej, b\u0119d\u0105cej skutkiem innej choroby (np. nadczynno\u015bci tarczycy), nale\u017cy leczy\u0107 t\u0119 chorob\u0119 podstawow\u0105. W przeciwnym razie terapia osteoporozy mo\u017ce nie przynie\u015b\u0107 oczekiwanego sukcesu.<\/p>\n\n\n\n

                    Je\u015bli niekt\u00f3re leki wywo\u0142a\u0142y osteoporoz\u0119 wt\u00f3rn\u0105, najlepiej jest zmieni\u0107 je na leki \u201eprzyjazne ko\u015bciom\u201d, czyli takie, kt\u00f3re maj\u0105 mniejszy negatywny wp\u0142yw na g\u0119sto\u015b\u0107 ko\u015bci. Jest to zalecane np. dla kobiet, kt\u00f3re s\u0105 leczone glitazonami z powodu cukrzycy typu 2.<\/p>\n\n\n\n

                    \u0106wiczenia fizyczne jako element terapii osteoporozy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                    Regularne \u0107wiczenia fizyczne mog\u0105 zar\u00f3wno zapobiega\u0107 ubytkom masy kostnej, jak i leczy\u0107. Bardzo wa\u017cne jest, aby wybra\u0107 odpowiedni\u0105 form\u0119 \u0107wicze\u0144 lub sportu.<\/p>\n\n\n\n

                    Przede wszystkim nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce sport wyczynowy nie jest odpowiedni w terapii osteoporozy! Skuteczne leczenie osteoporozy zaczyna si\u0119 np. od regularnych spacer\u00f3w. Sprzyja to tworzeniu masy kostnej i hamuje jej ubytek. Lekkie treningi biegowe, takie jak jogging czy marsz, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c bardzo skuteczne.<\/p>\n\n\n\n

                    W leczeniu osteoporozy zalecane jest r\u00f3wnie\u017c p\u0142ywanie. P\u00f3\u0142 godziny p\u0142ywania, dwa razy w tygodniu jest tutaj idealnym rozwi\u0105zaniem. P\u0142ywanie \u0107wiczy r\u00f3wnie\u017c inne grupy mi\u0119\u015bni ni\u017c chodzenie, na przyk\u0142ad mi\u0119\u015bnie plec\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

                    Gimnastyka wodna i lekki trening si\u0142owy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c przydatne w terapii osteoporozy. Gimnastyk\u0119 poza basenem i proste \u0107wiczenia na osteoporoz\u0119 mo\u017cesz wykonywa\u0107 samodzielnie w domu. Tutaj mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 dobre efekty ju\u017c przy p\u00f3\u0142godzinnym treningu wykonywanym dwa razy w tygodniu. Wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce odpowiednich \u0107wicze\u0144 mo\u017cna uzyska\u0107 od lekarza, lekarza medycyny sportowej lub w specjalnej grupie sportowej dla pacjent\u00f3w z osteoporoz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                    Przedyskutuj z lekarzem, jaka forma \u0107wicze\u0144 lub rodzaj sportu, a tak\u017ce jaka intensywno\u015b\u0107 treningu jest najbardziej przydatna w Twoim przypadku.<\/p>\n\n\n\n

                    Dieta w terapii osteoporozy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                    Opr\u00f3cz odpowiedniej ilo\u015bci ruchu cz\u0119\u015bci\u0105 terapii osteoporozy jest r\u00f3wnie\u017c odpowiednia dieta. Oto najwa\u017cniejsze jej zalecenia.<\/p>\n\n\n\n

                    Stosuj zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 diet\u0119. Upewnij si\u0119, \u017ce dostarczasz swojemu organizmowi wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 wapnia. Ten minera\u0142 jest wa\u017cny dla zdrowych, mocnych ko\u015bci. Doro\u015bli powinni otrzymywa\u0107 1000 miligram\u00f3w wapnia dziennie z diety. Wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w produktach mlecznych, ale tak\u017ce w zielonych warzywach, takich jak szpinak i broku\u0142y, oraz w niekt\u00f3rych rodzajach wody mineralnej. Wap\u0144 jest r\u00f3wnie\u017c dodawany do niekt\u00f3rych produkt\u00f3w spo\u017cywczych, takich jak soki owocowe i warzywne.<\/p>\n\n\n\n

