{"id":9224,"date":"2022-05-13T15:31:00","date_gmt":"2022-05-13T15:31:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&p=9224"},"modified":"2024-04-20T15:26:09","modified_gmt":"2024-04-20T13:26:09","slug":"udar-mozgu","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/udar-mozgu\/","title":{"rendered":"Udar m\u00f3zgu"},"content":{"rendered":"\n

Jak TELEMEDI mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku udaru m\u00f3zgu? <\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Je\u015bli wyst\u0105pi\u0105 objawy udaru, nale\u017cy natychmiast skontaktowa\u0107 si\u0119 z lekarzem. Specjalista TELEMDI w trakcie wideokonsultacji szybko oceni Twoje objawy i podejmie decyzj\u0119 o dalszych dzia\u0142aniach.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe informacje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n \n\n
    \n
  • Co to jest udar m\u00f3zgu<\/strong>? Nag\u0142e zaburzenie kr\u0105\u017cenia krwi w m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
  • Wa\u017cne objawy<\/strong>: Ostre os\u0142abienie mi\u0119\u015bni, uczucie parali\u017cu i dr\u0119twienia w jednej po\u0142owie cia\u0142a, nag\u0142e zaburzenia widzenia i mowy, ostre i bardzo silne b\u00f3le g\u0142owy, ostre zawroty g\u0142owy, zaburzenia mowy itp.<\/li>\n\n\n\n
  • Przyczyny<\/strong>: Zmniejszony przep\u0142yw krwi w m\u00f3zgu, zwykle z powodu zakrzepu krwi (udar niedokrwienny), rzadziej z powodu krwotoku m\u00f3zgowego (udar krwotoczny).<\/li>\n\n\n\n
  • Test FAST<\/strong>: Nale\u017cy poprosi\u0107 pacjenta o u\u015bmiechni\u0119cie si\u0119 (F jak face), podniesienie obu ramion w tym samym czasie (A jak arms) i powt\u00f3rzenie prostego zdania (S jak speak). Je\u015bli ma on problemy z wykonaniem tych czynno\u015bci, prawdopodobnie jest to udar m\u00f3zgu i nale\u017cy szybko powiadomi\u0107 lekarza pogotowia (T jak time).<\/li>\n\n\n\n
  • Pierwsza pomoc:<\/strong> Wezwa\u0107 lekarza pogotowia ratunkowego (tel. 112), uspokoi\u0107 pacjenta, rozlu\u017ani\u0107 kr\u0119puj\u0105ce ubranie, unie\u015b\u0107 g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a (je\u015bli pacjent jest przytomny), utrzymywa\u0107 pacjenta w pozycji le\u017c\u0105cej (je\u015bli jest nieprzytomny), reanimowa\u0107 (je\u015bli nie mo\u017cna stwierdzi\u0107 t\u0119tna\/oddechu).<\/li>\n\n\n\n
  • Leczenie<\/strong>: Stabilizacja i monitorowanie funkcji \u017cyciowych, dalsze dzia\u0142ania w zale\u017cno\u015bci od przyczyny udaru (usuni\u0119cie skrzepu krwi za pomoc\u0105 lek\u00f3w lub cewnika, operacja w przypadku rozleg\u0142ego krwotoku m\u00f3zgowego itp.), leczenie powik\u0142a\u0144 (napady padaczkowe, wzrost ci\u015bnienia \u015br\u00f3dczaszkowego itp.).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Udar m\u00f3zgu \u2013 opis<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Udar m\u00f3zgu jest nag\u0142ym zaburzeniem kr\u0105\u017cenia krwi w m\u00f3zgu. Nazywany jest r\u00f3wnie\u017c apopleksj\u0105, udarem, urazem m\u00f3zgu, urazem apoplektycznym lub urazem m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

    Ostre zaburzenie kr\u0105\u017cenia m\u00f3zgowego powoduje, \u017ce kom\u00f3rki m\u00f3zgu otrzymuj\u0105 zbyt ma\u0142o tlenu i substancji od\u017cywczych. W rezultacie obumieraj\u0105. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do zaburze\u0144 funkcji m\u00f3zgu, takich jak dr\u0119twienie, parali\u017c, problemy z mow\u0105 lub widzeniem. Przy szybkim leczeniu zaburzenia mog\u0105 z czasem ponownie znikn\u0105\u0107, w innych przypadkach pozostaj\u0105 na sta\u0142e. Ci\u0119\u017cki udar m\u00f3zgu mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u015bmiertelny.<\/p>\n\n\n\n

    Udar \u2013 cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Co roku w Polsce oko\u0142o 90 tysi\u0119cy os\u00f3b doznaje udaru m\u00f3zgu. Choroba dotyczy g\u0142\u00f3wnie os\u00f3b starszych. Poniewa\u017c ich udzia\u0142 w populacji stale wzrasta, liczba pacjent\u00f3w z udarem r\u00f3wnie\u017c b\u0119dzie ros\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

    Osoby, kt\u00f3re mia\u0142y ju\u017c udar, s\u0105 bardziej nara\u017cone na ryzyko wyst\u0105pienia kolejnego udaru. Na przyk\u0142ad oko\u0142o 40 na 100 os\u00f3b, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y ju\u017c udar, b\u0119dzie mia\u0142o kolejny w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu lat. Ryzyko innych chor\u00f3b uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia (takich jak zawa\u0142 serca) jest r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszone u pacjent\u00f3w po udarze.<\/p>\n\n\n\n

    Udar m\u00f3zgu u dzieci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Chocia\u017c udar m\u00f3zgu zwykle dotyka osoby starsze, mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 r\u00f3wnie\u017c w m\u0142odym wieku. Nawet nienarodzone dzieci w \u0142onie matki mog\u0105 dozna\u0107 udaru. Mo\u017cliwe przyczyny to zaburzenia krzepni\u0119cia, choroby serca i naczy\u0144 krwiono\u015bnych. Czasami choroba zaka\u017ana r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 udar m\u00f3zgu u dzieci.<\/p>\n\n\n\n

    Udar m\u00f3zgu w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy jest stwierdzany rocznie u oko\u0142o 0,6% tej grupy wiekowej. Eksperci podejrzewaj\u0105 jednak, \u017ce rzeczywista liczba jest znacznie wy\u017csza, poniewa\u017c diagnoza udaru jest trudniejsza do postawienia u dzieci. Powodem jest to, \u017ce dojrzewanie m\u00f3zgu nie jest jeszcze zako\u0144czone i dlatego udar u dzieci cz\u0119sto staje si\u0119 zauwa\u017calny dopiero po miesi\u0105cach lub nawet latach. Na przyk\u0142ad niedow\u0142ad po\u0142owiczy (hemipareza) u noworodk\u00f3w jest zauwa\u017calny dopiero po oko\u0142o sze\u015bciu miesi\u0105cach \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

    Udar m\u00f3zgu \u2013 objawy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Objawy udaru zale\u017c\u0105 od tego, kt\u00f3ry region m\u00f3zgu zosta\u0142 dotkni\u0119ty i jak ci\u0119\u017cki jest przebieg udaru. Bardzo cz\u0119sto wyst\u0119puje silne os\u0142abienie, dr\u0119twienie i uczucie parali\u017cu po jednej stronie cia\u0142a. Mo\u017cna to rozpozna\u0107 np. po tym, \u017ce k\u0105cik ust i powieka po jednej stronie opadaj\u0105 lub pacjent nie mo\u017ce ju\u017c porusza\u0107 r\u0119k\u0105. Lewa strona cia\u0142a jest dotkni\u0119ta, gdy udar wyst\u0119puje w prawej cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu, i odwrotnie. Je\u015bli pacjent jest ca\u0142kowicie sparali\u017cowany, oznacza to udar w pniu m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

    Nag\u0142e zaburzenia widzenia s\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119stym objawem udaru. Osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 zg\u0142aszaj\u0105, \u017ce widz\u0105 na przyk\u0142ad tylko niewyra\u017anie lub widz\u0105 podw\u00f3jne obrazy. Nag\u0142a tymczasowa utrata wzroku w jednym oku mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wskazywa\u0107 na udar m\u00f3zgu. Z powodu ostrych zaburze\u0144 widzenia osoba dotkni\u0119ta tym schorzeniem mo\u017ce upa\u015b\u0107 lub podczas jazdy samochodem spowodowa\u0107 wypadek.<\/p>\n\n\n\n

    Ostre zaburzenie mowy mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c oznak\u0105 udaru m\u00f3zgu. Niekt\u00f3rzy pacjenci nagle m\u00f3wi\u0105 w spos\u00f3b niewyra\u017any lub be\u0142kotliwy, przekr\u0119caj\u0105 litery lub nie mog\u0105 ju\u017c w og\u00f3le m\u00f3wi\u0107. Cz\u0119sto pacjenci po udarze nie rozumiej\u0105 ju\u017c, co si\u0119 do nich m\u00f3wi. Jest to tak zwane zaburzenie rozumienia mowy.<\/p>\n\n\n\n

    Innymi mo\u017cliwymi objawami udaru mog\u0105 by\u0107 nag\u0142e zawroty g\u0142owy i bardzo silne b\u00f3le g\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n

    Opis mo\u017cliwych objaw\u00f3w udaru m\u00f3zgu:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Parali\u017c, dr\u0119twienie: <\/strong>Cz\u0119stym objawem udaru jest ostre uczucie os\u0142abienia, parali\u017cu lub dr\u0119twienia po jednej stronie cia\u0142a. Typowe objawy to opadaj\u0105cy k\u0105cik ust, sparali\u017cowana r\u0119ka lub stopa, kt\u00f3ra nagle zasypia. Je\u015bli dotkni\u0119ta jest lewa strona cia\u0142a, wskazuje to na udar w prawej cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu. Z drugiej strony \u2013 je\u015bli prawa strona cia\u0142a wykazuje objawy udaru, takie jak dr\u0119twienie lub parali\u017c, wskazuje to na udar lewostronny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Je\u015bli wszystkie cztery ko\u0144czyny s\u0105 sparali\u017cowane (tetrapareza), wskazuje to na tzw. zakrzepic\u0119 t\u0119tnicy podstawnej. Jest to zamkni\u0119cie t\u0119tnicy podstawnej w pniu m\u00f3zgu. To naczynie m\u00f3zgowe powstaje z po\u0142\u0105czenia dw\u00f3ch t\u0119tnic kr\u0119gowych. Zakrzepica t\u0119tnicy podstawnej jest form\u0105 zawa\u0142u pnia m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Zaburzenia widzenia: <\/strong>Objawy udaru cz\u0119sto dotycz\u0105 r\u00f3wnie\u017c oczu: podw\u00f3jne widzenie, niewyra\u017ane widzenie i tymczasowa utrata wzroku w jednym oku mog\u0105 by\u0107 objawami udaru, je\u015bli wyst\u0105pi\u0105 do\u015b\u0107 nagle. Cz\u0119sto wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c nag\u0142a po\u0142owiczna utrata wzroku. Pole widzenia to cz\u0119\u015b\u0107 otoczenia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna zobaczy\u0107 bez poruszania oczami lub g\u0142ow\u0105. Je\u015bli cz\u0119\u015b\u0107 tego pola widzenia \u2013 na przyk\u0142ad lewa strona \u2013 nagle przestanie dzia\u0142a\u0107, mo\u017ce to \u0142atwo doprowadzi\u0107 do upadku lub wypadku, poniewa\u017c osoba dotkni\u0119ta chorob\u0105 nie widzi pojazdu nadje\u017cd\u017caj\u0105cego z lewej strony.<\/li>\n\n\n\n
      • Zaburzenia mowy i rozumienia j\u0119zyka: <\/strong>Nag\u0142e zaburzenia mowy s\u0105 kolejnym mo\u017cliwym objawem udaru. Mog\u0105 one mie\u0107 r\u00f3\u017cny stopie\u0144 nasilenia. Na przyk\u0142ad \u0142agodny udar m\u00f3zgu mo\u017ce powodowa\u0107 objawy takie jak przerywanie, urywana mowa. Niekt\u00f3rzy cierpi\u0105cy nagle przekr\u0119caj\u0105 sylaby, u\u017cywaj\u0105 niew\u0142a\u015bciwych liter lub m\u00f3wi\u0105 w spos\u00f3b niewyra\u017any lub chaotyczny. W ci\u0119\u017ckich przypadkach pacjent po udarze mo\u017ce nie by\u0107 w stanie w og\u00f3le m\u00f3wi\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Gwa\u0142towna utrata zdolno\u015bci rozumienia mowy mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c oznak\u0105 udaru. Osoba dotkni\u0119ta chorob\u0105 nagle przestaje rozumie\u0107 (tzn. pojmowa\u0107), co si\u0119 do niej m\u00f3wi.<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • Zawroty g\u0142owy: <\/strong>Nag\u0142e zawroty g\u0142owy z niestabilnym chodem s\u0105 r\u00f3wnie\u017c jednym z mo\u017cliwych objaw\u00f3w udaru. Niekt\u00f3rzy z dotkni\u0119tych tym problemem odbieraj\u0105 to jako wiruj\u0105ce zawroty g\u0142owy. Oznacza to, \u017ce czuj\u0105 si\u0119 oni jak na karuzeli. Inni do\u015bwiadczaj\u0105 osza\u0142amiaj\u0105cych zawrot\u00f3w g\u0142owy; ziemia wydaje si\u0119 ko\u0142ysa\u0107, jak gdyby byli na statku, na wzburzonym morzu. Uczucie gwa\u0142townego spadania jest r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwym objawem udaru m\u00f3zgu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Zawrotom g\u0142owy mog\u0105 towarzyszy\u0107 takie objawy jak problemy z r\u00f3wnowag\u0105 i utrata koordynacji.<\/p>\n\n\n\n

