{"id":9318,"date":"2022-05-17T11:30:00","date_gmt":"2022-05-17T11:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&#038;p=9318"},"modified":"2024-04-15T16:08:18","modified_gmt":"2024-04-15T14:08:18","slug":"bol-watroby","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/bol-watroby\/","title":{"rendered":"B\u00f3l w\u0105troby"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\"><strong>Jak TELEMEDI mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku b\u00f3lu w\u0105troby?&nbsp;<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Choroby w\u0105troby bardzo d\u0142ugo nie daj\u0105 \u017cadnych objaw\u00f3w i dlatego mog\u0105 przez d\u0142ugi czas pozostawa\u0107 nierozpoznane. Przy pewnych objawach, takich jak uporczywy b\u00f3l w\u0105troby, istnieje podejrzenie marsko\u015bci w\u0105troby. Specjalista TELEMEDI podczas wiedeokonsultacji zapyta o objawy i w razie takiej potrzeby zleci przeprowadzenie odpowiednich bada\u0144 prowadz\u0105cych do postawienia w\u0142a\u015bciwej diagnozy, kt\u00f3ra pozwoli na zastosowanie odpowiedniej terapii.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"informacje\"><strong>Podstawowe informacje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<section id=\"\" class=\"u-bg-white box-bold-section section--padding-default \">\n    <div class=\"container box-bold-section__background\">\n        <div class=\"box-bold-section__background box-bold-section__background u-bg-white\">\n            <div class=\"row columns-14\">\n                <div class=\"box-bold-section__content-container\">\n                    <div class=\"box-bold-section__border-box box-bold-section__border-box--blue u-bg-white\">\n                        \n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Sama w\u0105troba nie jest wyposa\u017cona w receptory b\u00f3lowe. B\u00f3l mo\u017ce by\u0107 odczuwany przez b\u0142on\u0119 w\u0142\u00f3knist\u0105 w\u0105troby, powodowany przez jej rozci\u0105ganie lub ucisk. Z regu\u0142y, dolegliwo\u015bci w obszarze w\u0105troby s\u0105 wi\u0119c postrzegane po\u015brednio poprzez powi\u0119kszenie tego narz\u0105du w kontek\u015bcie proces\u00f3w zapalnych lub podobnych. Powi\u0119kszona w\u0105troba uciska wtedy na otaczaj\u0105ce j\u0105 struktury (nerwy i okoliczne narz\u0105dy) i wywo\u0142uje w nich bod\u017ace b\u00f3lowe.&nbsp;<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby jest zlokalizowany, zgodnie z po\u0142o\u017ceniem w\u0105troby, w prawej, g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha, zwykle tu\u017c poni\u017cej prawego \u0142uku \u017cebrowego. Czasami b\u00f3l mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c promieniowa\u0107 do prawego barku lub plec\u00f3w.&nbsp;<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>Inne objawy, kt\u00f3re mog\u0105 wskazywa\u0107 na chorob\u0119 w\u0105troby, to \u017c\u00f3\u0142taczka (za\u017c\u00f3\u0142cenie sk\u00f3ry i spoj\u00f3wek), g\u0142adki, suchy i b\u0142yszcz\u0105cy j\u0119zyk, zaczerwienienie d\u0142oni, \u0142ysienie brzuszne (utrata w\u0142os\u00f3w na brzuchu), rozszerzenie drobnych naczy\u0144 krwiono\u015bnych i widoczne znamiona naczyniowe na \u015bcianie jamy brzusznej, b\u0119d\u0105ce wynikiem kr\u0105\u017cenia obocznego w uk\u0142adzie naczyniowym na skutek zwi\u0119kszonego ci\u015bnienia w \u017cyle wrotnej.&nbsp;<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>Nagromadzenie wody w jamie brzusznej (wodobrzusze) r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce by\u0107 oznak\u0105 choroby w\u0105troby.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"przyczyny\"><strong>Przyczyny b\u00f3lu w\u0105troby<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>B\u00f3l, kt\u00f3ry postrzegany jest jako b\u00f3l w\u0105troby, rzadko pochodzi rzeczywi\u015bcie z samej w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n<p>W tych raczej rzadkich przypadkach przyczyn\u0105 jest zwykle zwi\u0119kszenie si\u0119 rozmiar\u00f3w w\u0105troby. Powoduje to napi\u0119cie b\u0142ony w\u0142\u00f3knistej otaczaj\u0105cej w\u0105trob\u0119, kt\u00f3ra w przeciwie\u0144stwie do samej w\u0105troby jest wra\u017cliwa na b\u00f3l. Napi\u0119cie podra\u017cnia b\u0142on\u0119 w\u0105troby i tym samym powoduje b\u00f3l.<\/p>\n\n\n\n<p>Przyczyn\u0105 takiego obrz\u0119ku w\u0105troby mog\u0105 by\u0107 choroby z\u0142o\u015bliwe, takie jak:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>bia\u0142aczka (rak krwi) i nowotwory w\u0105troby,&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>ropnie w\u0105troby (np. po operacji),&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>du\u017ce torbiele,<\/li>\n\n\n\n<li>os\u0142abienie czynno\u015bci serca (mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c prowadzi\u0107 do powi\u0119kszenia w\u0105troby lub do cofania si\u0119 krwi do w\u0105troby),&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>stany zapalne w\u0105troby (nale\u017c\u0105 do nich choroby zaka\u017ane w\u0105troby, ale z regu\u0142y rzadko towarzyszy im silny b\u00f3l w okolicy w\u0105troby),&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>stan zapalny zwi\u0105zany z chorob\u0105 st\u0142uszczeniow\u0105 w\u0105troby mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107 b\u00f3l (t\u0142uszczenie w\u0105troby jest spowodowane przede wszystkim niezdrow\u0105 diet\u0105, oty\u0142o\u015bci\u0105 lub regularnym spo\u017cywaniem alkoholu).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Istnieje r\u00f3wnie\u017c b\u00f3l, kt\u00f3ry jest zlokalizowany w okolicy w\u0105troby, ale nie pochodzi z samej w\u0105troby. Typowym przyk\u0142adem jest kamica \u017c\u00f3\u0142ciowa. P\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy umiejscowiony jest na spodniej stronie w\u0105troby, mo\u017ce powodowa\u0107 b\u00f3l z dw\u00f3ch powod\u00f3w:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>mo\u017ce to by\u0107 stan zapalny,&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li>kamie\u0144 \u017c\u00f3\u0142ciowy mo\u017ce utkn\u0105\u0107 w jednym z przewod\u00f3w \u017c\u00f3\u0142ciowych.&nbsp;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Cz\u0119sto zapalenie p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego wyst\u0119puje po tym, jak kamie\u0144 \u017c\u00f3\u0142ciowy uniemo\u017cliwi\u0142 odp\u0142yw \u017c\u00f3\u0142ci.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"porady\"><strong>Co robi\u0107 w przypadku b\u00f3lu w\u0105troby \u2013 porady og\u00f3lne<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w to, co jest postrzegane jako b\u00f3l w\u0105troby, nie jest b\u00f3lem, kt\u00f3ry w rzeczywisto\u015bci pochodzi bezpo\u015brednio z w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n<p>W celu podj\u0119cia decyzji, co zrobi\u0107 z b\u00f3lem zlokalizowanym w okolicy prawego \u0142uku \u017cebrowego, najwa\u017cniejszym pytaniem jest to, jakie s\u0105 jego mo\u017cliwe przyczyny.