                    W przypadku niekt\u00f3rych pacjent\u00f3w niemo\u017cliwe jest zapewnienie wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci wapnia tylko z diety. W tym przypadku lekarz przepisuje dodatkowe suplementy wapnia (np. wapno w tabletkach musuj\u0105cych).<\/p>\n\n\n\n

                    Opr\u00f3cz wapnia r\u00f3wnie\u017c witamina D jest bardzo wa\u017cna dla pacjent\u00f3w z osteoporoz\u0105 (i wszystkich innych os\u00f3b): zapewnia ona, \u017ce organizm mo\u017ce wch\u0142ania\u0107 wap\u0144 z jelit i wprowadza\u0107 go do ko\u015bci. Dobrym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy D w \u017cywno\u015bci s\u0105 t\u0142uste ryby, jaja, mas\u0142o i mleko.<\/p>\n\n\n\n

                    Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c regularnie wystawia\u0107 sk\u00f3r\u0119 na dzia\u0142anie promieni s\u0142onecznych \u2013 przy pomocy promieniowania UV organizm potrafi sam wytwarza\u0107 witamin\u0119 D. W rzeczywisto\u015bci pokrywa on dzi\u0119ki temu wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego zapotrzebowania na witamin\u0119 D. Latem nale\u017cy sp\u0119dza\u0107 na s\u0142o\u0144cu od 5 do 15 minut dziennie, wiosn\u0105 i jesieni\u0105 od 10 do 25 minut. Wystarczy \u201enapromieniowa\u0107\u201d twarz i r\u0119ce. W zale\u017cno\u015bci od temperatury mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c pozwoli\u0107, aby promienie s\u0142oneczne dzia\u0142a\u0142y na nieos\u0142oni\u0119te r\u0119ce i nogi.<\/p>\n\n\n\n

                    Lekarze cz\u0119sto przepisuj\u0105 suplementy witaminy D na osteoporoz\u0119. Ma to na celu zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w witamin\u0119 D. Takie preparaty s\u0105 szczeg\u00f3lnie przydatne dla pacjent\u00f3w z wysokim ryzykiem upadk\u00f3w lub z\u0142ama\u0144 ko\u015bci, kt\u00f3rzy maj\u0105 ograniczon\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ekspozycji na \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne. Dzienna zalecana dawka wynosi od 800 do 1000 jednostek mi\u0119dzynarodowych (IU) witaminy D3.<\/p>\n\n\n\n

                    Mocne ko\u015bci r\u00f3wnie\u017c potrzebuj\u0105 fosforu, ale w odpowiedniej proporcji do przyjmowanego wapnia. Nadmiar fosforu wi\u0105\u017ce wap\u0144 tak, \u017ce nie mo\u017ce on ju\u017c zosta\u0107 wbudowany w ko\u015bci. Dlatego nale\u017cy unika\u0107 pokarm\u00f3w i napoj\u00f3w bogatych w fosforany, takich jak mi\u0119so, w\u0119dliny, sery topione i napoje typu cola.<\/p>\n\n\n\n

                    \n
                    \n
                    \n
                    \n
                    \n
                    \n \n\n

                    Fosforany mo\u017cna rozpozna\u0107 w wykazie sk\u0142adnik\u00f3w na opakowaniach \u017cywno\u015bci i napoj\u00f3w pod numerami E 338-341 i E 450.<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                    Leki przeciw osteoporozie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                    Je\u015bli u pacjent\u00f3w z osteoporoz\u0105 wyst\u0119puje wysokie ryzyko z\u0142ama\u0144 ko\u015bci, lekarz przepisze dodatkowe leki na osteoporoz\u0119. Dost\u0119pne s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce substancje czynne:<\/p>\n\n\n\n

                    \n
                    \n
                    \n
                    \n
                    \n
                    \n \n\n