{"id":9222,"date":"2022-05-13T19:31:00","date_gmt":"2022-05-13T19:31:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&p=9222"},"modified":"2023-08-10T15:23:34","modified_gmt":"2023-08-10T13:23:34","slug":"zespol-chronicznego-zmeczenia","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/zespol-chronicznego-zmeczenia\/","title":{"rendered":"Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia"},"content":{"rendered":"\n

Jak TELEMEDI mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia? <\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia jest trudny do zdiagnozowania i cz\u0119sto nie jest prawid\u0142owo rozpoznawany. Jednak dzi\u0119ki w\u0142a\u015bciwiej terapii objawy tej choroby mog\u0105 by\u0107 powa\u017cnie z\u0142agodzone. Niestety nie istniej\u0105 \u017cadne specjalne testy laboratoryjne ani badania, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych mo\u017cna jednoznacznie rozpozna\u0107 CFS. Je\u015bli zauwa\u017casz u siebie objawy mog\u0105ce wskazywa\u0107 na zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia, mo\u017cesz przedstawi\u0107 je specjali\u015bcie TELEMEDI w trakcie wideokonsultacji, po kt\u00f3rej zadecyduje on o podj\u0119ciu dalszych dzia\u0142a\u0144, wypisze konieczne recepty, a w razie potrzeby r\u00f3wnie\u017c zwolnienie lekarskie. <\/p>\n\n\n\n

Podstawowe informacje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n \n\n
    \n
  • W\u015br\u00f3d lekarzy specjalist\u00f3w i grup pacjent\u00f3w nadal nie ma zgody co do tego, jak dok\u0142adnie zdefiniowa\u0107 ten zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia i do jakiej dziedziny specjalistycznej nale\u017cy go zaklasyfikowa\u0107. WHO klasyfikuje zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia pod u\u017cywanym na ca\u0142ym \u015bwiecie technicznym terminem \u0142agodnej postaci encefalopatii mialgicznej (ME) w kategorii chor\u00f3b uk\u0142adu nerwowego. Przyczyn\u0105 depresji, skrajnego zm\u0119czenia i innych podobnych objaw\u00f3w mog\u0105 by\u0107 infekcje wirusowe. Po przebytej infekcji, takiej jak gor\u0105czka gruczo\u0142owa, niekt\u00f3rzy ludzie jeszcze przez d\u0142ugi czas czuj\u0105 si\u0119 zm\u0119czeni i pozbawieni energii. Eksperci przypuszczaj\u0105, \u017ce zaburzenia w uk\u0142adzie odporno\u015bciowym lub zaburzenia r\u00f3wnowagi hormonalnej, tak\u017ce na skutek stresu psychicznego, mog\u0105 by\u0107 odpowiedzialne za rozw\u00f3j wielowarstwowego schorzenia, kt\u00f3re obejmuje r\u00f3\u017cne zmiany fizyczne.<\/li>\n\n\n\n
  • Jako czynniki wyzwalaj\u0105ce omawiane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c traumatyczne prze\u017cycia lub urazy, takie jak konsekwencje wypadk\u00f3w lub operacji. Prawdopodobnie pewn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c predyspozycje rodzinne. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce w ostatecznym rozrachunku w gr\u0119 wchodzi kilka czynnik\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  • Dodatkowy stres i nawracaj\u0105ce infekcje mog\u0105 pog\u0142\u0119bi\u0107 ju\u017c istniej\u0105cy zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia. Ma to r\u00f3wnie\u017c negatywne konsekwencje, je\u015bli osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 nadmiernie si\u0119 przem\u0119czaj\u0105 lub przeciwnie \u2013 wykonuj\u0105 zbyt ma\u0142o \u0107wicze\u0144 fizycznych. Ma to znaczenie zw\u0142aszcza wtedy, kiedy chorzy nieodpowiednio si\u0119 od\u017cywiaj\u0105 i izoluj\u0105 si\u0119 spo\u0142ecznie z powodu swoich dolegliwo\u015bci. Sytuacj\u0119 pogarsza jeszcze fakt, \u017ce ludzie z ich otoczenia cz\u0119sto reaguj\u0105 na osoby cierpi\u0105ce na zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia ca\u0142kowitym brakiem zrozumienia i dezaprobat\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia (CFS) \u2013 opis<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia (CFS) jest powa\u017cnym i wieloaspektowym zaburzeniem neuroimmunologicznym (czyli dotycz\u0105cym jednocze\u015bnie uk\u0142adu nerwowego i odporno\u015bciowego). G\u0142\u00f3wne objawy to wyniszczaj\u0105ce psychiczne i fizyczne wyczerpanie oraz zm\u0119czenie, kt\u00f3rego nie mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 znan\u0105 przyczyn\u0105 fizyczn\u0105 lub konkretnym zaburzeniem psychicznym. Ponadto osoby cierpi\u0105ce na t\u0119 chorob\u0119 maj\u0105 wiele r\u00f3\u017cnych innych dolegliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    Zazwyczaj objawy zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia nasilaj\u0105 si\u0119 nawet po niewielkim wysi\u0142ku fizycznym lub umys\u0142owym. Odpoczynek i relaks nie przynosz\u0105 trwa\u0142ej poprawy. Sprawno\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w s\u0105 cz\u0119sto przez wiele lat powa\u017cnie upo\u015bledzone. Wielu chorych nie mo\u017ce ju\u017c pracowa\u0107 i jest przykutych do \u0142\u00f3\u017cka. Niekt\u00f3rzy z nich s\u0105 uzale\u017cnieni od intensywnej opieki piel\u0119gnacyjnej. Cierpienie spowodowane t\u0105 chorob\u0105 jest cz\u0119sto tak du\u017ce, poniewa\u017c czasami nie jest ona rozpoznawana lub nie jest traktowana powa\u017cnie przez osoby z otoczenia osoby dotkni\u0119tej schorzeniem.<\/p>\n\n\n\n