<\/p>\n\n\n\n<p>Jedn\u0105 z najcz\u0119stszych przyczyn b\u00f3lu zlokalizowanego w okolicy w\u0105troby jest prawdopodobnie kolka \u017c\u00f3\u0142ciowa spowodowana niedro\u017cno\u015bci\u0105 dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych z powodu kamienia lub zapalenie p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego. W przypadku podejrzenia takiej choroby nale\u017cy skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, lekarz mo\u017ce wykry\u0107 nieprawid\u0142owo\u015bci w obszarze w\u0105troby za pomoc\u0105 badania ultrasonograficznego. Nie zawsze jednak, w przypadku b\u00f3lu w okolicy prawego \u0142uku \u017cebrowego, konieczna jest wizyta u lekarza.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119sto pomaga odrobina cierpliwo\u015bci. Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c spr\u00f3bowa\u0107, czy ulg\u0119 przynosi ciep\u0142o (na przyk\u0142ad w postaci kompres\u00f3w czy butelki z gor\u0105c\u0105 wod\u0105) lub zimno (na przyk\u0142ad w postaci ch\u0142odnego ok\u0142adu zawini\u0119tego w r\u0119cznik). Je\u015bli b\u00f3l utrzymuje si\u0119 przez kilka godzin lub dni, znacznie si\u0119 nasila lub pojawia si\u0119 falami, czyli ma charakter kolki, warto skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem w celu przeprowadzenia dalszej diagnostyki.<\/p>\n\n\n\n<p>W\u0105troba jest organem, w kt\u00f3rym rozk\u0142adany jest spo\u017cyty alkohol, jednak bardzo rzadko zdarza si\u0119, \u017ce b\u00f3l w\u0105troby wyst\u0119puje po spo\u017cyciu alkoholu. Nawet w zaawansowanej chorobie w\u0105troby spowodowanej przewlek\u0142ym spo\u017cywaniem alkoholu w\u0105troba rzadko powoduje b\u00f3le. Z regu\u0142y jednak nawet przy braku dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych nale\u017cy za wszelk\u0105 cen\u0119 unika\u0107 alkoholu, je\u015bli w\u0105troba jest ju\u017c uszkodzona.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"lekarz\"><strong>Do jakiego lekarza nale\u017cy si\u0119 zg\u0142osi\u0107 w przypadku b\u00f3lu w\u0105troby?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Pierwszym punktem kontaktowym w przypadku b\u00f3lu mo\u017ce by\u0107 lekarz rodzinny. Mo\u017ce on przeprowadzi\u0107 pierwsze badania (wywiad lekarski, pobranie krwi, badanie fizykalne), a nast\u0119pnie zadecydowa\u0107, czy konieczne jest dalsze leczenie, np. przez specjalist\u0119 chor\u00f3b przewodu pokarmowego (gastroenterologa). Je\u015bli przyczyn\u0105 objaw\u00f3w jest powi\u0119kszenie w\u0105troby, mo\u017ce za to odpowiada\u0107 r\u00f3wnie\u017c choroba nowotworowa. W takim przypadku lekarz rodzinny mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c skierowa\u0107 pacjenta do specjalisty w dziedzinie onkologii (onkologa) w celu przeprowadzenia dalszej diagnostyki.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"niebezpieczny\"><strong>Czy b\u00f3l w\u0105troby jest niebezpieczny?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Poniewa\u017c b\u00f3l w\u0105troby wyst\u0119puje w\u0142a\u015bciwie tylko wtedy, gdy dochodzi do jej obrz\u0119ku, nale\u017cy go zawsze traktowa\u0107 powa\u017cnie. Przyczyn\u0105 obrz\u0119ku w\u0105troby mog\u0105 by\u0107 powa\u017cne choroby, takie jak rak w\u0105troby lub rak krwi. Powi\u0119kszenie w\u0105troby w kontek\u015bcie choroby st\u0142uszczeniowej w\u0105troby mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c, w do\u015b\u0107 rzadkich przypadkach, powodowa\u0107 b\u00f3l. Podsumowuj\u0105c, wyst\u0119powanie nawracaj\u0105cych b\u00f3l\u00f3w w\u0105troby wymaga wyja\u015bnienia i konsultacji z lekarzem.<\/p>\n\n\n\n<p>Znacznie cz\u0119\u015bciej do rzekomych b\u00f3l\u00f3w w\u0105troby prowadz\u0105 dolegliwo\u015bci w obszarze p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego; r\u00f3wnie\u017c w tym przypadku nale\u017cy wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem. Sama choroba w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie jest ostra, ale w przypadku nawrotu objaw\u00f3w wymaga leczenia.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"umiejscowienie\"><strong>Umiejscowienie b\u00f3lu w\u0105troby<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>B\u00f3l w\u0105troby jest zwykle zlokalizowany w prawej cz\u0119\u015bci nadbrzusza, w okolicy prawego \u0142uku \u017cebrowego. Cz\u0119sto b\u00f3l jest postrzegany jako rozproszony i nie jest wyra\u017anie skupiony w jednym miejscu. Z tego powodu nierzadko jest on mylony z innymi przyczynami. Na przyk\u0142ad b\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce by\u0107 mylnie interpretowany jako problemy z nerkami lub jelitami. B\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce, w zale\u017cno\u015bci od stopnia jego nasilenia, prowadzi\u0107 r\u00f3wnie\u017c do b\u00f3lu w dole plec\u00f3w lub w bokach, dlatego cz\u0119sto jest b\u0142\u0119dnie interpretowany jako problem z kr\u0119gos\u0142upem. B\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce promieniowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c do prawego barku. To samo dotyczy p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego. Z kolei b\u00f3l \u015bledziony lub trzustki przenosi si\u0119 najcz\u0119\u015bciej na lewe rami\u0119. Je\u015bli wyst\u0119puje b\u00f3l w\u0105troby, zazwyczaj wzmaga si\u0119 on przy ucisku pod prawym \u0142ukiem \u017cebrowym. Jest to nazywane b\u00f3lem uciskowym. W tym przypadku nale\u017cy jednak rozwa\u017cy\u0107 rozpoznanie zapalenia p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego (cholecystitis), kt\u00f3remu r\u00f3wnie\u017c towarzyszy b\u00f3l uciskowy pod prawym \u017cebrem.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00f3l w\u0105troby promieniuj\u0105cy do plec\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce promieniowa\u0107 do plec\u00f3w i tym samym prowadzi\u0107 do b\u00f3lu w ich \u015brodkowej cz\u0119\u015bci. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c powi\u0119kszona w\u0105troba mo\u017ce uciska\u0107 na okoliczne struktury i nerwy. Nerwy te biegn\u0105 w obszarze klatki piersiowej, pomi\u0119dzy \u017cebrami, i mog\u0105 w ten spos\u00f3b przenosi\u0107 impulsy b\u00f3lowe na obszar kr\u0119gos\u0142upa.<\/p>\n\n\n\n<p>Dlatego te\u017c rzadko mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce b\u00f3l, kt\u00f3ry w rzeczywisto\u015bci jest generowany przez w\u0105trob\u0119, jest b\u0142\u0119dnie interpretowany jako wypadni\u0119ty dysk w kr\u0119gos\u0142upie piersiowym, zablokowany kr\u0119g lub problem z mi\u0119\u015bniami i przez d\u0142ugi czas nie jest rozpoznawany, jako rzeczywisty b\u00f3l w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n<p>Cz\u0119\u015bciej jednak ni\u017c b\u00f3l w\u0105troby promieniuje do plec\u00f3w kolkowy b\u00f3l spowodowany niedro\u017cno\u015bci\u0105 dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych wywo\u0142an\u0105 przez kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe. W tym przypadku przew\u00f3d \u017c\u00f3\u0142ciowy jest zablokowany przez kamie\u0144 \u017c\u00f3\u0142ciowy, co powoduje faluj\u0105ce skurcze p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego i przewodu \u017c\u00f3\u0142ciowego, kt\u00f3re maj\u0105 na celu wydalenie kamienia. Jest to bardzo bolesne. Zazwyczaj jednak b\u00f3l promieniuj\u0105cy z powodu problem\u00f3w z p\u0119cherzykiem \u017c\u00f3\u0142ciowym pojawia si\u0119 w okolicy lewego barku.