            \n
          • Bardzo silny b\u00f3l g\u0142owy: <\/strong>Je\u015bli nagle pojawi si\u0119 bardzo silny b\u00f3l g\u0142owy, kt\u00f3rego nasilenie jest zupe\u0142nie niespotykane i nieznane dla danej osoby, mo\u017ce to by\u0107 r\u00f3wnie\u017c spowodowane udarem. B\u00f3lowi cz\u0119sto towarzysz\u0105 nudno\u015bci i wymioty.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

            Dwie formy udaru \u2013 te same objawy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Udary m\u00f3zgu wyst\u0119puj\u0105 zazwyczaj wtedy, gdy jaki\u015b obszar m\u00f3zgu nagle cierpi na brak dop\u0142ywu krwi (udar niedokrwienny). Przyczyn\u0105 jest zazwyczaj zakrzep krwi, kt\u00f3ry blokuje naczynie w m\u00f3zgu. W innych przypadkach apopleksja jest spowodowana wylewem krwi do m\u00f3zgu (udar krwotoczny).<\/p>\n\n\n\n

            Jednak obie te formy udaru (je\u015bli dotkni\u0119ty jest ten sam obszar m\u00f3zgu) wywo\u0142uj\u0105 takie same objawy. Oznacza to, \u017ce w \u017cadnym wypadku nie mo\u017cna stwierdzi\u0107, jaki jest typ udaru, patrz\u0105c tylko na objawy. W nag\u0142ych wypadkach nie ma to jednak znaczenia. Je\u015bli u kogo\u015b wyst\u0105pi\u0105 mo\u017cliwe objawy udaru, za ka\u017cdym razem nale\u017cy natychmiast powiadomi\u0107 lekarza pogotowia!<\/p>\n\n\n\n

            Czy kobiety maj\u0105 inne objawy udaru m\u00f3zgu ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani mog\u0105 czasami wykazywa\u0107 r\u00f3\u017cne objawy udaru m\u00f3zgu. Opr\u00f3cz typowych objaw\u00f3w, takich jak parali\u017c, zaburzenia mowy czy widzenia, u kobiet cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 dodatkowe, rzadsze lub wr\u0119cz nietypowe objawy. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad: b\u00f3l ko\u0144czyn, dezorientacja, nudno\u015bci, b\u00f3l w klatce piersiowej, trudno\u015bci w po\u0142ykaniu i duszno\u015bci. Takie dolegliwo\u015bci cz\u0119sto nie s\u0105 od razu rozpoznawane jako objawy udaru.<\/p>\n\n\n\n

            Przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny (TIA \u2013 transient ischemic attack) \u2013 \u201eminiudar\u201d.<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

            Termin \u201eprzemijaj\u0105cy atak niedokrwienny\u201d (w skr\u00f3cie TIA) odnosi si\u0119 do przej\u015bciowego zaburzenia kr\u0105\u017cenia w m\u00f3zgu. Jest to wczesny objaw ostrzegawczy przed udarem i czasami nazywany jest miniudarem.<\/p>\n\n\n\n

            Przemijaj\u0105ce ataki niedokrwienne s\u0105 zwykle powodowane przez drobne skrzepy krwi, kt\u00f3re na kr\u00f3tko zaburzaj\u0105 przep\u0142yw krwi w naczyniach krwiono\u015bnych w m\u00f3zgu. Osoba dotkni\u0119ta chorob\u0105 zauwa\u017ca to na przyk\u0142ad poprzez przej\u015bciowe problemy z mow\u0105 lub wzrokiem. Czasami przez kr\u00f3tki czas mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 os\u0142abienie, parali\u017c lub dr\u0119twienie jednej strony cia\u0142a. Mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wyst\u0105pi\u0107 chwilowa dezorientacja lub utrata przytomno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

            Takie objawy przemijaj\u0105cego ataku niedokrwiennego TIA pojawiaj\u0105 si\u0119 zawsze nagle i ust\u0119puj\u0105 po kilku minutach lub kilku godzinach. Niemniej jednak nale\u017cy niezw\u0142ocznie uda\u0107 si\u0119 do lekarza. Je\u015bli szybko zostanie podj\u0119ta w\u0142a\u015bciwa terapia, cz\u0119sto mo\u017cna zapobiec \u201eprawdziwemu\u201d udarowi.<\/p>\n\n\n\n

            Przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny \u2013 objawy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny powoduje kr\u00f3tkotrwa\u0142e objawy neurologiczne. Rodzaj objaw\u00f3w zale\u017cy g\u0142\u00f3wnie od obszaru m\u00f3zgu, kt\u00f3ry jest dotkni\u0119ty przej\u015bciowym brakiem przep\u0142ywu krwi. Do najwa\u017cniejszych objaw\u00f3w nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n

            \n
            \n
            \n
            \n
            \n
            \n \n\n
              \n
            • nag\u0142a, jednostronna utrata wzroku (amaurosis fugax),<\/li>\n\n\n\n
            • po\u0142owiczny zanik pola widzenia (hemianopsja) \u2013 pole widzenia to obszar otoczenia, kt\u00f3ry mo\u017cna zobaczy\u0107 bez poruszania oczami lub g\u0142ow\u0105,<\/li>\n\n\n\n
            • widzenie podw\u00f3jnych obraz\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
            • utrata czucia lub niepe\u0142ny parali\u017c jednej strony cia\u0142a (hemianestezja lub hemipareza),<\/li>\n\n\n\n
            • niewra\u017cliwo\u015b\u0107 lub niepe\u0142ne pora\u017cenie jednej ko\u0144czyny lub cz\u0119\u015bci ko\u0144czyny (monoanaestezja lub monopareza),<\/li>\n\n\n\n
            • zaburzenia mowy (afazja, dyzartria),<\/li>\n\n\n\n
            • zawroty g\u0142owy, dzwonienie w uszach,<\/li>\n\n\n\n
            • omdlenia,<\/li>\n\n\n\n
            • je\u015bli przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny nie jest leczony, cz\u0119sto nawraca. Oznacza to, \u017ce ma tendencj\u0119 do nawrot\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

              Przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny \u2013 czas trwania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny powoduje takie same objawy jak prawdziwy udar \u2013 z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce w przypadku TIA szybko one ust\u0119puj\u0105. Z definicji objawy TIA ust\u0119puj\u0105 najp\u00f3\u017aniej po 24 godzinach. U wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny trwa nawet kr\u00f3cej ni\u017c p\u00f3\u0142 godziny.<\/p>\n\n\n\n

              Przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny \u2013 co robi\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Przej\u015bciowy atak niedokrwienny jest zwiastunem zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 udaru. Dlatego nale\u017cy traktowa\u0107 go powa\u017cnie! Nawet je\u015bli zaburzenia widzenia, dr\u0119twienie lub parali\u017c wkr\u00f3tce ust\u0105pi\u0105, nale\u017cy natychmiast zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do lekarza. Zbada on pacjenta dok\u0142adnie, aby ustali\u0107 przyczyn\u0119 tymczasowego zmniejszenia przep\u0142ywu krwi. Dzi\u0119ki odpowiedniemu leczeniu mo\u017cna, w najlepszym przypadku, unikn\u0105\u0107 kolejnego przemijaj\u0105cego ataku niedokrwiennego i \u201eprawdziwego\u201d udaru!<\/p>\n\n\n\n

              Udar m\u00f3zgu \u2013 przyczyny i czynniki ryzyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

              Lekarze rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 r\u00f3\u017cne przyczyny udaru. Dwie najcz\u0119stsze z nich to zmniejszenie przep\u0142ywu krwi (udar niedokrwienny) i krwotok m\u00f3zgowy (udar krwotoczny). W rzadkich przypadkach mo\u017cna zidentyfikowa\u0107 inne przyczyny udaru.<\/p>\n\n\n\n

              Przyczyna udaru nr 1 \u2013 niedostateczny przep\u0142yw krwi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Ostre zmniejszenie lub niedostateczny przep\u0142yw krwi (niedokrwienie) w pewnych obszarach m\u00f3zgu jest najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 wszystkich udar\u00f3w. Jest ona odpowiedzialna za oko\u0142o 80 procent wszystkich przypadk\u00f3w udaru m\u00f3zgu. Lekarze okre\u015blaj\u0105 to jako udar niedokrwienny lub zawa\u0142 m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

              To, dlaczego brakuje dop\u0142ywu krwi do pewnych region\u00f3w m\u00f3zgu, mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cne przyczyny. Najwa\u017cniejsze z nich to:<\/p>\n\n\n\n