    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n \n\n

    UWAGA<\/strong>: W przesz\u0142o\u015bci CFS by\u0142 cz\u0119sto uznawany za chorob\u0119 psychiczn\u0105. Jednak obecnie uwa\u017ca si\u0119 to twierdzenie za obalone \u2013 CFS jest aktualnie postrzegane jako choroba wielosystemowa, kt\u00f3ra wp\u0142ywa mi\u0119dzy innymi na uk\u0142ad odporno\u015bciowy i metabolizm energetyczny.<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Kontrowersje wok\u00f3\u0142 w\u0142a\u015bciwej klasyfikacji zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne definicje i kryteria klasyfikacji CFS. Nazewnictwo tego schorzenia, r\u00f3wnie\u017c (w skali mi\u0119dzynarodowej) nie jest jednolite i bywa kontrowersyjne.<\/p>\n\n\n\n

    Na przyk\u0142ad zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia (CFS) jest cz\u0119sto, szczeg\u00f3lnie w Wielkiej Brytanii i Skandynawii, nazywany encefalopati\u0105 mialgiczn\u0105 (ME) \u2013 w tym przypadku za przyczyn\u0119 choroby uwa\u017ca si\u0119 kompleksowy stan zapalny centralnego uk\u0142adu nerwowego (encephalitismyelitis \u2013 zapalenie m\u00f3zgu i rdzenia kr\u0119gowego) z zaj\u0119ciem mi\u0119\u015bni (myalgic). Inni eksperci wol\u0105 u\u017cywa\u0107 \u0142\u0105czonego terminu ME\/CFS.<\/p>\n\n\n\n

    W Polsce cz\u0119sto m\u00f3wi si\u0119 o syndromie chronicznego zm\u0119czenia, czasami tak\u017ce o zespole chronicznego przem\u0119czenia. Jednak terminy te s\u0105 odrzucane przez wielu ekspert\u00f3w i osoby cierpi\u0105ce na CFS jako trywializuj\u0105ce to powa\u017cne zjawisko. Ci\u0119\u017ckie, uporczywe os\u0142abienie lub wyczerpanie (zm\u0119czenie) pacjent\u00f3w z CFS nie ma nic wsp\u00f3lnego ze zwyk\u0142ym wyczerpaniem lub zm\u0119czeniem. Ponadto osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 cierpi\u0105 na wiele innych dolegliwo\u015bci, nie tylko z powodu patologicznego wyczerpania.<\/p>\n\n\n\n