<\/p>\n\n\n\n<p>W niekt\u00f3rych przypadkach zapalenie trzustki mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107 b\u00f3l w pobli\u017cu w\u0105troby. Stosunkowo typowym objawem ostrego zapalenia trzustki jest b\u00f3l w nadbrzuszu, kt\u00f3ry cz\u0119sto promieniuje do plec\u00f3w. Nale\u017cy wtedy jak najszybciej skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem. Ostre zapalenie trzustki mo\u017ce by\u0107 bardzo niebezpieczne i zazwyczaj wymaga stacjonarnego leczenia szpitalnego.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"czynniki\"><strong>Mo\u017cliwe czynniki wywo\u0142uj\u0105ce b\u00f3le w\u0105troby<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe<\/strong>: Jak ju\u017c wspomniano, kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe s\u0105 cz\u0119st\u0105 przyczyn\u0105 b\u00f3lu, kt\u00f3ry jest zlokalizowany w okolicy w\u0105troby, poniewa\u017c p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy znajduje si\u0119 w dolnej kraw\u0119dzi w\u0105troby. Je\u015bli kamie\u0144 \u017c\u00f3\u0142ciowy blokuje jeden z przewod\u00f3w \u017c\u00f3\u0142ciowych, b\u00f3l narasta i zmniejsza si\u0119 falami. Nazywa si\u0119 to kolk\u0105 \u017c\u00f3\u0142ciow\u0105. W przypadku kolki \u017c\u00f3\u0142ciowej nale\u017cy szybko skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem, zar\u00f3wno w celu odpowiedniego leczenia b\u00f3lu, jak i dalszej diagnostyki, gdy\u017c u wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w, je\u015bli powoduje on objawy, nale\u017cy dokona\u0107 zabiegu usuni\u0119cia p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby i dieta<\/strong>: B\u00f3le w\u0105troby wywo\u0142ane przez artyku\u0142y spo\u017cywcze zdarzaj\u0105 si\u0119 bardzo rzadko. Istniej\u0105 jednak potrawy, kt\u00f3re mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 niewydolno\u015b\u0107 w\u0105troby. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad truj\u0105ce grzyby. Takiej niewydolno\u015bci w\u0105troby rzadko jednak towarzyszy b\u00f3l w jej okolicach. Tak wi\u0119c og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, dieta nie jest zwi\u0105zana z b\u00f3lem w\u0105troby.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby po posi\u0142kach<\/strong>: B\u00f3l w okolicy w\u0105troby, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 bezpo\u015brednio po posi\u0142ku, jest zwykle spowodowany przez p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy. Dolegliwo\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie po bardzo t\u0142ustych posi\u0142kach. Przyczyn\u0105 s\u0105 najcz\u0119\u015bciej kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe, kt\u00f3re zaburzaj\u0105 odp\u0142yw \u017c\u00f3\u0142ci do jelita. \u017b\u00f3\u0142\u0107 jest tam wykorzystywana do trawienia t\u0142uszczu. Wyst\u0119puje skurczowy b\u00f3l w prawej, g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 samoistnie lub bezpo\u015brednio podczas lub bezpo\u015brednio po jedzeniu. Sama w\u0105troba zazwyczaj nie jest przyczyn\u0105 dolegliwo\u015bci, je\u015bli b\u00f3l pojawia si\u0119 w zwi\u0105zku z przyjmowaniem posi\u0142k\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby spowodowany t\u0142ustym po\u017cywieniem:<\/strong> T\u0142uste pokarmy mog\u0105 w niekt\u00f3rych przypadkach powodowa\u0107 b\u00f3le w\u0105troby. Chocia\u017c b\u00f3l spowodowany przez t\u0142uste jedzenie mo\u017ce by\u0107 postrzegany jako b\u00f3l pochodz\u0105cy z w\u0105troby, jest on przede wszystkim zwi\u0105zany z s\u0105siaduj\u0105cym z w\u0105trob\u0105 p\u0119cherzykiem \u017c\u00f3\u0142ciowym lub przewodami \u017c\u00f3\u0142ciowymi. \u017b\u00f3\u0142\u0107 jest bowiem substancj\u0105, kt\u00f3ra odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w trawieniu t\u0142uszcz\u00f3w. T\u0142uste pokarmy stymuluj\u0105 uwalnianie \u017c\u00f3\u0142ci z p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego do jelit. Je\u015bli w tym momencie pojawia si\u0119 b\u00f3l w\u0105troby, istnieje podejrzenie, \u017ce przyczyn\u0105 s\u0105 kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe. Powoduj\u0105 one niedro\u017cno\u015b\u0107 przewodu \u017c\u00f3\u0142ciowego i tym samym b\u00f3l. Zapalony p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy jest r\u00f3wnie\u017c podra\u017cniany przez t\u0142uste pokarmy. Je\u015bli wi\u0119c wyst\u0119puj\u0105 b\u00f3le w\u0105troby spowodowane t\u0142ustym jedzeniem, nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do gastroenterologa, kt\u00f3ry mo\u017ce dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 tej kwestii. Opcje terapeutyczne dla kamieni \u017c\u00f3\u0142ciowych obejmuj\u0105 rozbicie kamieni lub usuni\u0119cie p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego. Zapalony p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy r\u00f3wnie\u017c wymaga chirurgicznego usuni\u0119cia. W niekt\u00f3rych przypadkach wystarczy unika\u0107 t\u0142ustych potraw przez jaki\u015b czas, a\u017c sytuacja si\u0119 uspokoi. T\u0142uste potrawy rzadko s\u0105 przyczyn\u0105 b\u00f3l\u00f3w w\u0105troby, kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie powstaj\u0105 w samej w\u0105trobie.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby i kawa:<\/strong> Kawa zazwyczaj nie powoduje b\u00f3lu w\u0105troby. Uwa\u017ca si\u0119 raczej, \u017ce kawa mo\u017ce czasami powodowa\u0107 b\u00f3l brzucha, zw\u0142aszcza u pacjent\u00f3w z bardzo wra\u017cliwym \u017co\u0142\u0105dkiem. Szczeg\u00f3lnie je\u015bli kto\u015b ma ju\u017c podra\u017cniony \u017co\u0142\u0105dek, powinien unika\u0107 kawy.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby po spo\u017cyciu alkoholu<\/strong>: W\u0105troba jest narz\u0105dem, kt\u00f3ry sam w sobie nie ma receptor\u00f3w b\u00f3lowych, co oznacza, \u017ce b\u00f3l w\u0105troby pojawia si\u0119 dopiero p\u00f3\u017ano, kiedy b\u0142ona w\u0142\u00f3knista w\u0105troby staje si\u0119 napi\u0119ta. W\u0105troba jest g\u0142\u00f3wnym organ metabolizuj\u0105cy alkohol w organizmie. Po wielu latach nadmiernego spo\u017cywania alkoholu mo\u017ce doj\u015b\u0107 do uszkodzenia i powi\u0119kszenia w\u0105troby, a tym samym do b\u00f3lu w\u0105troby spowodowanego napi\u0119ciem b\u0142ony w\u0142\u00f3knistej. B\u00f3l w\u0105troby po alkoholu jest wi\u0119c wyrazem zaawansowanych ju\u017c uszkodze\u0144 w\u0105troby. Objawia si\u0119 on bolesnym uczuciem ucisku w prawej, g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha, poni\u017cej \u017ceber. Alkoholowe uszkodzenie w\u0105troby post\u0119puje etapami. Najpierw dochodzi do st\u0142uszczenia w\u0105troby. St\u0142uszczenie w\u0105troby (steatosis hepatis) jest wst\u0119pnym stadium marsko\u015bci w\u0105troby i w niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce ju\u017c prowadzi\u0107 do b\u00f3l\u00f3w w\u0105troby wyst\u0119puj\u0105cych po spo\u017cyciu alkoholu. Cz\u0119sto jednak b\u00f3l w\u0105troby wyst\u0119puj\u0105cy po spo\u017cyciu alkoholu jest wyrazem powa\u017cniejszej choroby, takiej jak marsko\u015b\u0107 w\u0105troby. W tym przypadku w\u0105troba ulega nieodwracalnemu zw\u0142\u00f3knieniu. W\u0105troba powi\u0119ksza si\u0119 tak bardzo, \u017ce rozci\u0105ga b\u0142on\u0119 w\u0142\u00f3knist\u0105 w\u0105troby i w ten spos\u00f3b powoduje b\u00f3le w okolicach w\u0105troby, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119\u015bciej po spo\u017cyciu alkoholu. B\u00f3l w okolicach w\u0105troby po spo\u017cyciu alkoholu mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c spowodowany przez choroby dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych lub p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego. Wyst\u0119puj\u0105 one po alkoholu, poniewa\u017c jest on bod\u017acem do produkcji i wydzielania \u017c\u00f3\u0142ci. W ka\u017cdym przypadku b\u00f3l w\u0105troby po alkoholu powinien by\u0107 wyja\u015bniony przez lekarza, a spo\u017cycie alkoholu powinno by\u0107 natychmiast przerwane.