              \n
              \n
              \n
              \n
              \n
              \n \n\n
                \n
              • Zakrzep krwi<\/strong>: Zakrzep krwi mo\u017ce zablokowa\u0107 naczynie krwiono\u015bne w m\u00f3zgu i w ten spos\u00f3b odci\u0105\u0107 dop\u0142yw krwi i tlenu do danego obszaru m\u00f3zgu. Skrzep cz\u0119sto tworzy si\u0119 w sercu (np. przy migotaniu przedsionk\u00f3w) lub w \u201ezwapnia\u0142ej\u201d t\u0119tnicy szyjnej i wraz z pr\u0105dem krwi dostaje si\u0119 do m\u00f3zgu.<\/span><\/li>\n\n\n\n
              • \u201eZwapnienie naczy\u0144<\/strong>\u201d (arterioskleroza): Naczynia m\u00f3zgowe lub naczynia zaopatruj\u0105ce m\u00f3zg w szyi (np. t\u0119tnica szyjna) mog\u0105 \u201ezwapnie\u0107\u201d \u2013 osady na wewn\u0119trznej \u015bcianie naczynia coraz bardziej zw\u0119\u017caj\u0105 naczynie lub nawet ca\u0142kowicie je zamykaj\u0105. Obszar m\u00f3zgu, kt\u00f3ry ma by\u0107 zaopatrywany t\u0105 drog\u0105, otrzymuje wtedy zbyt ma\u0142o krwi i tlenu.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                Udar niedokrwienny m\u00f3zgu mo\u017ce mie\u0107 szczeg\u00f3lnie powa\u017cne konsekwencje, je\u015bli wyst\u0105pi w pniu m\u00f3zgu (zawa\u0142 pnia m\u00f3zgu). Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 tam wa\u017cne o\u015brodki m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 odpowiedzialne m.in. za kontrol\u0119 oddychania, kr\u0105\u017cenia i \u015bwiadomo\u015bci. Przyk\u0142adem zawa\u0142u pnia m\u00f3zgu jest zakrzepica t\u0119tnicy podstawnej, czyli niedro\u017cno\u015b\u0107 t\u0119tnicy podstawnej w pniu m\u00f3zgu: w ci\u0119\u017ckich przypadkach powoduje ona ca\u0142kowity parali\u017c wszystkich ko\u0144czyn (tetrapareza) i \u015bpi\u0105czk\u0119 lub prowadzi bezpo\u015brednio do \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

                Przyczyna udaru nr 2: krwotok do m\u00f3zgu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Krwawienie w obr\u0119bie czaszki jest przyczyn\u0105 oko\u0142o 20 procent wszystkich udar\u00f3w m\u00f3zgu. Udary m\u00f3zgu spowodowane przez krwawienie w m\u00f3zgu nazywane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c udarami krwotocznymi. Krwawienie mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w r\u00f3\u017cnych miejscach.<\/p>\n\n\n\n

                \n
                \n
                \n
                \n
                \n
                \n \n\n
                  \n
                • Krwawienie w m\u00f3zgu<\/strong>: Naczynie w m\u00f3zgu nagle p\u0119ka i krew przedostaje si\u0119 do otaczaj\u0105cej tkanki m\u00f3zgowej. Czynnikiem wywo\u0142uj\u0105cym ten tak zwany krwotok \u015br\u00f3dm\u00f3zgowy jest zazwyczaj wysokie ci\u015bnienie krwi. Inne choroby, nadu\u017cywanie lek\u00f3w i p\u0119kni\u0119cie wrodzonej malformacji naczyniowej (takiej jak t\u0119tniak) w m\u00f3zgu mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107 krwawienie w m\u00f3zgu. Czasami przyczyna pozostaje niewyja\u015bniona.<\/li>\n\n\n\n
                • Krwawienie pomi\u0119dzy oponami m\u00f3zgowymi:<\/strong> W tym przypadku udar jest spowodowany krwawieniem w tzw. przestrzeni podpaj\u0119czyn\u00f3wkowej (\u0142ac. spatium subarachnoideum). To przestrze\u0144 w kszta\u0142cie szczeliny pomi\u0119dzy oponami \u015brodkowymi (paj\u0119czyn\u00f3wka) a oponami wewn\u0119trznymi (opona twarda), kt\u00f3ra jest wype\u0142niona p\u0142ynem m\u00f3zgowo-rdzeniowym. Przyczyn\u0105 takiego krwawienia podpaj\u0119czyn\u00f3wkowego jest najcz\u0119\u015bciej samoistnie p\u0119kaj\u0105cy t\u0119tniak (wrodzona malformacja naczyniowa z wybrzuszeniem \u015bciany naczynia).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                  Rzadkie przyczyny udaru m\u00f3zgu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Udary, zw\u0142aszcza u os\u00f3b m\u0142odszych, mog\u0105 mie\u0107 inne przyczyny ni\u017c zmniejszony przep\u0142yw krwi lub krwotok m\u00f3zgowy. U niekt\u00f3rych pacjent\u00f3w na przyk\u0142ad udar jest spowodowany zapaleniem \u015bcian naczy\u0144 krwiono\u015bnych (vasculitis). Takie zapalenie naczy\u0144 wyst\u0119puje w kontek\u015bcie chor\u00f3b autoimmunologicznych, takich jak olbrzymiokom\u00f3rkowe zapalenie t\u0119tnic, zapalenie t\u0119tnic Takayasu, choroba Beh\u00e7eta i tocze\u0144 rumieniowaty uk\u0142adowy.<\/p>\n\n\n\n

                  Inne, rzadkie przyczyny udar\u00f3w to zatorowo\u015b\u0107 t\u0142uszczowa i powietrzna, w kt\u00f3rej krople t\u0142uszczu lub powietrza dostaj\u0105 si\u0119 do m\u00f3zgu i blokuj\u0105 naczynie m\u00f3zgowe, co prowadzi do zawa\u0142u m\u00f3zgu. Zator t\u0142uszczowy mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w przypadku powa\u017cnych z\u0142ama\u0144 ko\u015bci, kiedy bogaty w t\u0142uszcz szpik kostny zostaje wyp\u0142ukany do krwi. Zatorowo\u015b\u0107 powietrzna mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 jako bardzo rzadkie powik\u0142anie po operacji na otwartym sercu, klatce piersiowej lub szyi.<\/p>\n\n\n\n

                  Wrodzone zaburzenia krzepni\u0119cia i tworzenie si\u0119 zakrzep\u00f3w krwi w \u017cy\u0142ach nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c do rzadkich przyczyn udaru.<\/p>\n\n\n\n

                  Udar m\u00f3zgu \u2013 czynniki ryzyka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Udary m\u00f3zgu nie pojawiaj\u0105 si\u0119 znik\u0105d. Do ich rozwoju mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Na niekt\u00f3re z tych czynnik\u00f3w ryzyka udaru nie mo\u017cna wp\u0142yn\u0105\u0107. Jednym z nich jest wiek, bo ryzyko udaru wzrasta wraz z wiekiem. Na genetyczn\u0105 predyspozycj\u0119 do wyst\u0105pienia udaru r\u00f3wnie\u017c nie mamy wp\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n

                  Z drugiej jednak strony, istnieje wiele czynnik\u00f3w ryzyka, kt\u00f3re mo\u017cna ogranicza\u0107. Jednym z nich jest wysokie ci\u015bnienie krwi (nadci\u015bnienie t\u0119tnicze), kt\u00f3re prowadzi do \u201ezwapnienia naczy\u0144\u201d (arteriosklerozy), czyli tworzenia si\u0119 z\u0142og\u00f3w na wewn\u0119trznej \u015bcianie naczy\u0144. Powoduje to, \u017ce naczynia krwiono\u015bne staj\u0105 si\u0119 coraz w\u0119\u017csze. Zwi\u0119ksza to prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia udaru m\u00f3zgu. Obowi\u0105zuje nast\u0119puj\u0105ca zasada: im powa\u017cniejsze jest nadci\u015bnienie t\u0119tnicze, tym bardziej prawdopodobne jest wyst\u0105pienie udaru.<\/p>\n\n\n\n

                  Palenie tytoniu jest r\u00f3wnie\u017c czynnikiem ryzyka udaru m\u00f3zgu, kt\u00f3remu mo\u017cna zapobiega\u0107. Im wi\u0119cej papieros\u00f3w kto\u015b pali dziennie i im wi\u0119cej lat trwa jego \u201ekariera\u201d palacza, tym wi\u0119ksze jest ryzyko udaru. Jest ku temu kilka powod\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

                  \n
                  \n
                  \n
                  \n
                  \n
                  \n \n\n
                    \n
                  • Palenie sprzyja m.in. zwapnieniu naczy\u0144 (mia\u017cd\u017cycy) i zaburzeniom lipometabolicznym \u2013 oba te czynniki s\u0105 kolejnymi czynnikami ryzyka udaru m\u00f3zgu. Palenie tytoniu powoduje r\u00f3wnie\u017c zw\u0119\u017cenie naczy\u0144 krwiono\u015bnych. Wynikaj\u0105cy z tego wzrost ci\u015bnienia krwi sprzyja wyst\u0105pieniu udaru.<\/li>\n\n\n\n
                  • Palenie zmniejsza r\u00f3wnie\u017c ilo\u015b\u0107 tlenu, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 transportowany przez czerwone krwinki (erytrocyty). W rezultacie tkanki i narz\u0105dy, w tym m\u00f3zg, otrzymuj\u0105 mniej tlenu. M\u00f3zg mobilizuje wtedy szpik kostny do produkcji wi\u0119kszej ilo\u015bci czerwonych krwinek, kt\u00f3re transportuj\u0105 tlen. Jednak wzrost liczby erytrocyt\u00f3w powoduje, \u017ce krew \u201eg\u0119stnieje\u201d. Utrudnia to przep\u0142yw krwi przez zw\u0119\u017cone naczynia.<\/li>\n\n\n\n
                  • Co wi\u0119cej, palenie zwi\u0119ksza sk\u0142onno\u015b\u0107 krwi do tworzenia si\u0119 zakrzep\u00f3w \u2013 zw\u0142aszcza dlatego, \u017ce p\u0142ytki krwi staj\u0105 si\u0119 bardziej lepkie. U\u0142atwia to tworzenie si\u0119 skrzep\u00f3w krwi, kt\u00f3re mog\u0105 zablokowa\u0107 naczynie krwiono\u015bne. Je\u015bli dzieje si\u0119 to w m\u00f3zgu, skutkuje udarem niedokrwiennym.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                    Op\u0142aca si\u0119 wi\u0119c rzuci\u0107 palenie. Ju\u017c pi\u0119\u0107 lat po rzuceniu palenia ryzyko udaru jest takie samo jak u os\u00f3b, kt\u00f3re nigdy nie pali\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