    Co wi\u0119cej, zespo\u0142u chronicznego przem\u0119czenia nie nale\u017cy myli\u0107 ze zm\u0119czeniem, kt\u00f3re cz\u0119sto wyst\u0119puje przy nowotworach lub innych ci\u0119\u017ckich chorobach przewlek\u0142ych. Wyst\u0119puj\u0105 wtedy podobne objawy, ale maj\u0105 one inn\u0105 przyczyn\u0119. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c podobie\u0144stwa z objawami innych chor\u00f3b, takich jak fibromialgia, kt\u00f3ra jest chorob\u0105 reumatyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Nie mo\u017cna dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107, jak cz\u0119sto wyst\u0119puje zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia w Polsce i innych krajach \u2013 dane te znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105, prawdopodobnie dlatego, \u017ce nie ma jednolitych kryteri\u00f3w diagnostycznych i choroba cz\u0119sto nie jest rozpoznawana. Najcz\u0119\u015bciej szacuje si\u0119, \u017ce na zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia cierpi od 0,002 do 1 proc. \u015bwiatowej populacji. Mo\u017cna wi\u0119c przyj\u0105\u0107, \u017ce tylko w samej Polsce dotkni\u0119tych tym problemem mo\u017ce by\u0107 nawet ponad 300 tysi\u0119cy os\u00f3b, za\u015b na ca\u0142ym \u015bwiecie oko\u0142o 17 milion\u00f3w ludzi.<\/p>\n\n\n\n

    Kobiety s\u0105 dotkni\u0119te chorob\u0105 znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani. CFS mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w ka\u017cdym wieku. Bardzo cz\u0119sto osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 maj\u0105 od 29 do 35 lat w momencie pojawienia si\u0119 dolegliwo\u015bci (\u015bredni wiek wyst\u0105pienia choroby).<\/p>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia \u2013 objawy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia (CFS) to z\u0142o\u017cony obraz kliniczny, kt\u00f3ry zwykle rozwija si\u0119 nagle \u2013 cz\u0119sto po infekcji wirusowej. Jednak s\u0105 te\u017c osoby, u kt\u00f3rych CFS rozwija si\u0119 stopniowo przez d\u0142ugi okres.<\/p>\n\n\n\n

    Eksperci stosuj\u0105 r\u00f3\u017cne zestawy kryteri\u00f3w, aby zdiagnozowa\u0107 zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia. Na przyk\u0142ad cz\u0119sto stosowane s\u0105 Kanadyjskie Kryteria Konsensusu (CCC \u2013 Canadian consensus criteria) i Mi\u0119dzynarodowe Kryteria Konsensusu (ICC \u2013 international consensus criteria).<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Kanadyjskie kryteria CFS<\/strong>: Zgodnie z Kanadyjskimi Kryteriami Konsensusu (CCC) w zespole chronicznego zm\u0119czenia musz\u0105 wyst\u0119powa\u0107 wszystkie z poni\u017cszych objaw\u00f3w:\n
        \n
      • Zm\u0119czenie: pojawiaj\u0105ce si\u0119 od niedawna, niewyja\u015bnione, uporczywe lub nawracaj\u0105ce fizyczne lub psychiczne wyczerpanie, kt\u00f3re znacznie ogranicza poziom aktywno\u015bci chorego.<\/li>\n\n\n\n
      • Z\u0142e samopoczucie po wysi\u0142ku lub zm\u0119czenie: po wysi\u0142ku wyst\u0119puje nietypowe wyczerpanie, nasilenie uczucia choroby, b\u00f3lu lub nasilenie innych objaw\u00f3w. Pacjent potrzebuje wi\u0119cej ni\u017c 24 godziny, aby doj\u015b\u0107 do siebie.<\/li>\n\n\n\n
      • Zaburzenia snu: np. sen nieprzynosz\u0105cy odpoczynku, zaburzony rytm dzie\u0144-noc.<\/li>\n\n\n\n
      • B\u00f3l: np. b\u00f3l mi\u0119\u015bni lub staw\u00f3w, nieznany do tej pory rodzaj b\u00f3lu g\u0142owy.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Ponadto musz\u0105 by\u0107 obecne co najmniej dwa objawy neurologiczne lub poznawcze, np. dezorientacja, os\u0142abienie koncentracji i pami\u0119ci kr\u00f3tkotrwa\u0142ej, zaburzenia rozumienia s\u0142\u00f3w, zaburzenia koordynacji ruchowej (ataksje).<\/p>\n\n\n\n