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby przy odstawieniu alkoholu<\/strong>: Podobnie jak w przypadku spo\u017cycia alkoholu \u2013 odstawienie alkoholu nie powoduje zazwyczaj b\u00f3lu w\u0105troby. Mimo \u017ce alkohol jest metabolizowany przez w\u0105trob\u0119, zbyt du\u017ca lub zbyt ma\u0142a ilo\u015b\u0107 (u pacjent\u00f3w uzale\u017cnionych od alkoholu) alkoholu nie powoduje zazwyczaj dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby spowodowany przyjmowanymi lekami:<\/strong> Istnieje wiele lek\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 mie\u0107 szkodliwy wp\u0142yw na w\u0105trob\u0119. Typowym i cz\u0119sto stosowanym przedstawicielem tego rodzaju farmaceutyk\u00f3w jest na przyk\u0142ad \u015brodek przeciwb\u00f3lowy \u2013 paracetamol. Przyjmowany w du\u017cych dawkach paracetamol mo\u017ce prowadzi\u0107 do niewydolno\u015bci w\u0105troby, a w konsekwencji nawet do \u015bmierci. R\u00f3wnie\u017c wiele innych lek\u00f3w, np. z grupy lek\u00f3w przeciwpadaczkowych (przeciwdrgawkowych), antybiotyk\u00f3w, lek\u00f3w psychotropowych i niesteroidowych lek\u00f3w przeciwzapalnych (przeciwb\u00f3lowych), mo\u017ce uszkadza\u0107 w\u0105trob\u0119. Gdy leki uszkadzaj\u0105 w\u0105trob\u0119, b\u00f3l pojawia si\u0119 jednak rzadko.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby po chemioterapii<\/strong>: B\u00f3le w\u0105troby podczas chemioterapii s\u0105 raczej rzadko\u015bci\u0105. Istniej\u0105 jednak choroby, kt\u00f3rych objawem jest b\u00f3l w\u0105troby i kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 leczone chemioterapi\u0105. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad rak w\u0105troby (rak w\u0105trobowokom\u00f3rkowy) lub bia\u0142aczka, czyli rak krwi.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby i stres<\/strong>: R\u00f3wnie\u017c stres nie jest zazwyczaj przyczyn\u0105 b\u00f3lu w\u0105troby. Nierzadko jednak stres mo\u017ce prowadzi\u0107 do b\u00f3lu zlokalizowanego w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci nadbrzusza (epigastrium). W niekt\u00f3rych przypadkach jego przyczyn\u0105 mo\u017ce by\u0107 przewlek\u0142e zapalenie \u017co\u0142\u0105dka lub \u2013 w najgorszym przypadku \u2013 wrz\u00f3d \u017co\u0142\u0105dka, kt\u00f3rego rozwojowi sprzyja\u0142 permanentny stres.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Psychosomatyczne b\u00f3le w\u0105troby:<\/strong> Dolegliwo\u015bci psychiczne, kt\u00f3re przejawiaj\u0105 si\u0119 w postaci objaw\u00f3w fizycznych, nazywamy b\u00f3lami psychosomatycznymi. Dolegliwo\u015bci psychosomatyczne mog\u0105 objawia\u0107 si\u0119 na wiele r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w, cz\u0119sto na przyk\u0142ad w postaci b\u00f3lu plec\u00f3w lub b\u00f3lu w zupe\u0142nie innych cz\u0119\u015bciach cia\u0142a. Nierzadko b\u00f3l pojawia si\u0119 jeszcze przed wyst\u0105pieniem stresuj\u0105cej sytuacji psychologicznej. W tym b\u0142\u0119dnym kole b\u00f3l i psychika pot\u0119guj\u0105 si\u0119 wzajemnie. B\u00f3le w\u0105troby nie s\u0105 typowym objawem zaburze\u0144 psychosomatycznych, jednak\u017ce, poniewa\u017c jest to zjawisko tak wieloaspektowe, mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce b\u00f3l w\u0105troby.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Nocne b\u00f3le w\u0105troby:<\/strong> B\u00f3le w\u0105troby mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w nocy. Mo\u017ce to by\u0107 spowodowane przez wiele problem\u00f3w zdrowotnych, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c om\u00f3wione powy\u017cej. W niekt\u00f3rych przypadkach b\u00f3l w\u0105troby jest r\u00f3wnie\u017c bardziej odczuwalny w nocy, poniewa\u017c cz\u0142owiek jest spokojniejszy i bardziej koncentruje si\u0119 na swoim ciele. Ponadto pozycja le\u017c\u0105ca w nocy mo\u017ce powodowa\u0107 lub nasila\u0107 b\u00f3l w\u0105troby. Jest to spowodowane zwi\u0119kszonym przep\u0142ywem krwi do w\u0105troby w pozycji le\u017c\u0105cej, co zwi\u0119ksza ci\u015bnienie w b\u0142onie w\u0142\u00f3knistej w\u0105troby i powoduje b\u00f3l w\u0105troby. Ponadto istniej\u0105 teorie, zw\u0142aszcza w naturopatii, \u017ce w\u0105troba jest centralnie zaanga\u017cowana w rozw\u00f3j zaburze\u0144 snu. Istnieje wiele relacji opisuj\u0105cych pacjent\u00f3w budz\u0105cych si\u0119 w nocy o okre\u015blonej godzinie i skar\u017c\u0105cych si\u0119 na b\u00f3l w\u0105troby. Dok\u0142adny mechanizm tego zjawiska nie jest jeszcze jasny, ale u tych os\u00f3b prawie zawsze stwierdzano dysfunkcj\u0119 w\u0105troby. Je\u015bli b\u00f3le w\u0105troby wyst\u0119puj\u0105 w nocy, nale\u017cy w ka\u017cdym przypadku przeprowadzi\u0107 badanie lekarskie w\u0105troby i dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych, aby m\u00f3c w por\u0119 rozpozna\u0107 i leczy\u0107 ewentualnie wyst\u0119puj\u0105ce powa\u017cne choroby.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby w pozycji le\u017c\u0105cej:<\/strong> B\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce by\u0107 spowodowany lub nasilony przez pozycj\u0119 le\u017c\u0105c\u0105. Jest to zwi\u0105zane z przep\u0142ywem krwi i po\u0142o\u017ceniem narz\u0105d\u00f3w w jamie brzusznej w pozycji le\u017c\u0105cej. B\u00f3l w\u0105troby jest spowodowany uciskiem tego narz\u0105du na jego w\u0142asn\u0105 b\u0142on\u0119 w\u0142\u00f3knist\u0105. Oznacza to, \u017ce ka\u017cdy wzrost ci\u015bnienia lub zmiana pozycji cia\u0142a, kt\u00f3ra powoduje ucisk na b\u0142on\u0119 w\u0142\u00f3knist\u0105 w\u0105troby, mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 b\u00f3l w\u0105troby. Dzieje si\u0119 tak w przypadku przyjmowania pozycji le\u017c\u0105cej. Przede wszystkim wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa zaopatrzenie organu w krew. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 krwi dociera do w\u0105troby przez \u017cy\u0142\u0119 wrotn\u0105, w kt\u00f3rej panuje okre\u015blone ci\u015bnienie. Ci\u015bnienie to zmienia si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od pozycji cia\u0142a; w pozycji le\u017c\u0105cej jest ono wy\u017csze ni\u017c w stoj\u0105cej, szczeg\u00f3lnie bezpo\u015brednio po zmianie pozycji. Je\u015bli w\u0105troba zosta\u0142a uszkodzona przez zwyrodnienie st\u0142uszczeniowe lub marsko\u015b\u0107 w\u0105troby, ten niewielki wzrost ci\u015bnienia podczas le\u017cenia mo\u017ce prowadzi\u0107 do b\u00f3lu w\u0105troby. Ci\u015bnienie w \u017cyle g\u0142\u00f3wnej dolnej jest r\u00f3wnie\u017c wy\u017csze w pozycji le\u017c\u0105cej. M\u00f3wi\u0105c wprost, w w\u0105trobie gromadzi si\u0119 wi\u0119cej krwi, b\u0142ona w\u0142\u00f3knista w\u0105troby staje si\u0119 bardziej napi\u0119ta i pojawia si\u0119 b\u00f3l w\u0105troby. Na po\u0142o\u017cenie narz\u0105d\u00f3w w jamie brzusznej wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c grawitacja. Podczas zmiany pozycji ze stoj\u0105cej na le\u017c\u0105c\u0105 dochodzi do zwi\u0119kszonego nacisku w\u0105troby na mi\u0119\u015bnie przepony. Ten mechanizm mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wystarczaj\u0105cy do wywo\u0142ania b\u00f3lu w\u0105troby podczas le\u017cenia, je\u015bli w\u0105troba jest ju\u017c cz\u0119\u015bciowo uszkodzona.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby podczas kaszlu<\/strong>: Kaszel prowadzi do kr\u00f3tkotrwa\u0142ego wzrostu ci\u015bnienia w jamie brzusznej (ci\u015bnienie wewn\u0105trzbrzuszne). Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do podra\u017cnienia ju\u017c chorych narz\u0105d\u00f3w w jamie brzusznej. W przypadku powi\u0119kszenia w\u0105troby spowodowanego np. bia\u0142aczk\u0105 b\u0142ona w\u0142\u00f3knista w\u0105troby jest rozci\u0105gana i tym samym dra\u017cniona. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do b\u00f3lu. Je\u015bli dodatkowo wyst\u0119puje podra\u017cnienie spowodowane zwi\u0119kszonym ci\u015bnieniem w jamie brzusznej (podczas kaszlu), mo\u017ce to nasili\u0107 b\u00f3l w\u0105troby. Je\u015bli b\u00f3l w okolicy w\u0105troby pojawia si\u0119 tylko podczas kaszlu, to jest to prawdopodobnie b\u00f3l spowodowany uciskiem na nerw lub naci\u0105gni\u0119ciem mi\u0119\u015bni; sama w\u0105troba nie jest wtedy prawdopodobnie uszkodzona.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby po operacji p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego<\/strong>: Zazwyczaj po usuni\u0119ciu p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego (cholecystektomia) nie wyst\u0119puj\u0105 \u017cadne inne dolegliwo\u015bci poza b\u00f3lem, kt\u00f3ry utrzymuje si\u0119 przez kilka dni. Po tym czasie pacjent powinien by\u0107 wolny od objaw\u00f3w. W niekt\u00f3rych przypadkach jednak pacjent mo\u017ce do\u015bwiadczy\u0107 tzw. zespo\u0142u po cholecystektomii, szczeg\u00f3lnego rodzaju dolegliwo\u015bci, kt\u00f3re mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 po usuni\u0119ciu p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego. Do objaw\u00f3w towarzysz\u0105cych nale\u017c\u0105: b\u00f3l pod prawym \u017cebrem (w okolicy w\u0105troby), dyskomfort po spo\u017cyciu obfitych i t\u0142ustych posi\u0142k\u00f3w, b\u00f3l brzucha, biegunka, wzd\u0119cia i t\u0142uste stolce. Cz\u0119sto objawy te nie pojawiaj\u0105 si\u0119 przez kilka tygodni po operacji p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego i nie zawsze s\u0105 one wszystkie obecne w pe\u0142nej formie. W ka\u017cdym przypadku przyczyna objaw\u00f3w musi by\u0107 wyja\u015bniona przez lekarza, poniewa\u017c istniej\u0105 r\u00f3\u017cne mo\u017cliwo\u015bci. Z jednej strony przyczyn\u0105 mo\u017ce by\u0107 niedostateczna produkcja \u017c\u00f3\u0142ci, ale r\u00f3wnie\u017c kamienie lub inne zw\u0119\u017cenia mog\u0105 prowadzi\u0107 do niedro\u017cno\u015bci dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych i nie pozwalaj\u0105 ju\u017c na przep\u0142yw \u017c\u00f3\u0142ci. Wszystkie te czynniki mog\u0105 powodowa\u0107 objawy opisane powy\u017cej. Ponadto po usuni\u0119ciu p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego cz\u0119sto dochodzi do poszerzenia dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych, kt\u00f3re w pewnym stopniu przejmuj\u0105 funkcj\u0119 magazynowania \u017c\u00f3\u0142ci przez p\u0119cherzyk. Rozszerzenie przewodu \u017c\u00f3\u0142ciowego mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107 b\u00f3l w okolicy w\u0105troby. Kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe mog\u0105 jednak powstawa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w rozszerzonych przewodach \u017c\u00f3\u0142ciowych, co mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 kolkowy b\u00f3l w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha. W zwi\u0105zku z ty, w przypadku dolegliwo\u015bci w prawej g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha wyst\u0119puj\u0105cych po operacji woreczka \u017c\u00f3\u0142ciowego nale\u017cy skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby i biegunka:<\/strong> B\u00f3le w\u0105troby, kt\u00f3rym towarzyszy biegunka, mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cne przyczyny. Jedn\u0105 z chor\u00f3b, kt\u00f3ra mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 w ten spos\u00f3b, jest tzw. st\u0142uszczenie w\u0105troby. Z czasem t\u0142uszcz stopniowo odk\u0142ada si\u0119 w tkance w\u0105troby, a\u017c do momentu, gdy w\u0105troba staje si\u0119 bardzo st\u0142uszczona. Mo\u017cliwe przyczyny to nadmierne spo\u017cycie alkoholu lub cukrzyca. St\u0142uszczenie w\u0105troby cz\u0119sto daje o sobie zna\u0107 poprzez niespecyficzne objawy, takie jak uczucie ucisku i b\u00f3lu w prawym nadbrzuszu, nudno\u015bci i wymioty, utrata apetytu, ale tak\u017ce biegunka. Inne objawy to gor\u0105czka, utrata masy cia\u0142a i \u017c\u00f3\u0142taczka (icterus). Z powodu st\u0142uszczenia w\u0105troby organ ten nie mo\u017ce ju\u017c odpowiednio spe\u0142nia\u0107 swoich funkcji metabolicznych, przez co organizm mo\u017ce zosta\u0107 wt\u00f3rnie powa\u017cnie upo\u015bledzony, a\u017c do stanu zatrucia. St\u0142uszczenie w\u0105troby mo\u017ce w ko\u0144cu zako\u0144czy\u0107 si\u0119 marsko\u015bci\u0105 w\u0105troby. Jest to guzkowa przemiana tkanki w\u0105trobowej, kt\u00f3ra traci zdolno\u015b\u0107 do pe\u0142nienia swoich funkcji. W ostatnim stadium pom\u00f3c mo\u017ce jedynie przeszczep w\u0105troby. Poniewa\u017c najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 st\u0142uszczenia w\u0105troby jest przewlek\u0142e nadu\u017cywanie alkoholu, aby poprawi\u0107 rokowanie, nale\u017cy w tym przypadku bezwzgl\u0119dnie unika\u0107 jego spo\u017cywania. Z regu\u0142y jednak b\u00f3l w\u0105troby, kt\u00f3remu towarzyszy biegunka, mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3wnie\u017c inne przyczyny. Je\u015bli objawy nie ust\u0119puj\u0105 lub nasilaj\u0105 si\u0119, w ka\u017cdym przypadku nale\u017cy skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u00f3l w\u0105troby w czasie ci\u0105\u017cy<\/strong>: B\u00f3l w\u0105troby w czasie ci\u0105\u017cy jest zwykle spowodowany uciskiem rosn\u0105cego dziecka na w\u0105trob\u0119 i p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy. Im wi\u0119ksze jest dziecko, tym mniej miejsca w jamie brzusznej maj\u0105 narz\u0105dy