                    Inne wa\u017cne czynniki ryzyka udaru to:<\/p>\n\n\n\n

                      \n
                    • Alkohol<\/strong>: Wysokie spo\u017cycie alkoholu \u2013 regularne lub rzadkie \u2013 zwi\u0119ksza ryzyko udaru. Przede wszystkim wzrasta ryzyko wyst\u0105pienia krwotoku m\u00f3zgowego. Ponadto regularne spo\u017cywanie alkoholu stwarza inne zagro\u017cenia dla zdrowia (takie jak mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzale\u017cnienia, zwi\u0119kszone ryzyko zachorowania na raka).<\/li>\n\n\n\n
                    • Nadwaga<\/strong>: Nadwaga zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia wielu r\u00f3\u017cnych chor\u00f3b. Nale\u017c\u0105 do nich cukrzyca i wysokie ci\u015bnienie krwi, a tak\u017ce udar m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
                    • Brak ruchu<\/strong>: Mo\u017cliwe konsekwencje to oty\u0142o\u015b\u0107 i wysokie ci\u015bnienie krwi. Oba te czynniki sprzyjaj\u0105 udarowi m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
                    • Zaburzenia lipometaboliczne<\/strong>: Cholesterol LDL (tzw. z\u0142y cholesterol) i inne t\u0142uszcze we krwi s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 z\u0142og\u00f3w, kt\u00f3re tworz\u0105 si\u0119 na wewn\u0119trznych \u015bcianach naczy\u0144 w mia\u017cd\u017cycy t\u0119tnic. Wysoki poziom t\u0142uszczu we krwi (np. wysoki poziom cholesterolu) zwi\u0119ksza zatem ryzyko udaru m\u00f3zgu poprzez mia\u017cd\u017cyc\u0119 t\u0119tnic.<\/li>\n\n\n\n
                    • Cukrzyca<\/strong> uszkadza \u015bciany naczy\u0144 krwiono\u015bnych, powoduj\u0105c ich pogrubienie. Upo\u015bledza to przep\u0142yw krwi. Ponadto cukrzyca pog\u0142\u0119bia istniej\u0105c\u0105 ju\u017c mia\u017cd\u017cyc\u0119 t\u0119tnic. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, diabetycy maj\u0105 dwa do trzech razy wi\u0119ksze ryzyko udaru ni\u017c osoby bez cukrzycy.<\/li>\n\n\n\n
                    • Migotanie przedsionk\u00f3w serca<\/strong>: To zaburzenie rytmu serca zwi\u0119ksza ryzyko udaru, poniewa\u017c w sercu \u0142atwo tworz\u0105 si\u0119 skrzepy krwi. Mog\u0105 one by\u0107 przenoszone przez krwiobieg i zablokowa\u0107 naczynie w m\u00f3zgu (udar niedokrwienny). Ryzyko to jest jeszcze wi\u0119ksze w przypadku wyst\u0119powania innych chor\u00f3b serca, takich jak choroba wie\u0144cowa (CHD \u2013 Coronary Heart Disease) lub niewydolno\u015b\u0107 serca.<\/li>\n\n\n\n
                    • Inne choroby uk\u0142adu sercowo-naczyniowego<\/strong>: Inne choroby uk\u0142adu sercowo-naczyniowego, takie jak tzw. noga palacza i impotencja (zaburzenia erekcji) r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko udaru.<\/li>\n\n\n\n
                    • Zw\u0119\u017cenie t\u0119tnicy szyjnej (stenoza szyjna):<\/strong> Jest to zwykle spowodowane zwapnieniem naczy\u0144 (mia\u017cd\u017cyca) i cz\u0119sto przez d\u0142ugi czas nie powoduje \u017cadnych objaw\u00f3w. Mo\u017cliwym wczesnym objawem jest TIA (przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny). Niezale\u017cnie od tego, czy zw\u0119\u017cenie t\u0119tnicy szyjnej przebiega bezobjawowo, czy nie, zwi\u0119ksza ryzyko udaru niedokrwiennego m\u00f3zgu (zawa\u0142u m\u00f3zgu).<\/li>\n\n\n\n
                    • Migrena z aur\u0105:<\/strong> Udar spowodowany zmniejszonym przep\u0142ywem krwi cz\u0119sto wyst\u0119puje u os\u00f3b, kt\u00f3re cierpi\u0105 na migren\u0119 z aur\u0105. W tym przypadku b\u00f3l g\u0142owy poprzedzony jest objawami neurologicznymi, takimi jak zaburzenia widzenia lub czucia. Dok\u0142adny zwi\u0105zek mi\u0119dzy migren\u0105 z aur\u0105 a udarem m\u00f3zgu nie jest jeszcze znany. Problem ten dotyczy g\u0142\u00f3wnie kobiet.<\/li>\n\n\n\n
                    • Preparaty hormonalne dla kobiet<\/strong>: Przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia udaru. Dotyczy to zw\u0142aszcza kobiet z innymi czynnikami ryzyka, takimi jak wysokie ci\u015bnienie krwi, palenie tytoniu, oty\u0142o\u015b\u0107 lub aura migrenowa. Przyjmowanie preparat\u00f3w hormonalnych w okresie menopauzy (hormonalna terapia zast\u0119pcza, HRT \u2013 Hormone replacement therapy) r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119ksza ryzyko udaru.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                      Udar m\u00f3zgu u dzieci \u2013 przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                      Udar m\u00f3zgu u dzieci jest rzadki, ale zdarza si\u0119. Podczas gdy czynniki i choroby zwi\u0105zane ze stylem \u017cycia (palenie tytoniu, mia\u017cd\u017cyca itp.) s\u0105 uwa\u017cane za g\u0142\u00f3wne przyczyny udaru u doros\u0142ych, u dzieci wyst\u0119puj\u0105 inne przyczyny udaru. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad dziedziczna sk\u0142onno\u015b\u0107 do tworzenia zakrzep\u00f3w, choroby czerwonych krwinek (takie jak anemia sierpowata) oraz choroby tkanki \u0142\u0105cznej (takie jak choroba Fabry\u2019ego). Choroby autoimmunologiczne naczy\u0144 krwiono\u015bnych i choroby serca s\u0105 r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwymi przyczynami udaru m\u00f3zgu u dzieci.<\/p>\n\n\n\n

                      Udar m\u00f3zgu \u2013 badania i diagnostyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                      Niezale\u017cnie od tego, czy jest to udar ci\u0119\u017cki, czy lekki \u2013 ka\u017cdy udar jest stanem nag\u0142ym! Nawet je\u015bli tylko podejrzewasz chorob\u0119, powiniene\u015b natychmiast wezwa\u0107 lekarza dy\u017curnego (tel. 112)! Za pomoc\u0105 testu FAST mo\u017cna \u0142atwo i szybko sprawdzi\u0107, czy istnieje podejrzenie udaru. Test na udar m\u00f3zgu dzia\u0142a w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n

                      \n
                      \n
                      \n
                      \n
                      \n
                      \n \n\n
                        \n
                      • F jak \u201eface\u201d:<\/strong> Nale\u017cy poprosi\u0107 pacjenta o u\u015bmiech. Je\u015bli twarz jest zniekszta\u0142cona po jednej stronie, wskazuje to na niedow\u0142ad po\u0142owiczy spowodowany udarem.<\/li>\n\n\n\n
                      • A jak \u201earms\u201d:<\/strong> Nale\u017cy poprosi\u0107 pacjenta, aby jednocze\u015bnie wyci\u0105gn\u0105\u0142 ramiona do przodu i odwr\u00f3ci\u0142 d\u0142onie do g\u00f3ry. Je\u015bli ma z tym problemy, prawdopodobnie ma niepe\u0142ny parali\u017c jednej po\u0142owy cia\u0142a spowodowany udarem.<\/li>\n\n\n\n
                      • S jak \u201espeak\u201d:<\/strong> Nale\u017cy poprosi\u0107 pacjenta o powt\u00f3rzenie prostego zdania. Je\u015bli nie jest w stanie tego zrobi\u0107 lub je\u015bli jego g\u0142os brzmi niewyra\u017anie, prawdopodobnie w wyniku udaru dosz\u0142o do zaburze\u0144 mowy.<\/li>\n\n\n\n
                      • T jak \u201etime\u201d:<\/strong> Natychmiast wezwa\u0107 lekarza pogotowia!<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                        Lekarz pogotowia ratunkowego sprawdzi m.in. stan \u015bwiadomo\u015bci pacjenta, ci\u015bnienie krwi i t\u0119tno. Je\u015bli pacjent jest przytomny, lekarz mo\u017ce zapyta\u0107 go o zdarzenie i wszelkie objawy, kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y (takie jak zaburzenia widzenia, dr\u0119twienie lub pora\u017cenie).  <\/p>\n\n\n\n

                        Po przyj\u0119ciu pacjenta do szpitala, w przypadku podejrzenia udaru, specjalist\u0105 odpowiedzialnym za leczenie jest neurolog. On lub ona przeprowadzi badanie neurologiczne. Sprawdzi na przyk\u0142ad koordynacj\u0119, mow\u0119, wzrok, zmys\u0142 dotyku i odruchy pacjenta.<\/p>\n\n\n\n

                        Z regu\u0142y natychmiast wykonywana jest r\u00f3wnie\u017c tomografia komputerowa g\u0142owy (cranial computer tomography, cCT). Badanie cz\u0119sto uzupe\u0142niane jest o obrazowanie naczy\u0144 (angiografia CT) lub pomiar przep\u0142ywu krwi (perfuzja CT). Obrazy z wn\u0119trza czaszki pokazuj\u0105, czy za udar odpowiada okluzja naczyniowa, czy krwotok m\u00f3zgowy. Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c okre\u015blenie jego po\u0142o\u017cenia i zasi\u0119gu.<\/p>\n\n\n\n

                        Czasami zamiast tomografii komputerowej stosuje si\u0119 obrazowanie metod\u0105 rezonansu magnetycznego (MRI). Mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c po\u0142\u0105czone z obrazowaniem naczy\u0144 krwiono\u015bnych lub pomiarem przep\u0142ywu krwi.<\/p>\n\n\n\n

                        U niekt\u00f3rych pacjent\u00f3w przeprowadzane jest oddzielne badanie rentgenowskie naczy\u0144 (angiografia). Obrazowanie naczy\u0144 jest wa\u017cne w celu wykrycia malformacji naczyniowych (takich jak t\u0119tniaki) lub przeciek\u00f3w naczyniowych.<\/p>\n\n\n\n

                        W celu potwierdzenia udaru m\u00f3zgu mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wykona\u0107 specjalne badanie ultrasonograficzne (sonografia dopplerowska i dupleksowa) naczy\u0144 zaopatruj\u0105cych m\u00f3zg, takich jak t\u0119tnica szyjna. Dzi\u0119ki temu lekarz mo\u017ce stwierdzi\u0107, czy na wewn\u0119trznej \u015bcianie naczynia znajduj\u0105 si\u0119 \u201ezwapnienia\u201d (z\u0142ogi mia\u017cd\u017cycowe). Mog\u0105 one by\u0107 miejscem zakrzepu krwi, kt\u00f3ry zosta\u0142 przeniesiony przez przep\u0142yw krwi i spowodowa\u0142 udar.<\/p>\n\n\n\n

                        Badanie ultrasonograficzne jam serca (echosonografia) mo\u017ce ujawni\u0107 choroby serca, kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 tworzeniu si\u0119 zakrzep\u00f3w krwi, np. z\u0142ogi na zastawkach serca. Czasami w jamach serca wykrywane s\u0105 skrzepy krwi. Mog\u0105 one spowodowa\u0107 kolejny udar. Dlatego pacjent musi otrzymywa\u0107 leki rozrzedzaj\u0105ce krew, aby rozpu\u015bci\u0107 skrzepy krwi.<\/p>\n\n\n\n

                        Innym wa\u017cnym badaniem serca po udarze m\u00f3zgu jest elektrokardiografia (EKG). Jest to pomiar pr\u0105d\u00f3w elektrycznych serca. Czasami wykonuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pomiar d\u0142ugoterminowy (24-godzinne EKG lub d\u0142ugoterminowe EKG). Lekarz mo\u017ce wykorzysta\u0107 EKG do wykrycia wszelkich mo\u017cliwych arytmii serca. S\u0105 one r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnym czynnikiem ryzyka udaru niedokrwiennego m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

                        Badania krwi s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne w diagnostyce udaru m\u00f3zgu. Okre\u015bla si\u0119 na przyk\u0142ad morfologi\u0119 krwi, krzepliwo\u015b\u0107 krwi, poziom cukru we krwi, elektrolity i warto\u015bci nerek.<\/p>\n\n\n\n

                        \n
                        \n
                        \n
                        \n
                        \n
                        \n \n\n