        Kolejnym warunkiem postawienia diagnozy, wed\u0142ug kryteri\u00f3w kanadyjskich jest wyst\u0105pienie przynajmniej jednego objawu w co najmniej dw\u00f3ch z nast\u0119puj\u0105cych kategorii:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • Objawy autonomiczne: np. skrajna blado\u015b\u0107, zawroty g\u0142owy, nudno\u015bci i zesp\u00f3\u0142 jelita dra\u017cliwego, zaburzenia czynno\u015bci p\u0119cherza moczowego, ko\u0142atanie serca z zaburzeniami rytmu serca lub bez nich.<\/li>\n\n\n\n
        • Objawy neuroendokrynne: np. cz\u0119sto niska temperatura cia\u0142a, pocenie si\u0119, nietolerancja ciep\u0142a i zimna, utrata lub zwi\u0119kszenie apetytu, zauwa\u017calna zmiana masy cia\u0142a, pogarszanie si\u0119 objaw\u00f3w pod wp\u0142ywem stresu.<\/li>\n\n\n\n
        • Objawy immunologiczne: np. wra\u017cliwe na dotyk w\u0119z\u0142y ch\u0142onne, nawracaj\u0105cy b\u00f3l gard\u0142a, nawracaj\u0105ce objawy grypopodobne, pojawienie si\u0119 niewyst\u0119puj\u0105cej do tej pory nadwra\u017cliwo\u015bci na \u017cywno\u015b\u0107, leki lub substancje chemiczne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Wreszcie, aby mo\u017cna by\u0142o postawi\u0107 diagnoz\u0119 zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia, dolegliwo\u015bci musz\u0105 wyst\u0119powa\u0107 od co najmniej sze\u015bciu miesi\u0119cy (w przypadku dzieci od trzech miesi\u0119cy).<\/p>\n\n\n\n

            \n
          • Mi\u0119dzynarodowe kryteria CFS<\/strong>: Zgodnie z Mi\u0119dzynarodowymi Kryteriami Konsensusu (ICC) warunkiem koniecznym do rozpoznania zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia nie jest wyst\u0119powanie objaw\u00f3w przez co najmniej sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy. Lekarz mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wcze\u015bniej po\u015bwiadczy\u0107 CFS osobie dotkni\u0119tej chorob\u0105, pod warunkiem, \u017ce spe\u0142nione s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce kryteria:\n
              \n
            • Postexertional neuroimmune exhaustion (PENE \u2013 po polsku oznacza to mniej wi\u0119cej tyle, co \u201epowysi\u0142kowe wyczerpanie neuroimmunologiczne\u201d), tzn. po wysi\u0142ku fizycznym lub psychicznym dochodzi do nieproporcjonalnego pogorszenia objaw\u00f3w (wyczerpanie fizyczne i psychiczne, b\u00f3le mi\u0119\u015bni, arytmia serca itp.), kt\u00f3re mo\u017ce trwa\u0107 od kilku godzin do kilku dni. Ani sen, ani odpoczynek nie pomagaj\u0105. PENE jest uwa\u017cane za objaw podstawowy, kt\u00f3ry musi by\u0107 obecny w ka\u017cdym przypadku zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia.<\/li>\n\n\n\n
            • Co najmniej 1 objaw z kategorii zaburze\u0144 neurologicznych, np. b\u00f3l, zaburzenia snu, zaburzenia pami\u0119ci i koncentracji, os\u0142abienie mi\u0119\u015bni, zaburzenia koordynacji ruchowej, wra\u017cliwo\u015b\u0107 na zapachy, d\u017awi\u0119ki, \u015bwiat\u0142o lub dotyk.<\/li>\n\n\n\n
            • Co najmniej 1 objaw z kategorii zaburze\u0144 immunologicznych, \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowych i moczowo-p\u0142ciowych, np. przewlek\u0142e infekcje dr\u00f3g oddechowych, zwi\u0119kszona podatno\u015b\u0107 na infekcje, nietolerancje pokarmowe, zesp\u00f3\u0142 jelita dra\u017cliwego, zaburzenia oddawania moczu.<\/li>\n\n\n\n
            • Co najmniej 1 objaw z kategorii zaburze\u0144 wytwarzania energii i transportu jon\u00f3w, np. arytmia serca, ko\u0142atanie serca, niskie ci\u015bnienie krwi, zawroty g\u0142owy, niemo\u017cno\u015b\u0107 dostosowania kr\u0105\u017cenia do wyprostowanej pozycji cia\u0142a (nietolerancja ortostatyczna), pocenie si\u0119, duszno\u015bci, nietolerancja ciep\u0142a\/zimna, jak r\u00f3wnie\u017c silne wahania temperatury cia\u0142a.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

              Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia \u2013 przyczyny i czynniki ryzyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

              Dok\u0142adna przyczyna wyst\u0119powania zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia nie zosta\u0142a jeszcze jednoznacznie wyja\u015bniona. Wed\u0142ug najnowszych bada\u0144 CFS wydaje si\u0119 chorob\u0105 autoimmunologiczn\u0105 (nieprawid\u0142owa regulacja dzia\u0142ania uk\u0142adu odporno\u015bciowego) i powa\u017cnym zaburzeniem metabolizmu energetycznego w mitochondriach (\u201eelektrowniach\u201d kom\u00f3rek). Wskazuje na to szereg bada\u0144 przeprowadzonych w ostatnich latach. Ponadto dyskutuje si\u0119 o wielu r\u00f3\u017cnych czynnikach, kt\u00f3re mog\u0105 czyni\u0107 ludzi podatnymi na CFS (predysponowa\u0107 ich), wywo\u0142ywa\u0107 go lub podtrzymywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

              Czynniki poprzedzaj\u0105ce (predysponuj\u0105ce)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia jest zwykle poprzedzony infekcj\u0105. Infekcja ta cz\u0119sto zbiega si\u0119 w czasie z okresem stresu lub du\u017cej aktywno\u015bci fizycznej.<\/p>\n\n\n\n

              Ponadto niekt\u00f3rzy eksperci podejrzewaj\u0105, \u017ce pewni ludzie maj\u0105 genetyczn\u0105 podatno\u015b\u0107 (predyspozycje genetyczne) na CFS. Sugeruj\u0105 to badania z udzia\u0142em bli\u017ani\u0105t. Do tej pory nie zidentyfikowano jednak \u017cadnych specyficznych gen\u00f3w ryzyka dla zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia.<\/p>\n\n\n\n

              Czynniki wyzwalaj\u0105ce<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w jako przyczyn\u0119 zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia podaje infekcj\u0119. Istniej\u0105 przypadki, w kt\u00f3rych CFS wyst\u0105pi\u0142 np. po zaka\u017ceniu wirusami Epsteina-Barr (mononukleoza zaka\u017ana) lub enterowirusami (np. infekcja grypopodobna), po gor\u0105czce denga, gor\u0105czce Q lub boreliozie.<\/p>\n\n\n\n

              Czasami opr\u00f3cz tego typu infekcji do powstania zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia dochodzi r\u00f3wnie\u017c w wyniku ci\u0119\u017ckich uraz\u00f3w, operacji, ci\u0105\u017cy lub porodu. Stresuj\u0105ce wydarzenia, takie jak \u015bmier\u0107 bliskiej osoby lub utrata pracy, mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142a\u0107 jako czynniki wyzwalaj\u0105ce CFS.<\/p>\n\n\n\n

              Czynniki podtrzymuj\u0105ce wyst\u0119powanie objaw\u00f3w CFS<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Przeci\u0105\u017cenie fizyczne, jak r\u00f3wnie\u017c stres psychiczny mog\u0105 nasila\u0107 objawy zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia. Ponadto, je\u015bli pacjenci nie mog\u0105 ju\u017c, ze wzgl\u0119du na CFS, pracowa\u0107, otrzymuj\u0105 niewielkie wsparcie spo\u0142eczne lub popadaj\u0105 w depresj\u0119, mo\u017ce to pogorszy\u0107 przebieg ich choroby. To samo dotyczy sytuacji, gdy osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 nie s\u0105 traktowane powa\u017cnie przez swoje otoczenie (rodzin\u0119, przyjaci\u00f3\u0142, koleg\u00f3w, lekarzy itp.).<\/p>\n\n\n\n