wewn\u0119trzne. W zwi\u0105zku z tym, kobiety w ci\u0105\u017cy musz\u0105 cz\u0119\u015bciej chodzi\u0107 do toalety i czasami skar\u017c\u0105 si\u0119 na md\u0142o\u015bci, zw\u0142aszcza gdy dziecko naciska na okolice \u017co\u0142\u0105dka. W ten sam spos\u00f3b zwi\u0119ksza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nacisk na obszar w\u0105troby. Mo\u017ce si\u0119 to objawia\u0107 jako t\u0119py, uciskaj\u0105cy b\u00f3l w okolicy prawego \u017cebra. Jednak b\u00f3l w\u0105troby w ci\u0105\u017cy mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3wnie\u017c inne przyczyny, dlatego w przypadku utrzymywania si\u0119 objaw\u00f3w zawsze wskazana jest wizyta u lekarza. Je\u015bli kobieta w ci\u0105\u017cy cierpi na tzw. zesp\u00f3\u0142 HELLP, b\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c spowodowany tym niebezpiecznym stanem. Zesp\u00f3\u0142 HELLP jest spowodowany nadmiernym krzepni\u0119ciem krwi w \u0142o\u017cysku, co prowadzi do gwa\u0142townego spadku liczby p\u0142ytek krwi. Mo\u017ce to szybko doprowadzi\u0107 do krwawienia wewn\u0119trznego, np. do powstawania krwiak\u00f3w w obr\u0119bie b\u0142ony w\u0142\u00f3knistej w\u0105troby. W zespole HELLP w\u0105troba jest dodatkowo uszkadzana przez z\u0142ogi fibryny. Wyst\u0119puje wzmo\u017cone napi\u0119cie b\u0142ony w\u0142\u00f3knistej w\u0105troby, kt\u00f3re objawia si\u0119 mniej lub bardziej silnym b\u00f3lem w prawym nadbrzuszu. B\u00f3l ten cz\u0119sto promieniuje do okolicznych region\u00f3w. Poniewa\u017c zesp\u00f3\u0142 HELLP jest bardzo niebezpiecznym stanem u kobiet w ci\u0105\u017cy, wszelkie objawy, kt\u00f3re mog\u0105 na niego wskazywa\u0107, powinny by\u0107 traktowane powa\u017cnie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"co\"><strong>B\u00f3l w\u0105troby \u2013 co robi\u0107?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>W przypadku utrzymuj\u0105cych si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas b\u00f3l\u00f3w w okolicy w\u0105troby nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem, aby mo\u017cna by\u0142o ustali\u0107 przyczyn\u0119 dolegliwo\u015bci. Nie nale\u017cy przyjmowa\u0107 lek\u00f3w na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, poniewa\u017c b\u00f3l mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c spowodowany przez p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy lub inne narz\u0105dy. W celu szybkiego z\u0142agodzenia b\u00f3lu pomocne mo\u017ce by\u0107 po\u0142o\u017cenie si\u0119 w mo\u017cliwie najwygodniejszej pozycji i ewentualnie przy\u0142o\u017cenie do bol\u0105cego miejsca butelki z gor\u0105c\u0105 wod\u0105. Mo\u017ce to mie\u0107 dzia\u0142anie odpr\u0119\u017caj\u0105ce. Je\u015bli ciep\u0142o pogarsza b\u00f3l, nale\u017cy natychmiast usun\u0105\u0107 butelk\u0119 z gor\u0105c\u0105 wod\u0105. Alternatyw\u0105 dla stosowania samej butelki z gor\u0105c\u0105 wod\u0105 mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zastosowanie ok\u0142adu na w\u0105trob\u0119. W tym celu ma\u0142y r\u0119cznik nale\u017cy zanurzy\u0107 w gor\u0105cej wodzie, dobrze wykr\u0119ci\u0107 i po\u0142o\u017cy\u0107 na okolicy w\u0105troby. Na wierzchu umieszcza si\u0119 butelk\u0119 z gor\u0105c\u0105 wod\u0105, a nast\u0119pnie wszystko mocuje si\u0119 na miejscu za pomoc\u0105 du\u017cego suchego r\u0119cznika. Ciep\u0142y ok\u0142ad na w\u0105trobie pozostawia si\u0119 przez oko\u0142o 30 minut.<\/p>\n\n\n\n<p>W ka\u017cdym przypadku podczas dolegliwo\u015bci w\u0105troby nale\u017cy unika\u0107 alkoholu i t\u0142ustych potraw. Bardzo wa\u017cne jest jednak spo\u017cywanie odpowiedniej ilo\u015bci p\u0142yn\u00f3w w postaci wody i nies\u0142odzonych herbat zio\u0142owych, poniewa\u017c pomaga to organizmowi szybko wyp\u0142uka\u0107 toksyny. R\u00f3\u017cne preparaty zio\u0142owe mog\u0105 wspomaga\u0107 prac\u0119 w\u0105troby. Nale\u017c\u0105 do nich \u015bwie\u017co parzone herbatki z ostropestu plamistego, li\u015bci karczocha, werbeny, stokrotki lub przylaszczki, krwawnika i lnu. Ciep\u0142a k\u0105piel z dodatkiem owsa zwyczajnego mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c z\u0142agodzi\u0107 objawy. Je\u015bli lekarz nie zaleci inaczej, nie nale\u017cy leczy\u0107 objaw\u00f3w lekami, np. przeciwb\u00f3lowymi, poniewa\u017c dodatkowo obci\u0105\u017caj\u0105 one w\u0105trob\u0119. Dop\u00f3ki objawy nie zostan\u0105 wyja\u015bnione przez lekarza, nie nale\u017cy si\u0119 leczy\u0107 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"domowe\"><strong>Domowe sposoby leczenia b\u00f3lu w\u0105troby<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Do domowych sposob\u00f3w leczenia b\u00f3lu w okolicy w\u0105troby mo\u017cna zaliczy\u0107 delikatne herbatki zio\u0142owe, takie jak herbatki z rumianku, dzikiej r\u00f3\u017cy i mi\u0119ty pieprzowej, odpoczynek fizyczny oraz ca\u0142kowit\u0105 abstynencj\u0119 od alkoholu. Ulg\u0119 mo\u017ce przynie\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c butelka z gor\u0105c\u0105 wod\u0105 umieszczona na bol\u0105cym miejscu lub \u2013 alternatywnie \u2013 zimny ok\u0142ad zawini\u0119ty w r\u0119cznik.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"usmierzanie\"><strong>U\u015bmierzanie b\u00f3lu w\u0105troby<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Wy\u017cej wymienione \u015brodki domowe, takie jak ciep\u0142e herbatki, odpoczynek fizyczny, powstrzymanie si\u0119 od alkoholu i butelka z gor\u0105c\u0105 wod\u0105, mog\u0105 pom\u00f3c w walce z b\u00f3lem w okolicy w\u0105troby. Je\u015bli jednak przyczyn\u0105 b\u00f3lu w okolicy w\u0105troby jest stan zapalny p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego lub kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe, nale\u017cy skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem. Mo\u017ce on przepisa\u0107 leki \u0142agodz\u0105ce b\u00f3l i skurcze. W przypadku nawracaj\u0105cych b\u00f3l\u00f3w w\u0105troby wyst\u0119puj\u0105cych w kontek\u015bcie zapalenia p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego lub kamieni \u017c\u00f3\u0142ciowych wskazane jest usuni\u0119cie p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"choroby\"><strong>Choroby, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do b\u00f3lu w\u0105troby<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p><strong>St\u0142uszczenie w\u0105troby<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zbyt du\u017ca ilo\u015b\u0107 alkoholu (i innych toksyn) nadwyr\u0119\u017ca zdolno\u015b\u0107 w\u0105troby do odtruwania i rozk\u0142adania toksyn.<\/p>\n\n\n\n<p>W\u0105troba powi\u0119ksza swoje rozmiary, poniewa\u017c w coraz wi\u0119kszym stopniu magazynuje t\u0142uszcze, co w konsekwencji wywo\u0142uje b\u00f3le w\u0105troby. Ju\u017c w tym stadium w\u0105troba traci cz\u0119\u015bciowo zdolno\u015b\u0107 funkcjonowania, ale nie jest jeszcze trwale uszkodzona. Jest to tzw. st\u0142uszczenie w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli przeci\u0105\u017cenie w\u0105troby utrzymuje si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas, dochodzi do marsko\u015bci w\u0105troby. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kom\u00f3rek w\u0105troby ju\u017c obumar\u0142a, dlatego w\u0105troba zaczyna si\u0119 kurczy\u0107 i nie mo\u017ce ju\u017c spe\u0142nia\u0107 swoich zada\u0144. Reakcj\u0105 jest marsko\u015b\u0107 w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym stadium marsko\u015bci w\u0105troby pacjenta nie da si\u0119 ju\u017c wyleczy\u0107. Dodatkowo pogarsza si\u0119 ukrwienie zrazik\u00f3w w\u0105troby (lobulus hepatis). To z kolei prowadzi do cofania si\u0119 krwi do \u017cy\u0142y wrotnej (nadci\u015bnienie wrotne), co ma dalsze negatywne skutki.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u017b\u00f3\u0142taczka (icterus)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Produkty rozpadu czerwonych krwinek, bilirubina, ma, w stanie niezwi\u0105zanym, \u017c\u00f3\u0142tawe zabarwienie (jako bilirubina po\u015brednia).<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli w\u0105troba nie przetwarza wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci produkt\u00f3w rozpadu czerwonych krwinek, substancje te pozostaj\u0105 we krwi i przebarwiaj\u0105 sk\u00f3r\u0119 pacjenta na lekko \u017c\u00f3\u0142tawy kolor. Jest on najbardziej widoczny w ga\u0142kach ocznych pacjenta (sclerenicterus).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zapalenie w\u0105troby<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, o zapaleniu w\u0105troby m\u00f3wimy wtedy, gdy w w\u0105trobie wyst\u0119puje jakakolwiek reakcja zapalna.<\/p>\n\n\n\n<p>Mo\u017ce ona by\u0107 wywo\u0142ana przez toksyny (alkohol, narkotyki), wirusy (wirusy zapalenia w\u0105troby typu A-E), bakterie (salmonellae, leptospiry), grzyby, wady genetyczne lub niew\u0142a\u015bciwie ukierunkowan\u0105 reakcj\u0119 immunologiczn\u0105. Ostra posta\u0107 zapalenia w\u0105troby mo\u017ce by\u0107 odr\u00f3\u017cniona od postaci przewlek\u0142ej, ale rzadko mo\u017cliwa jest tutaj skuteczna interwencja lecznicza. W ka\u017cdym przypadku wa\u017cne jest, aby \u015bci\u015ble unika\u0107 innych substancji uszkadzaj\u0105cych w\u0105trob\u0119 (zw\u0142aszcza nale\u017cy powstrzyma\u0107 si\u0119 od spo\u017cywania alkoholu).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niewydolno\u015b\u0107 w\u0105troby<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce by\u0107 spowodowany jej niewydolno\u015bci\u0105. O niewydolno\u015bci w\u0105troby m\u00f3wimy wtedy, gdy w\u0105troba nie mo\u017ce ju\u017c w wystarczaj\u0105cym stopniu spe\u0142nia\u0107 swoich funkcji. Mo\u017ce to mie\u0107 bardzo r\u00f3\u017cne przyczyny i tak samo wiele skutk\u00f3w. Dla lekarzy wa\u017cne jest funkcjonowanie w\u0105troby w procesie rozk\u0142adu podawanych lek\u00f3w. Zalecane dawki lek\u00f3w uwzgl\u0119dniaj\u0105 zdolno\u015b\u0107 w\u0105troby do ich rozk\u0142adania. Je\u015bli z powodu niewydolno\u015bci w\u0105troby zmniejsza si\u0119 jej zdolno\u015b\u0107 do rozk\u0142adania lek\u00f3w, pojawiaj\u0105 si\u0119 problemy z oszacowaniem prawid\u0142owej dawki \u015brodk\u00f3w farmaceutycznych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nadci\u015bnienie wrotne<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>O nadci\u015bnieniu wrotnym m\u00f3wimy wtedy, gdy przep\u0142yw krwi przez w\u0105trob\u0119 jest utrudniony z powodu stan\u00f3w patologicznych (marsko\u015b\u0107 w\u0105troby, zapalenie w\u0105troby).<\/p>\n\n\n\n<p>Poniewa\u017c stale nap\u0142ywaj\u0105ca krew nie mo\u017ce odp\u0142yn\u0105\u0107, a stale nap\u0142ywa dalsza krew, wraca ona do naczy\u0144 do\u015brodkowych i zwi\u0119ksza tam ci\u015bnienie.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>W\u0105troba zatorowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli z powodu os\u0142abienia pracy serca (niewydolno\u015b\u0107 serca) dochodzi do zatorowo\u015bci krwi, rozwija si\u0119 obraz kliniczny w\u0105troby zatorowej. Krew nap\u0142ywa do zrazik\u00f3w w\u0105troby, kt\u00f3re p\u0119czniej\u0105, a nast\u0119pnie obumieraj\u0105 z powodu chronicznie podwy\u017cszonego ci\u015bnienia krwi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hipoksja (niedotlenienie)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Jak we wszystkich tkankach, r\u00f3wnie\u017c w w\u0105trobie brak tlenu prowadzi do niedoboru energetycznego. W w\u0105trobie zachodzi wiele energoch\u0142onnych proces\u00f3w przemiany materii, dlatego brak tlenu szybko zagra\u017ca przetrwaniu kom\u00f3rek w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niedob\u00f3r alfa-1-antytrypsyny (AAT)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pewne specyficzne bia\u0142ko krwi, alfa-1-antytrypsyna, jest odpowiedzialne za hamowanie aktywno\u015bci innych bia\u0142ek, kt\u00f3re mog\u0142yby doprowadzi\u0107 do uszkodzenia tkanek w trakcie reakcji immunologicznych.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli z powodu wady genetycznej zabraknie tego specjalnego ochronnego bia\u0142ka, dochodzi do nadmiernych uszkodze\u0144, przede wszystkim w tkance p\u0142ucnej, ale tak\u017ce w w\u0105trobie, co ostatecznie prowadzi do nieodwracalnego, post\u0119puj\u0105cego uszkodzenia tkanki (np. do przewlek\u0142ej obturacyjnej choroby p\u0142uc \u2013 POChP).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Obrz\u0119ki, wodobrzusze (puchlina brzuszna)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli w\u0105troba nie jest w stanie wytwarza\u0107 wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci bia\u0142ek krwi, organizm nie jest w stanie regulowa\u0107 dystrybucji p\u0142yn\u00f3w wewn\u0105trz i na zewn\u0105trz naczy\u0144 krwiono\u015bnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Dochodzi do nadmiernego przenikania p\u0142yn\u00f3w z krwi do tkanek, szczeg\u00f3lnie w podudziach (obrz\u0119ki) lub w jamie brzusznej (wodobrzusze).<\/p>\n\n\n\n<p>Niedob\u00f3r bia\u0142ek mo\u017ce mie\u0107 kilka przyczyn. Je\u015bli w wyniku niedo\u017cywienia w\u0105troba nie ma wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w budulcowych, nie mo\u017ce naturalnie produkowa\u0107 wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci bia\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n<p>Inn\u0105, cz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 jest og\u00f3lnie zmniejszona wydolno\u015b\u0107 czynno\u015bciowa w\u0105troby (niewydolno\u015b\u0107 w\u0105troby).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kamienie \u017c\u00f3\u0142ciowe to z\u0142ogi (konkrecje) skrystalizowanych sk\u0142adnik\u00f3w \u017c\u00f3\u0142ci. Kamienie te odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 albo w p\u0119cherzyku \u017c\u00f3\u0142ciowym, albo w przewodach \u017c\u00f3\u0142ciowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 2 g\u0142\u00f3wne rodzaje kamieni \u017c\u00f3\u0142ciowych:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>kamienie zawieraj\u0105ce cholesterol (ok. 90%),<\/li>\n\n\n\n<li>kamienie zawieraj\u0105ce bilirubin\u0119 (ok. 10%).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>P\u0119kni\u0119cie w\u0105troby<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>P\u0119kni\u0119cie w\u0105troby jest z regu\u0142y spowodowane urazami brzucha, takimi jak uderzenie w brzuch lub nieszcz\u0119\u015bliwy upadek.