                        UWAGA<\/strong>: Wy\u017cej wymienione badania s\u0142u\u017c\u0105 nie tylko potwierdzeniu podejrzenia wyst\u0105pienia apopleksji i bardziej szczeg\u00f3\u0142owemu jej wyja\u015bnieniu. Pomagaj\u0105 one r\u00f3wnie\u017c we wczesnym wykryciu mo\u017cliwych powik\u0142a\u0144, takich jak np. kryzysy ci\u015bnienia krwi, zawa\u0142y serca, zapalenie p\u0142uc spowodowane wdychaniem resztek pokarmu (aspiracyjne zapalenie p\u0142uc) oraz niewydolno\u015b\u0107 nerek.<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                        Udar m\u00f3zgu \u2013 leczenie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                        W leczeniu udaru liczy si\u0119 ka\u017cda minuta, poniewa\u017c obowi\u0105zuje zasada \u201etime is brain\u201d: kom\u00f3rki m\u00f3zgowe, kt\u00f3re \u2013 w zale\u017cno\u015bci od rodzaju udaru \u2013 nie s\u0105 dostatecznie ukrwione lub s\u0105 uci\u015bni\u0119te przez zwi\u0119kszone ci\u015bnienie \u015br\u00f3dczaszkowe, szybko obumieraj\u0105. Dlatego pacjenci po udarze m\u00f3zgu powinni jak najszybciej otrzyma\u0107 pomoc lekarsk\u0105!<\/p>\n\n\n\n

                        Udar m\u00f3zgu \u2013 pierwsza pomoc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        W przypadku podejrzenia udaru m\u00f3zgu nale\u017cy natychmiast wezwa\u0107 lekarza pogotowia ratunkowego (numer alarmowy 112)! Do czasu przybycia lekarza pogotowia ratunkowego nale\u017cy zapewni\u0107 pacjentowi spok\u00f3j. Unie\u015b\u0107 lekko g\u00f3rn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a pacjenta i rozchyli\u0107 wszelkie ograniczaj\u0105ce swobod\u0119 elementy jego garderoby (np. ko\u0142nierz lub krawat). U\u0142atwi mu to swobodne oddychanie. Nie nale\u017cy dawa\u0107 mu nic do jedzenia ani do picia!<\/p>\n\n\n\n

                        Je\u015bli pacjent jest nieprzytomny, ale oddycha, nale\u017cy u\u0142o\u017cy\u0107 go w pozycji wybudzeniowej (na sparali\u017cowanym boku). Regularnie nale\u017cy sprawdza\u0107 jego oddech i puls.<\/p>\n\n\n\n

                        Je\u015bli nie mo\u017cna stwierdzi\u0107 \u017cadnych oznak oddychania, nale\u017cy natychmiast obr\u00f3ci\u0107 poszkodowanego na plecy i rozpocz\u0105\u0107 resuscytacj\u0119 kr\u0105\u017ceniowo-oddechow\u0105 (uciskanie klatki piersiowej i ewentualnie resuscytacja metod\u0105 usta-usta).<\/p>\n\n\n\n

                        Ostre post\u0119powanie medyczne w ka\u017cdym przypadku udaru m\u00f3zgu obejmuje monitorowanie funkcji \u017cyciowych pacjenta i innych wa\u017cnych jego parametr\u00f3w oraz ich stabilizacj\u0119, je\u015bli jest to konieczne. Obejmuj\u0105 one oddychanie, ci\u015bnienie krwi, t\u0119tno, poziom cukru we krwi, temperatur\u0119 cia\u0142a, funkcjonowanie m\u00f3zgu i nerek, jak r\u00f3wnie\u017c r\u00f3wnowag\u0119 wodno-elektrolitow\u0105. Dalsze post\u0119powanie zale\u017cy od rodzaju udaru i ewentualnych powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n

                        Udar m\u00f3zgu \u2013 leczenie udaru niedokrwiennego m\u00f3zgu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zawa\u0142\u00f3w m\u00f3zgu (udar\u00f3w niedokrwiennych) jest spowodowana skrzepem krwi blokuj\u0105cym naczynie m\u00f3zgowe. Musi on zosta\u0107 szybko usuni\u0119ty, aby przywr\u00f3ci\u0107 przep\u0142yw krwi do dotkni\u0119tego obszaru m\u00f3zgu i uchroni\u0107 kom\u00f3rki m\u00f3zgowe przed obumarciem. Skrzep krwi mo\u017ce zosta\u0107 rozpuszczony za pomoc\u0105 leku lub usuni\u0119ty mechanicznie (trombektomia). Obie metody mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                        Leczenie trombolityczne (tromboliza)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        W tak zwanym leczeniu trombolitycznym og\u00f3lnoustrojowym pacjent z udarem otrzymuje lek, kt\u00f3ry mo\u017ce rozpu\u015bci\u0107 skrzepy krwi poprzez infuzj\u0119 do\u017cyln\u0105. Stosowan\u0105 substancj\u0105 czynn\u0105 s\u0105 tu tzw. rtPA (\u201erekombinowane tkankowe aktywatory plazminogenu\u201d). Aktywuj\u0105 one w organizmie enzym, kt\u00f3ry rozbija skrzepy krwi. Ta forma terapii jest dopuszczona do stosowania do 4,5 godziny po zawale m\u00f3zgu. Im wcze\u015bniej rozpocznie si\u0119 leczenie trombolityczne, tym wi\u0119ksze szanse na sukces.<\/p>\n\n\n\n

                        Je\u015bli minie wi\u0119cej ni\u017c oko\u0142o 4,5 godziny, skrzep trudno b\u0119dzie rozpu\u015bci\u0107 za pomoc\u0105 lek\u00f3w. Niemniej jednak w niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017cna jeszcze wykona\u0107 leczenie trombolityczne og\u00f3lnoustrojowe za pomoc\u0105 rtPA do 6 godzin od wyst\u0105pienia objaw\u00f3w udaru.<\/p>\n\n\n\n

                        Leczenia trombolitycznego nie wolno przeprowadza\u0107 w przypadku udaru spowodowanego krwotokiem m\u00f3zgowym. Jest tak dlatego, \u017ce mo\u017ce to jeszcze pogorszy\u0107 krwawienie. Leczenie trombolityczne nie jest r\u00f3wnie\u017c zalecane w niekt\u00f3rych innych sytuacjach, takich jak niekontrolowane, wysokie ci\u015bnienie krwi.<\/p>\n\n\n\n

                        Opr\u00f3cz leczenia trombolitycznego og\u00f3lnoustrojowego stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tromboliz\u0119 miejscow\u0105, dot\u0119tnicz\u0105. W tym przypadku cewnik jest wprowadzany przez t\u0119tnic\u0119 do miejsca niedro\u017cno\u015bci naczynia w m\u00f3zgu i bezpo\u015brednio wstrzykiwany jest lek rozpuszczaj\u0105cy skrzep (np. prourokinaza). Jednak miejscowa tromboliza mo\u017ce by\u0107 stosowana tylko w bardzo specyficznych przypadkach (np. zawa\u0142 pnia m\u00f3zgu).<\/p>\n\n\n\n

                        Trombektomia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Inna forma leczenia udaru polega na mechanicznym usuwaniu skrzepu krwi. W procedurze zwanej trombektomi\u0105 cienki cewnik jest wprowadzany pod kontrol\u0105 rentgenowsk\u0105 przez t\u0119tnic\u0119 w pachwinie do skrzepu w m\u00f3zgu. Nast\u0119pnie usuwa si\u0119 je za pomoc\u0105 odpowiednich, delikatnych instrument\u00f3w. Trombektomia powinna by\u0107 wykonana jak najszybciej po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w udaru.<\/p>\n\n\n\n

                        Po\u0142\u0105czenie trombolizy i trombektomii<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c po\u0142\u0105czenie obu procedur \u2013 rozpuszczenie skrzepu krwi w m\u00f3zgu za pomoc\u0105 leku (tromboliza) i mechaniczne usuni\u0119cie skrzepu za pomoc\u0105 cewnika (trombektomia).<\/p>\n\n\n\n

                        Udar m\u00f3zgu \u2013 leczenie krwotok\u00f3w m\u00f3zgowych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Je\u015bli udar jest spowodowany niewielkim krwotokiem m\u00f3zgowym, zachowawcze leczenie udaru jest zazwyczaj wystarczaj\u0105ce. Pacjenci musz\u0105 pozosta\u0107 w \u0142\u00f3\u017cku i unika\u0107 wszelkich czynno\u015bci, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105 ci\u015bnienie krwi w g\u0142owie. Obejmuje to na przyk\u0142ad silne parcie na stolec podczas wypr\u00f3\u017cniania. Dlatego pacjentom podaje si\u0119 \u015brodki przeczyszczaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

                        Bardzo wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c monitorowanie ci\u015bnienia krwi i leczenie go w razie potrzeby. Zbyt wysokie ci\u015bnienie zwi\u0119ksza krwawienie, a zbyt niskie mo\u017ce prowadzi\u0107 do braku dop\u0142ywu krwi do kom\u00f3rek m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

                        W przypadku krwotok\u00f3w m\u00f3zgowych, kt\u00f3re s\u0105 bardziej rozleg\u0142e i nie ust\u0119puj\u0105 samoistnie, zwykle konieczna jest operacja. Decyzja o operacji zale\u017cy jednak od wielu czynnik\u00f3w, takich jak lokalizacja i wielko\u015b\u0107 krwotoku, wiek i stan og\u00f3lny pacjenta oraz ewentualne choroby wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce. Podczas operacji czaszka jest otwierana w celu usuni\u0119cia krwiaka (\u201eewakuacja krwiaka\u201d) i w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci zlikwidowania \u017ar\u00f3d\u0142a krwawienia.<\/p>\n\n\n\n

                        Udar m\u00f3zgu \u2013 leczenie powik\u0142a\u0144<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        W zale\u017cno\u015bci od potrzeby leczenie udaru obejmuje dalsze dzia\u0142ania, zw\u0142aszcza w przypadku wyst\u0105pienia powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n

                        Zwi\u0119kszone ci\u015bnienie wewn\u0105trzczaszkowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        W przypadku bardzo rozleg\u0142ego zawa\u0142u m\u00f3zgu mo\u017ce doj\u015b\u0107 do obrz\u0119ku m\u00f3zgu (obrz\u0119k m\u00f3zgu). Poniewa\u017c przestrze\u0144 w czaszce jest ograniczona, w rezultacie wzrasta ci\u015bnienie wewn\u0105trzczaszkowe. Tkanka m\u00f3zgowa mo\u017ce zosta\u0107 nieodwracalnie uszkodzona.<\/p>\n\n\n\n

                        W przypadku du\u017cego krwotoku m\u00f3zgowego ci\u015bnienie w czaszce mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wzrosn\u0105\u0107 z powodu wyciekaj\u0105cej krwi. Je\u015bli krew dostanie si\u0119 do wewn\u0119trznych przestrzeni m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 wype\u0142nione p\u0142ynem m\u00f3zgowo-rdzeniowym, p\u0142yn ten mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c gromadzi\u0107 \u2013 powstaje \u201ewodog\u0142owie\u201d. Powoduje to r\u00f3wnie\u017c niebezpieczny wzrost ci\u015bnienia \u015br\u00f3dczaszkowego.<\/p>\n\n\n\n