              Operacje i wypadki mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c prowadzi\u0107 do ostrego nasilenia objaw\u00f3w. Zwi\u0119kszona podatno\u015b\u0107 na infekcje, kt\u00f3ra cz\u0119sto towarzyszy CFS, jest r\u00f3wnie\u017c problematyczna: wielu pacjent\u00f3w cierpi z powodu objaw\u00f3w zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia przez wiele tygodni po infekcji. Alergie i nietolerancja pokarmowa r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 mie\u0107 negatywny wp\u0142yw na stan os\u00f3b cierpi\u0105cych na CFS.<\/p>\n\n\n\n

              Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia (CFS) \u2013 badania i diagnoza<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

              Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia jest trudny do zdiagnozowania i w wielu przypadkach nie jest rozpoznawany. Nie istniej\u0105 \u017cadne specjalne testy laboratoryjne ani badania przy pomocy urz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 potwierdzi\u0107 diagnoz\u0119 CFS. Opr\u00f3cz zebrania szczeg\u00f3\u0142owego wywiadu lekarskiego (anamnezy) ze wszystkimi wyst\u0119puj\u0105cymi objawami, chodzi wi\u0119c przede wszystkim o wykluczenie innych chor\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0105 powodowa\u0107 dolegliwo\u015bci podobne do zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

              \n
              \n
              \n
              \n
              \n
              \n \n\n
                \n
              • choroby tarczycy, serca i w\u0105troby,<\/li>\n\n\n\n
              • niedokrwisto\u015b\u0107, np. w wyniku niedoboru \u017celaza,<\/li>\n\n\n\n
              • cukrzyca (diabetes mellitus),<\/li>\n\n\n\n
              • choroby neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane (SM),<\/li>\n\n\n\n
              • choroby reumatologiczne (takie jak reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w),<\/li>\n\n\n\n
              • choroby zaka\u017ane, takie jak przewlek\u0142e zapalenie w\u0105troby lub borelioza,<\/li>\n\n\n\n
              • choroby nowotworowe,<\/li>\n\n\n\n
              • ci\u0119\u017ckie choroby psychiczne (takie jak depresja),<\/li>\n\n\n\n
              • nadu\u017cywanie alkoholu, narkotyk\u00f3w lub lek\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
              • wyra\u017ana oty\u0142o\u015b\u0107 (ci\u0119\u017cki stopie\u0144 oty\u0142o\u015bci).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                W celu wykluczenia tych czynnik\u00f3w konieczne mo\u017ce by\u0107 przeprowadzenie r\u00f3\u017cnych bada\u0144, takich jak badanie fizykalne, USG i badania krwi. Po wykonaniu tych czynno\u015bci lekarz mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 katalogiem kryteri\u00f3w, aby sprawdzi\u0107, czy pacjent wykazuje wymagane cechy zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia. Je\u015bli tak, mo\u017cna wtedy postawi\u0107 diagnoz\u0119 CFS.<\/p>\n\n\n\n

                Zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia \u2013 leczenie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                Eksperci nie uzgodnili jeszcze najlepszego sposobu leczenia zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia. Jedyn\u0105 pewn\u0105 rzecz\u0105 jest to, \u017ce terapia CFS powinna by\u0107 indywidualnie dostosowana. Zale\u017cy ona od najbardziej uci\u0105\u017cliwych objaw\u00f3w (np. zaburzenia snu, b\u00f3l) oraz chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych i powinna obejmowa\u0107 zar\u00f3wno \u015brodki farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne.<\/p>\n\n\n\n

                Leki,<\/strong> takie jak \u015brodki przeciwb\u00f3lowe, mog\u0105 by\u0107 stosowane na przyk\u0142ad na b\u00f3le staw\u00f3w i b\u00f3le g\u0142owy. Je\u015bli chorobie towarzyszy depresja, konieczne mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c leczenie lekami przeciwdepresyjnymi. Je\u015bli u pacjenta wyst\u0119puje (przewlek\u0142a) infekcja, nale\u017cy j\u0105 leczy\u0107 w spos\u00f3b ukierunkowany, np. antybiotykami w przypadku infekcji bakteryjnej. W przypadku stwierdzenia niedoboru pewnych witamin lub minera\u0142\u00f3w (np. witaminy D, cynku, \u017celaza) sensowne mo\u017ce by\u0107 wyr\u00f3wnanie ich niedoboru odpowiednimi preparatami.<\/p>\n\n\n\n

                \n
                \n
                \n
                \n
                \n
                \n \n\n

                UWAGA<\/strong>: Nie s\u0105 jeszcze dost\u0119pne \u017cadne leki o ukierunkowanym dzia\u0142aniu na CFS. Jednak obecnie naukowcy badaj\u0105 skuteczno\u015b\u0107 lek\u00f3w, kt\u00f3re reguluj\u0105 dzia\u0142anie uk\u0142adu odporno\u015bciowego.<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, w przypadku CFS zalecana jest regularna, codzienna rutyna przebiegu dnia. Zdecydowanie odradza si\u0119 nadmierny wysi\u0142ek fizyczny, poniewa\u017c mo\u017ce on tylko pogorszy\u0107 objawy. Z tego samego powodu osoby cierpi\u0105ce na t\u0119 chorob\u0119 powinny w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci unika\u0107 stresu emocjonalnego.<\/p>\n\n\n\n

                Cz\u0119sto pomocne okazuj\u0105 si\u0119 techniki relaksacyjne, takie jak trening autogenny lub inne metody redukcji stresu. Mog\u0105 one na przyk\u0142ad pom\u00f3c pacjentom z CFS w zaburzeniach snu. Ponadto, <\/p>\n\n\n\n

                  \n
                • zmiana diety (wystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 witamin i minera\u0142\u00f3w, bogata w bia\u0142ko), <\/li>\n\n\n\n
                • wystarczaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 nienasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych,<\/li>\n\n\n\n
                • unikanie i eliminacja szkodliwych substancji <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                  w niekt\u00f3rych przypadkach wydaj\u0105 si\u0119 zmniejsza\u0107 objawy CFS.<\/p>\n\n\n\n

                  Terapia behawioralna w leczeniu chronicznego zm\u0119czenia<\/p>\n\n\n\n

                  Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, lekarze zalecaj\u0105 utrzymanie regularnej, codziennej rutyny w leczeniu przewlek\u0142ego zm\u0119czenia. W idealnej sytuacji osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 ucz\u0105 si\u0119 podczas terapii behawioralnej nowych wzorc\u00f3w zachowa\u0144, kt\u00f3re pomagaj\u0105 im przej\u015b\u0107 przez codzienne \u017cycie w du\u017cej mierze bez objaw\u00f3w. Celem jest unikni\u0119cie w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci zar\u00f3wno fizycznego, jak i psychicznego stresu. Z regu\u0142y lekarze stosuj\u0105 wieloetapowe post\u0119powanie, aby stopniowo zwi\u0119ksza\u0107 sprawno\u015b\u0107 os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105 i przywr\u00f3ci\u0107 je do codziennego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

                  W wielu przypadkach skuteczn\u0105 metod\u0105 leczenia objaw\u00f3w zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia okazuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u0107wiczenia relaksacyjne, takie jak trening autogenny czy medytacja. Mog\u0105 one pom\u00f3c mi\u0119dzy innymi osobom cierpi\u0105cym na zaburzenia snu. Pozytywne efekty przynosi r\u00f3wnie\u017c lekki trening sportowy.<\/p>\n\n\n\n

                  Jak leczy si\u0119 zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia w klinice rehabilitacyjnej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Kliniki rehabilitacyjne, kt\u00f3re specjalizuj\u0105 si\u0119 w leczeniu zespo\u0142u przewlek\u0142ego zm\u0119czenia, zazwyczaj oferuj\u0105 osobom dotkni\u0119tym chorob\u0105 terapie holistyczne, maj\u0105ce na celu popraw\u0119 ich og\u00f3lnego stanu zdrowia. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w rehabilitacja w zespole chronicznego zm\u0119czenia koncentruje si\u0119 na eliminacji objaw\u00f3w, a nie na faktycznych czynnikach wywo\u0142uj\u0105cych zesp\u00f3\u0142 chronicznego zm\u0119czenia.<\/p>\n\n\n\n

                  Ze wzgl\u0119du na szeroki zakres objaw\u00f3w u os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105 kliniki rehabilitacyjne opracowuj\u0105 terapi\u0119 multimodaln\u0105. Sk\u0142adniki terapii w klinice rehabilitacyjne przy leczeniu zespo\u0142u chronicznego zm\u0119czenia obejmuj\u0105:<\/p>\n\n\n\n

                  \n
                  \n
                  \n
                  \n
                  \n
                  \n \n\n