                        Niezale\u017cnie od przyczyny podwy\u017cszonego ci\u015bnienia \u015br\u00f3dczaszkowego, nale\u017cy je obni\u017cy\u0107. Na przyk\u0142ad g\u0142owa i g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a pacjenta powinna zosta\u0107 uniesiona. Zasadne jest r\u00f3wnie\u017c drenowanie lub odprowadzanie p\u0142ynu nerwowego przez sztuczn\u0105 przetok\u0119 (np. do jamy brzusznej). Aby zmniejszy\u0107 ucisk, mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c tymczasowo usun\u0105\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 ko\u015bci czaszki, a nast\u0119pnie ponownie j\u0105 umie\u015bci\u0107 na swoim miejscu (kraniotomia odci\u0105\u017caj\u0105ca). Usuni\u0119cie krwiaka w przypadku krwotoku m\u00f3zgowego r\u00f3wnie\u017c zmniejsza ci\u015bnienie w czaszce.<\/p>\n\n\n\n

                        Wazokonstrykcja \u2013 skurcz naczy\u0144 krwiono\u015bnych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        W przypadku udaru spowodowanego krwawieniem mi\u0119dzy oponami m\u00f3zgowymi (krwotok podpaj\u0119czyn\u00f3wkowy) istnieje ryzyko, \u017ce naczynia zw\u0119\u017c\u0105 si\u0119 jak podczas skurczu. Te skurcze naczy\u0144 krwiono\u015bnych (wazokonstrykcje) oznaczaj\u0105, \u017ce tkanka m\u00f3zgowa nie mo\u017ce by\u0107 d\u0142u\u017cej zaopatrywana w wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 krwi. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do udaru niedokrwiennego m\u00f3zgu. Dlatego skurcze naczy\u0144 musz\u0105 by\u0107 leczone farmakologicznie.<\/p>\n\n\n\n

                        Napady padaczkowe i epilepsja<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Udar m\u00f3zgu jest bardzo cz\u0119st\u0105 przyczyn\u0105 nowych zachorowa\u0144 na padaczk\u0119 u pacjent\u00f3w w podesz\u0142ym wieku. Napad padaczkowy mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w ci\u0105gu pierwszych godzin po udarze, ale tak\u017ce kilka dni lub tygodni po nim. Napady padaczkowe mog\u0105 by\u0107 leczone za pomoc\u0105 lek\u00f3w (leki przeciwpadaczkowe).<\/p>\n\n\n\n

                        Zapalenie p\u0142uc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Bakteryjne zapalenie p\u0142uc jest jednym z najcz\u0119stszych powik\u0142a\u0144 po udarze m\u00f3zgu. Ryzyko jest szczeg\u00f3lnie wysokie u pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy cierpi\u0105 w wyniku udaru na dysfagi\u0119: po\u0142kni\u0119te cz\u0105stki pokarmu mog\u0105 dosta\u0107 si\u0119 do p\u0142uc i wywo\u0142a\u0107 zapalenie p\u0142uc (aspiracyjne zapalenie p\u0142uc). Antybiotyki s\u0105 podawane w celu profilaktyki i leczenia. Pacjenci po udarze m\u00f3zgu z zaburzeniami po\u0142ykania mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c karmieni sztucznie (przez rurk\u0119). Zmniejsza to ryzyko wyst\u0105pienia zapalenia p\u0142uc.<\/p>\n\n\n\n

                        Infekcje dr\u00f3g moczowych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        W ostrej fazie po udarze m\u00f3zgu pacjenci cz\u0119sto nie s\u0105 w stanie oddawa\u0107 moczu (zatrzymanie moczu). W\u00f3wczas cewnik do p\u0119cherza moczowego musi by\u0107 zak\u0142adany wielokrotnie lub na sta\u0142e. Zar\u00f3wno zatrzymanie moczu, jak i sta\u0142e cewniki sprzyjaj\u0105 zaka\u017ceniom dr\u00f3g moczowych po udarze m\u00f3zgu. Infekcje te leczy si\u0119 antybiotykami.<\/p>\n\n\n\n

                        Rehabilitacja po udarze m\u00f3zgu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Rehabilitacja medyczna po udarze m\u00f3zgu ma na celu pom\u00f3c pacjentowi w powrocie do dawnego \u015brodowiska spo\u0142ecznego, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce zawodowego. Na przyk\u0142ad odpowiednie metody treningowe s\u0105 stosowane w celu zmniejszenia ogranicze\u0144 funkcjonalnych, takich jak parali\u017c, zaburzenia mowy i j\u0119zyka lub upo\u015bledzenie wzroku.<\/p>\n\n\n\n

                        Ponadto rehabilitacja po udarze m\u00f3zgu ma na celu umo\u017cliwienie pacjentowi jak najbardziej samodzielnego radzenia sobie w \u017cyciu codziennym. Dotyczy to np. mycia si\u0119, ubierania lub samodzielnego przygotowywania posi\u0142k\u00f3w. Czasami wyst\u0119puj\u0105 ograniczenia fizyczne (np. sparali\u017cowana r\u0119ka), kt\u00f3re utrudniaj\u0105 lub uniemo\u017cliwiaj\u0105 wykonywanie pewnych ruch\u00f3w r\u0119k\u0105. W tym przypadku, osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 ucz\u0105 si\u0119 strategii rozwi\u0105zywania problem\u00f3w w rehabilitacji po udarze m\u00f3zgu, jak r\u00f3wnie\u017c korzystania z odpowiednich pomocy (takich jak podno\u015bnik k\u0105pielowy do wanny, laska, ortezy stawu skokowego).<\/p>\n\n\n\n

                        Leczenie szpitalne lub ambulatoryjne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Rehabilitacja neurologiczna mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 w warunkach stacjonarnych, na przyk\u0142ad w klinice rehabilitacyjnej, zw\u0142aszcza w pocz\u0105tkowym okresie po udarze. Pacjent otrzymuje indywidualn\u0105 koncepcj\u0119 leczenia i jest pod opiek\u0105 interdyscyplinarnego zespo\u0142u (lekarze, piel\u0119gniarki, terapeuci zaj\u0119ciowi, fizjoterapeuci itd.).<\/p>\n\n\n\n

                        W cz\u0119\u015bciowej rehabilitacji stacjonarnej pacjent po udarze m\u00f3zgu przychodzi na oddzia\u0142 rehabilitacyjny na godziny terapii w ci\u0105gu dnia, w dni powszednie. Mieszka jednak w domu.<\/p>\n\n\n\n

                        Je\u015bli opieka interdyscyplinarna nie jest ju\u017c konieczna, ale pacjent nadal ma fizyczne ograniczenia funkcjonalne w pewnych obszarach, pomocna mo\u017ce by\u0107 rehabilitacja ambulatoryjna. W ten spos\u00f3b odpowiedni terapeuta (np. terapeuta zaj\u0119ciowy, logopeda) regularnie przychodzi do domu pacjenta po udarze, aby z nim \u0107wiczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

                        Rehabilitacja motoryczna<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                        Zaburzenia czuciowo-ruchowe nale\u017c\u0105 do najcz\u0119stszych upo\u015bledze\u0144 po udarze m\u00f3zgu. Odnosi si\u0119 to do zaburzonej interakcji sprawno\u015bci sensorycznej (wra\u017cenia zmys\u0142owe) i sprawno\u015bci motorycznej (ruchy). Zwykle jest to niepe\u0142ny parali\u017c jednej po\u0142owy cia\u0142a (hemipareza). R\u00f3\u017cne formy terapii mog\u0105 pom\u00f3c w poprawie takich zaburze\u0144 sensomotorycznych. Poni\u017cej podano kilka wa\u017cnych przyk\u0142ad\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

                          \n
                        • Podczas rehabilitacji niedow\u0142adu po\u0142owiczego bardzo cz\u0119sto stosuje si\u0119 koncepcj\u0119 Bobath:<\/strong> Sparali\u017cowana cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a jest nieustannie pobudzana i stymulowana. Na przyk\u0142ad pacjent nie jest karmiony, ale razem z nim i upo\u015bledzon\u0105 r\u0119k\u0105 \u0142y\u017cka jest przynoszona do ust. Koncepcja Bobath musi by\u0107 wdra\u017cana r\u00f3wnie\u017c w ka\u017cdej innej czynno\u015bci \u017cycia codziennego \u2013 z pomoc\u0105 lekarzy, piel\u0119gniarek, krewnych i wszystkich innych opiekun\u00f3w. Z czasem m\u00f3zg mo\u017ce si\u0119 zreorganizowa\u0107 w taki spos\u00f3b, \u017ce zdrowe cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu stopniowo przejmuj\u0105 zadania uszkodzonych obszar\u00f3w m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
                        • Innym podej\u015bciem jest metoda Vojty<\/strong>, kt\u00f3ra opiera si\u0119 na obserwacji, \u017ce wiele ludzkich zachowa\u0144 ma charakter odruchowy, np. odruchowe chwytanie, raczkowanie i obracanie si\u0119 u niemowl\u0105t. Ta tak zwana odruchowa lokomocja jest nadal obecna u doros\u0142ych, ale jest zwykle t\u0142umiona przez \u015bwiadom\u0105 kontrol\u0119 ruchu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                          W metodzie Vojty takie odruchy s\u0105 specjalnie wywo\u0142ywane. Na przyk\u0142ad terapeuta stymuluje okre\u015blone punkty nacisku na tu\u0142\u00f3w pacjenta, co powoduje spontaniczne reakcje mi\u0119\u015bni (na przyk\u0142ad tu\u0142\u00f3w automatycznie prostuje si\u0119 wbrew grawitacji). Przy regularnym treningu dochodzi w ten spos\u00f3b do reaktywacji zaburzonych dr\u00f3g nerwowych i okre\u015blonych sekwencji ruchowych.<\/p>\n\n\n\n

                            \n
                          • Proprioceptywne Nerwowo-Mi\u0119\u015bniowe Torowanie<\/strong> (Proprioceptive Neuromuscular Facilitation \u2013 PNF) ma na celu promowanie wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania nerw\u00f3w i mi\u0119\u015bni poprzez bod\u017ace zewn\u0119trzne (eksteroceptywne) i wewn\u0119trzne (proprioceptywne). Najpierw pacjent jest szczeg\u00f3\u0142owo przepytywany i badany przez terapeut\u0119. Polega to na szczeg\u00f3\u0142owej analizie zachowa\u0144 ruchowych pacjenta oraz ewentualnych ogranicze\u0144 i zaburze\u0144 w tym zakresie. Na tej podstawie terapeuta opracowuje indywidualny plan leczenia, kt\u00f3ry w trakcie terapii jest wielokrotnie sprawdzany i w razie potrzeby korygowany.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                            Podstaw\u0105 leczenia wed\u0142ug PNF s\u0105 pewne okre\u015blone wzorce ruchowe w obszarze stawu barkowego i biodrowego, kt\u00f3re s\u0105 ukierunkowane na codzienne funkcjonowanie. \u0106wiczenia s\u0105 stale powtarzane, dzi\u0119ki czemu ruch staje si\u0119 coraz bardziej efektywny i skoordynowany. Pacjenci s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zach\u0119cani do regularnych \u0107wicze\u0144 w domu.<\/p>\n\n\n\n

                              \n
                            • Metoda Perfetti \/ Kognitywne Terapeutyczne \u0106wiczenia<\/strong>: szczeg\u00f3lnie przydatne w przypadku zaburze\u0144 neurologicznych i hemiplegii. Pacjent powinien ponownie nauczy\u0107 si\u0119 sekwencji ruchowych i odzyska\u0107 utracon\u0105 kontrol\u0119 nad ruchem. W tym celu pacjent musi najpierw odczu\u0107 ruchy: przy zamkni\u0119tych oczach lub za ekranem wykonuje si\u0119 np. r\u0119k\u0105 czy stop\u0105 okre\u015blone ruchy, kt\u00f3re pacjent powinien \u015bwiadomie odczuwa\u0107. Na pocz\u0105tku terapeuta nadal prowadzi r\u0119k\u0119 lub stop\u0119 pacjenta, aby unikn\u0105\u0107 nieprawid\u0142owych wzorc\u00f3w. P\u00f3\u017aniej pacjent wykonuje ruchy samodzielnie, ale nadal jest wspierany lub korygowany przez terapeut\u0119. W ko\u0144cu pacjent po udarze uczy si\u0119 wykonywa\u0107 trudniejsze ruchy samodzielnie i kontrolowa\u0107 zaburzenia za po\u015brednictwem m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
                            • Terapia wymuszona nazywana jest r\u00f3wnie\u017c Constrained Induced Movement.<\/strong> Zazwyczaj s\u0142u\u017cy do treningu cz\u0119\u015bciowo sparali\u017cowanego ramienia i r\u0119ki, czasem tak\u017ce ko\u0144czyn dolnych. U niekt\u00f3rych os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105 uszkodzony obszar m\u00f3zgu regeneruje si\u0119 z czasem do tego stopnia, \u017ce dotkni\u0119ta nim cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a staje si\u0119 znowu bardziej funkcjonalna. Problemem jest to, \u017ce w mi\u0119dzyczasie osoba dotkni\u0119ta chorob\u0105 zapomnia\u0142a ca\u0142kowicie, jak porusza\u0107 chorymi ko\u0144czynami i dlatego nie u\u017cywa ich prawie wcale lub wcale.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                              W tym miejscu pojawia si\u0119 \u201eprzymusowo\u015b\u0107\u201d tej terapii: poprzez zmuszanie pacjenta do u\u017cywania uszkodzonej ko\u0144czyny, powinna ona zosta\u0107 w du\u017cym stopniu reaktywowana. Wymaga to intensywnego treningu cz\u0119\u015bciowo sparali\u017cowanej ko\u0144czyny. Na przyk\u0142ad uczestnicy \u0107wicz\u0105 specjalne ruchy w ci\u0105g\u0142ym powtarzaniu. Poprzez cz\u0119ste u\u017cywanie obszar m\u00f3zgu odpowiedzialny za dan\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a rozszerza si\u0119 i tworz\u0105 si\u0119 nowe po\u0142\u0105czenia nerwowe.<\/p>\n\n\n\n

                              \n
                              \n
                              \n
                              \n
                              \n
                              \n \n\n

                              UWAGA<\/strong>: Terapia \u201ewymuszona\u201d jest bardziej obiecuj\u0105ca ni\u017c konwencjonalna fizjoterapia w leczeniu deficyt\u00f3w ruchowych po udarze m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                              Rehabilitacja w zaburzeniach po\u0142ykania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                              Zaburzenia po\u0142ykania (dysfagia) s\u0105 kolejnym cz\u0119stym nast\u0119pstwem udaru m\u00f3zgu. Dzi\u0119ki odpowiedniej terapii osoba dotkni\u0119ta chorob\u0105 powinna odzyska\u0107 zdolno\u015b\u0107 do jedzenia i picia. R\u00f3wnocze\u015bnie nale\u017cy zmniejszy\u0107 ryzyko zad\u0142awienia si\u0119. Aby to osi\u0105gn\u0105\u0107, istniej\u0105 trzy r\u00f3\u017cne metody terapii, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105czone ze sob\u0105:<\/p>\n\n\n\n

                                \n
                              • Procedury restytucyjne<\/strong>: Za pomoc\u0105 stymulacji, ruchu i \u0107wicze\u0144 po\u0142ykania pr\u00f3buje si\u0119 wyeliminowa\u0107 zaburzenia po\u0142ykania. Mo\u017cna to osi\u0105gn\u0105\u0107 na przyk\u0142ad w ten spos\u00f3b, \u017ce inne obszary m\u00f3zgu przejmuj\u0105 ca\u0142kowicie lub cz\u0119\u015bciowo zadania uszkodzonego obszaru m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
                              • Procedury wyr\u00f3wnawcze:<\/strong> Zmiany w postawie cia\u0142a i techniki ochrony przed po\u0142ykaniem powinny zmniejszy\u0107 ryzyko zach\u0142y\u015bni\u0119cia si\u0119 pacjenta. Je\u015bli bowiem resztki pokarmu lub p\u0142yny dostan\u0105 si\u0119 do p\u0142uc, dochodzi do atak\u00f3w kaszlu, drgawek z odkrztuszaniem lub zapalenia p\u0142uc (aspiracyjne zapalenie p\u0142uc).<\/li>\n\n\n\n
                              • Procedury adaptacyjne:<\/strong> Dieta jest tak dostosowana, aby pacjentom z trudno\u015bciami w prze\u0142ykaniu \u0142atwiej by\u0142o je\u015b\u0107 i pi\u0107. Na przyk\u0142ad jedzenie jest przecedzane, a napoje zag\u0119szczane. Jako wsparcie stosowane s\u0105 pomoce terapeutyczne, takie jak specjalne kubki do picia lub specjalne sztu\u0107ce.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

                                Rehabilitacja funkcji poznawczych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                Rehabilitacja funkcji poznawczych po udarze m\u00f3zgu ma na celu popraw\u0119 zaburzonych funkcji kognitywnych, takich jak mowa, uwaga czy pami\u0119\u0107. Podobnie jak w przypadku terapii zaburze\u0144 po\u0142ykania, rehabilitacja mo\u017ce mie\u0107 na celu restytucj\u0119, kompensacj\u0119 lub adaptacj\u0119. Stosuje si\u0119 wiele r\u00f3\u017cnych metod terapii.<\/p>\n\n\n\n

                                Na przyk\u0142ad pomocne w leczeniu zaburze\u0144 uwagi, pami\u0119ci i wzroku mog\u0105 by\u0107 metody treningowe wspomagane komputerowo. W przypadku zaburze\u0144 pami\u0119ci strategie uczenia si\u0119 mog\u0105 poprawi\u0107 jej wydajno\u015b\u0107, a pomoce takie jak dziennik mog\u0105 stanowi\u0107 \u015brodek kompensacji. W niekt\u00f3rych przypadkach stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c leki.<\/p>\n\n\n\n

                                Zapobieganie kolejnym udarom m\u00f3zgu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                U ka\u017cdego pacjenta nale\u017cy wyeliminowa\u0107 istniej\u0105ce przyczyny i czynniki ryzyka udaru lub przynajmniej zmniejszy\u0107 je, je\u015bli to mo\u017cliwe. W tym celu cz\u0119sto konieczne jest przyjmowanie lek\u00f3w do ko\u0144ca \u017cycia pacjenta. W profilaktyce wt\u00f3rnej wa\u017cne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015brodki niefarmakologiczne.<\/p>\n\n\n\n

                                \u201eLeki rozrzedzaj\u0105ce krew\u201d<\/strong> (leki hamuj\u0105ce proces agregacji p\u0142ytek): Po udarze spowodowanym zmniejszonym przep\u0142ywem krwi lub TIA (\u201eminiudar\u201d) wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w otrzymuje tzw. leki hamuj\u0105ce proces agregacji p\u0142ytek. Nale\u017c\u0105 do nich kwas acetylosalicylowy (ASA) i klopidogrel. Te \u201erozcie\u0144czalniki krwi\u201d zapobiegaj\u0105 zlepianiu si\u0119 p\u0142ytek krwi w skrzep, kt\u00f3ry mo\u017ce ponownie zablokowa\u0107 naczynie. Leki te, je\u015bli to mo\u017cliwe, powinny by\u0107 przyjmowane przez ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

                                \n
                                \n
                                \n
                                \n
                                \n
                                \n \n\n

                                UWAGA<\/strong>: Kwas acetylosalicylowy (ASA) mo\u017ce powodowa\u0107 wrzody \u017co\u0142\u0105dka lub dwunastnicy jako efekt uboczny. Dlatego pacjenci dotkni\u0119ci t\u0105 chorob\u0105 musz\u0105 cz\u0119sto przyjmowa\u0107 opr\u00f3cz ASA tzw. inhibitor pompy protonowej (\u201estomach protector\u201d).<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                                Antykoagulanty<\/strong>: Udar spowodowany zmniejszonym przep\u0142ywem krwi (udar niedokrwienny) lub TIA (\u201eminiudar\u201d) cz\u0119sto wyst\u0119puje w wyniku migotania przedsionk\u00f3w. Przy tym zaburzeniu rytmu serca bardzo \u0142atwo tworz\u0105 si\u0119 w sercu skrzepy krwi, kt\u00f3re s\u0105 nast\u0119pnie przenoszone przez krew i mog\u0105 zablokowa\u0107 naczynia w m\u00f3zgu. Aby zapobiec powt\u00f3rzeniu si\u0119 tej sytuacji, pacjentom po udarze m\u00f3zgu z migotaniem przedsionk\u00f3w podaje si\u0119 leki przeciwzakrzepowe w postaci tabletek (doustne antykoagulanty). Leki te blokuj\u0105 skomplikowany proces krzepni\u0119cia krwi, a tym samym tworzenie si\u0119 zakrzep\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

                                Leki obni\u017caj\u0105ce cholesterol:<\/strong> Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn udaru m\u00f3zgu jest zwapnienie naczy\u0144 krwiono\u015bnych (mia\u017cd\u017cyca). Cholesterol jest sk\u0142adnikiem z\u0142og\u00f3w wapnia na wewn\u0119trznej \u015bcianie naczy\u0144 krwiono\u015bnych. Po udarze spowodowanym zmniejszeniem przep\u0142ywu krwi (apopleksja niedokrwienna) oraz po \u201eminiudarze\u201d (TIA) pacjentom podaje si\u0119 wi\u0119c zwykle leki obni\u017caj\u0105ce poziom cholesterolu z grupy statyn (inhibitory CSE). Zapobiegaj\u0105 one dalszemu post\u0119powi istniej\u0105cej mia\u017cd\u017cycy t\u0119tnic.<\/p>\n\n\n\n

                                W przypadku udaru spowodowanego wylewem krwi do m\u00f3zgu leki obni\u017caj\u0105ce poziom cholesterolu s\u0105 przepisywane tylko w razie konieczno\u015bci i po dok\u0142adnej ocenie ryzyka i korzy\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

                                Leki hipotensyjne (leki przeciwnadci\u015bnieniowe):<\/strong> Pacjenci z wysokim ci\u015bnieniem krwi musz\u0105 przyjmowa\u0107 d\u0142ugoterminowe leki przeciwnadci\u015bnieniowe po udarze niedokrwiennym lub TIA. Ma to na celu zapobieganie kolejnym udarom. Lekarz prowadz\u0105cy decyduje w ka\u017cdym indywidualnym przypadku, kt\u00f3ry lek przeciwnadci\u015bnieniowy jest najbardziej odpowiedni (inhibitor ACE, beta-bloker itp.) i do jakiej warto\u015bci docelowej ci\u015bnienia krwi d\u0105\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

                                \u015arodki niefarmakologiczne<\/strong>: Niekt\u00f3re czynniki ryzyka wyst\u0105pienia nowego udaru mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c (wspomagaj\u0105co) zmniejszy\u0107 za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w niefarmakologicznych. Zaleca si\u0119 na przyk\u0142ad redukcj\u0119 nadwagi, regularne \u0107wiczenia, zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 diet\u0119 o niskiej zawarto\u015bci t\u0142uszcz\u00f3w zwierz\u0119cych oraz powstrzymanie si\u0119 od nikotyny i alkoholu. Taki styl \u017cycia pomaga m.in. kontrolowa\u0107 wysokie ci\u015bnienie krwi i poziom cholesterolu. To znacznie zmniejsza ryzyko wyst\u0105pienia kolejnego udaru.<\/p>\n\n\n\n

                                Udar m\u00f3zgu \u2013 Stroke Unit<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                                Termin \u201eStroke Unit\u201d odnosi si\u0119 do specjalnego oddzia\u0142u w szpitalu, kt\u00f3rego personel specjalizuje si\u0119 w diagnozowaniu i ostrym leczeniu os\u00f3b, kt\u00f3re dozna\u0142y udaru. Wykazano, \u017ce opieka na takim \u201eoddziale udarowym\u201d zwi\u0119ksza szanse pacjent\u00f3w na prze\u017cycie i zmniejsza ryzyko trwa\u0142ych uszkodze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

                                Przeci\u0119tnie pacjenci przebywaj\u0105 na \u201eStroke Unit\u201d przez oko\u0142o trzy do pi\u0119ciu dni. Nast\u0119pnie w zale\u017cno\u015bci od potrzeb przekazywani s\u0105 na inny oddzia\u0142 (neurologiczny, og\u00f3lny) lub bezpo\u015brednio do o\u015brodka rehabilitacyjnego.<\/p>\n\n\n\n

                                Udar m\u00f3zgu \u2013 przebieg choroby i rokowanie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                                Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, im wi\u0119ksze jest naczynie krwiono\u015bne, kt\u00f3re zosta\u0142o zablokowane lub p\u0119k\u0142o, tym powa\u017cniejsze jest uszkodzenie m\u00f3zgu spowodowane przez udar. Jednak, w szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwych regionach m\u00f3zgu, takich jak pie\u0144 m\u00f3zgu, nawet niewielkie uszkodzenia mog\u0105 mie\u0107 katastrofalne skutki.<\/p>\n\n\n\n

                                Oko\u0142o jedna pi\u0105ta (20 procent) wszystkich pacjent\u00f3w z udarem umiera w ci\u0105gu pierwszych czterech tygodni. W ci\u0105gu pierwszego roku umiera ponad 37 procent os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, udar m\u00f3zgu jest trzeci\u0105 najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 \u015bmierci w Polsce, zaraz po zawale serca i raku.<\/p>\n\n\n\n

                                Z tych pacjent\u00f3w po udarze, kt\u00f3rzy nadal \u017cyj\u0105 po roku, oko\u0142o po\u0142owa doznaje trwa\u0142ego uszkodzenia i jest trwale zale\u017cna od pomocy z zewn\u0105trz.<\/p>\n\n\n\n

                                Dzieci po udarze maj\u0105 bardzo du\u017ce szanse na wyzdrowienie. Istniej\u0105 dobre mo\u017cliwo\u015bci leczenia dla m\u0142odych pacjent\u00f3w, dzi\u0119ki czemu wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich mo\u017ce po pewnym czasie zn\u00f3w prowadzi\u0107 normalne \u017cycie. Tylko u oko\u0142o dziesi\u0119ciu procent wszystkich dotkni\u0119tych udarem m\u00f3zgu dzieci pozostaje powa\u017cne upo\u015bledzenie.<\/p>\n\n\n\n

                                Udar m\u00f3zgu \u2013 konsekwencje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                                Wielu pacjent\u00f3w po udarze ma trwa\u0142e upo\u015bledzenia. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad zaburzenia ruchowe, takie jak niepewny ch\u00f3d lub hemiplegia (pora\u017cenie jednej strony cia\u0142a). Niekt\u00f3rzy pacjenci maj\u0105 trudno\u015bci z koordynacj\u0105 ruch\u00f3w (np. z pisaniem) lub wykonywaniem z\u0142o\u017conych ruch\u00f3w (np. otwieraniem listu).<\/p>\n\n\n\n

                                Do mo\u017cliwych nast\u0119pstw udaru m\u00f3zgu nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c zaburzenia mowy. W przypadku zaburze\u0144 mowy osoby nimi dotkni\u0119te maj\u0105 problemy z formu\u0142owaniem swoich my\u015bli (ustnie lub pisemnie) lub rozumieniem tego, co m\u00f3wi\u0105 do nich inni. W przypadku zaburze\u0144 mowy zaburzona jest natomiast artykulacja ruchowa s\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

                                Innymi cz\u0119stymi nast\u0119pstwami udaru s\u0105 np. zaburzenia uwagi i pami\u0119ci, a tak\u017ce zaburzenia widzenia i po\u0142ykania.<\/p>\n\n\n\n

                                \u017bycie z udarem<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                                Po udarze nic ju\u017c nigdy nie jest takie samo. P\u00f3\u017aniejsze uszkodzenia, takie jak zaburzenia widzenia i mowy, jak r\u00f3wnie\u017c niedow\u0142ad po\u0142owiczy, mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na ca\u0142e codzienne \u017cycie. Na przyk\u0142ad po udarze m\u00f3zgu zdolno\u015b\u0107 prowadzenia pojazd\u00f3w mo\u017ce by\u0107 tak powa\u017cnie ograniczona, \u017ce lepiej, aby pacjenci nie wsiadali za kierownic\u0119. Ale nawet ci, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 si\u0119 w dobrej kondycji, powinni dobrowolnie poinformowa\u0107 organ wydaj\u0105cy prawo jazdy o udarze i przedstawi\u0107 orzeczenie lekarskie. W\u0142adze mog\u0105 za\u017c\u0105da\u0107 dodatkowych lekcji jazdy lub modyfikacji pojazdu.<\/p>\n\n\n\n

                                W przypadku os\u00f3b m\u0142odszych po udarze pojawia si\u0119 pytanie, czy mo\u017cliwy jest powr\u00f3t do pracy, czy te\u017c konieczne jest przekwalifikowanie. Wyjazdy wakacyjne r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto wymagaj\u0105 specjalnych kompromis\u00f3w i dostosowa\u0144 po udarze.<\/p>\n\n\n\n

                                \u017bycie po udarze stanowi r\u00f3wnie\u017c wyzwanie dla bliskich. Chodzi o to, aby w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wspiera\u0107 pacjenta w codziennym \u017cyciu, ale te\u017c nie robi\u0107 za niego wszystkiego.<\/p>\n\n\n\n

                                Zapobieganie udarom m\u00f3zgu<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                                Do rozwoju udaru m\u00f3zgu przyczyniaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne czynniki ryzyka. Wiele z nich mo\u017cna ograniczy\u0107 lub nawet wyeliminowa\u0107. Dzi\u0119ki temu skutecznie zapobiega si\u0119 udarowi m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

                                Na przyk\u0142ad wa\u017cne jest, aby je\u015b\u0107 zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 diet\u0119 z du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 owoc\u00f3w i warzyw. Z drugiej strony t\u0142uszcz i cukier nale\u017cy spo\u017cywa\u0107 z umiarem. Dzi\u0119ki tej zdrowej diecie mo\u017cna zapobiec stwardnieniu naczy\u0144 krwiono\u015bnych (arteriosklerozie) \u2013 jednej z g\u0142\u00f3wnych przyczyn udar\u00f3w m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

                                Regularne \u0107wiczenia i sport r\u00f3wnie\u017c utrzymuj\u0105 naczynia krwiono\u015bne w dobrej kondycji i zapobiegaj\u0105 udarom. Je\u015bli masz nadwag\u0119, powiniene\u015b schudn\u0105\u0107. Nadwaga zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia nadci\u015bnienia t\u0119tniczego i mia\u017cd\u017cycy. Oba te czynniki zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko wyst\u0105pienia udaru.<\/p>\n\n\n\n

                                Kolejn\u0105 dobr\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105, aby zapobiec udarowi, jest unikanie nikotyny i alkoholu.<\/p>\n\n\n\n

                                Pytania i odpowiedzi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                                Jakie s\u0105 objawy \u0142agodnego udaru?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                \u0141agodny udar mo\u017ce powodowa\u0107 takie objawy jak przerywana, urywana mowa. Niekt\u00f3rzy cierpi\u0105cy nagle przekr\u0119caj\u0105 sylaby, u\u017cywaj\u0105 niew\u0142a\u015bciwych liter lub m\u00f3wi\u0105 w spos\u00f3b niewyra\u017any lub zamazany. W ci\u0119\u017ckich przypadkach pacjent po udarze nie mo\u017ce ju\u017c w og\u00f3le m\u00f3wi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

                                Jaka jest oczekiwana d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia po udarze m\u00f3zgu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                Jeden na 5 pacjent\u00f3w umiera w ci\u0105gu pierwszych 4 tygodni. Co druga osoba, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a udar, nadal wymaga opieki i jest powa\u017cnie niepe\u0142nosprawna z powodu uszkodzenia m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n

                                Jak mo\u017cna rozpozna\u0107, \u017ce mia\u0142o si\u0119 udar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                W przypadku natychmiast rozpoznanego udaru m\u00f3zgu najwa\u017cniejszym badaniem obrazowym jest tomografia komputerowa. Jest to szybkie badanie i zapewnia ono jednoznaczn\u0105 diagnoz\u0119, czy pacjent mia\u0142 udar (niedokrwienny lub krwotoczny), a je\u015bli tak, to jakiego typu.<\/p>\n\n\n\n

                                Jak d\u0142ugo trzeba pozosta\u0107 w szpitalu po udarze m\u00f3zgu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                W szpitalu sp\u0119dza si\u0119 \u015brednio oko\u0142o 7 dni \u2013 w zale\u017cno\u015bci od stanu zdrowia i ci\u0119\u017cko\u015bci udaru.<\/p>\n\n\n\n

                                Czy lekki udar mo\u017ce pozosta\u0107 niezauwa\u017cony?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                Zazwyczaj udar m\u00f3zgu jest znany jako dramatyczne wydarzenie, kt\u00f3re z minuty na minut\u0119 wywraca \u017cycie do g\u00f3ry nogami. Jednak miniudar mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c pozosta\u0107 niezauwa\u017cony. Ten \u201ecichy\u201d wariant udaru m\u00f3zgu nie jest bynajmniej nieszkodliwy.<\/p>\n\n\n\n

                                Czy mo\u017cna do\u017cy\u0107 do p\u00f3\u017anej staro\u015bci mimo udaru m\u00f3zgu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                Wed\u0142ug statystyk z badania 836 pacjent\u00f3w po udarze: 57% pacjent\u00f3w po udarze poni\u017cej 50 roku \u017cycia prze\u017cy\u0142o wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107 lat po udarze. 9% pacjent\u00f3w po udarze powy\u017cej 70 roku \u017cycia prze\u017cy\u0142o wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107 lat.<\/p>\n\n\n\n

                                Jaki rodzaj udaru m\u00f3zgu jest najgorszy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                                U wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b utrata funkcji \u017cyciowych jest najbardziej dotkliwa bezpo\u015brednio po udarze niedokrwiennym. W oko\u0142o 15 do 20 procent wszystkich przypadk\u00f3w udar m\u00f3zgu jest post\u0119puj\u0105cy, co oznacza, \u017ce najwi\u0119ksza utrata funkcji wyst\u0119puje po jednym lub dw\u00f3ch dniach od udaru.<\/p>\n\n\n\n

                                \u0179r\u00f3d\u0142a<\/strong><\/h3>\n\n\n\n