<\/p>\n\n\n\n<p>Do p\u0119kni\u0119cia w\u0105troby dochodzi cz\u0119sto podczas wypadk\u00f3w lub uraz\u00f3w sportowych. P\u0119kni\u0119cie b\u0142ony w\u0142\u00f3knistej w\u0105troby prowadzi z regu\u0142y do bardzo silnych dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych. P\u0119kni\u0119cie w\u0105troby wymaga zwykle natychmiastowego leczenia chirurgicznego.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"pytania\"><strong>Pytania i odpowiedzi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p><strong>Jak odczuwany jest b\u00f3l w\u0105troby?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi odczuwa go jako t\u0119pe, pulsuj\u0105ce uczucie w prawej g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha. B\u00f3l w\u0105troby mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c odczuwany jako uczucie k\u0142ucia, kt\u00f3re zapiera dech w piersiach. Niekiedy b\u00f3lowi temu towarzyszy obrz\u0119k, a czasami ludzie odczuwaj\u0105 promieniuj\u0105cy b\u00f3l w\u0105troby w plecach lub w prawej \u0142opatce.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kiedy nale\u017cy si\u0119 martwi\u0107 b\u00f3lami w\u0105troby?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli b\u00f3le w\u0105troby pojawiaj\u0105 si\u0119 szybko, s\u0105 zbyt silne, trwaj\u0105 d\u0142ugo lub uniemo\u017cliwiaj\u0105 wykonywanie normalnych czynno\u015bci, nale\u017cy si\u0119 zbada\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Co odczuwa si\u0119 jako b\u00f3l przy marsko\u015bci w\u0105troby?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f3l w samej w\u0105trobie mo\u017ce by\u0107 odczuwany jako t\u0119py, pulsuj\u0105cy b\u00f3l lub uczucie k\u0142ucia w prawej g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha, tu\u017c pod \u017cebrami. Og\u00f3lne b\u00f3le brzucha i dyskomfort mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zane z obrz\u0119kiem spowodowanym zatrzymaniem p\u0142yn\u00f3w oraz powi\u0119kszeniem \u015bledziony i w\u0105troby w wyniku marsko\u015bci w\u0105troby.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czy b\u00f3l w\u0105troby mija?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f3l mo\u017ce by\u0107 pulsuj\u0105cy lub k\u0142uj\u0105cy, mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 i ust\u0119powa\u0107. Je\u015bli odczuwasz ten rodzaj b\u00f3lu regularnie lub je\u015bli jego intensywno\u015b\u0107 uniemo\u017cliwia Ci normalne funkcjonowanie, jak najszybciej zg\u0142o\u015b si\u0119 do lekarza.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czy st\u0142uszczenie w\u0105troby jest bolesne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>St\u0142uszczenie w\u0105troby zazwyczaj nie powoduje \u017cadnych objaw\u00f3w. Mo\u017ce jednak powodowa\u0107 zm\u0119czenie lub ci\u0105g\u0142y t\u0119py b\u00f3l w prawej g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci brzucha lub na ca\u0142ym jego obszarze.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Czy mo\u017cna wyczu\u0107, \u017ce w\u0105troba jest powi\u0119kszona?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w przy nieznacznie powi\u0119kszonej w\u0105trobie nie wyst\u0119puj\u0105 \u017cadne objawy. Je\u015bli jest ona mocno powi\u0119kszona, mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107: b\u00f3le, uczucie pe\u0142no\u015bci, uczucie dyskomfortu w brzuchu.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym artykule poruszamy zagadnienia dotycz\u0105ce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>gdzie boli w\u0105troba<\/li>\n\n\n\n<li>co zrobi\u0107 gdy boli w\u0105troba<\/li>\n\n\n\n<li>czy w\u0105troba boli<\/li>\n\n\n\n<li>co na bol watroby<\/li>\n\n\n\n<li>jak boli w\u0105troba<\/li>\n\n\n\n<li>co zrobi\u0107 jak boli w\u0105troba<\/li>\n\n\n\n<li>k\u0142ucie w okolicy w\u0105troby<\/li>\n\n\n\n<li>torbiele w\u0105troby<\/li>\n\n\n\n<li>torbiele nowotworowe<\/li>\n\n\n\n<li>torbiel w\u0105troby<\/li>\n\n\n\n<li>torbiele pourazowe<\/li>\n\n\n\n<li>torbieli w\u0105troby<\/li>\n\n\n\n<li>objawy torbieli<\/li>\n\n\n\n<li>w\u0105trobie torbiele<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"h3 h3--content-tag wp-block-heading\" id=\"zrodla\"><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Vinay Kumar, Stanley L. Robbins, Abul K. Abbas, Nelson Fausto, Richard Sheppard Mitchell: Robbins basic pathology. Philadelphia, PA: Saunders\/Elsevier, 2007.<\/li>\n\n\n\n<li>Interna Szczeklika : podr\u0119cznik chor\u00f3b wewn\u0119trznych 2012. Krak\u00f3w: Medycyna Praktyczna, 2012.<\/li>\n\n\n\n<li>Tadataka Yamada, David H. Alpers, Chung Owyang: Textbook of gastroenterology. Philadelphia: Lippincott Williams Wilkins, 2003.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Przeczytaj tak\u017ce o:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"mUilOWiusj\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/duszacy-kaszel-w-nocy-jak-sobie-radzic\/\">Dusz\u0105cy kaszel w&nbsp;nocy &#8211; jak sobie radzi\u0107?<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;Dusz\u0105cy kaszel w&nbsp;nocy &#8211; jak sobie radzi\u0107?&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/duszacy-kaszel-w-nocy-jak-sobie-radzic\/embed\/#?secret=aaddV22X7S#?secret=mUilOWiusj\" data-secret=\"mUilOWiusj\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"WpGb6SN8Ja\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/czarny-stolec\/\">Czarny stolec<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;Czarny stolec&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/czarny-stolec\/embed\/#?secret=tGJ0l2q8IO#?secret=WpGb6SN8Ja\" data-secret=\"WpGb6SN8Ja\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"YFXjJw8BZ2\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/biegunka-i-goraczka-co-moga-oznaczac-te-objawy\/\">Biegunka i&nbsp;gor\u0105czka &#8211; co&nbsp;mog\u0105 oznacza\u0107 te&nbsp;objawy?<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;Biegunka i&nbsp;gor\u0105czka &#8211; co&nbsp;mog\u0105 oznacza\u0107 te&nbsp;objawy?&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/biegunka-i-goraczka-co-moga-oznaczac-te-objawy\/embed\/#?secret=pSkunN3GhX#?secret=YFXjJw8BZ2\" data-secret=\"YFXjJw8BZ2\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"IhvvogBAX4\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/zielony-stolec-czy-jest-oznaka-choroby\/\">Zielony stolec &#8211; czy&nbsp;jest oznak\u0105 choroby?<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;Zielony stolec &#8211; czy&nbsp;jest oznak\u0105 choroby?&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/zielony-stolec-czy-jest-oznaka-choroby\/embed\/#?secret=RyefVtsfkE#?secret=IhvvogBAX4\" data-secret=\"IhvvogBAX4\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"EuHFw20jx5\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/wymioty\/\">Wymioty<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;Wymioty&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/wymioty\/embed\/#?secret=altALbTXk5#?secret=EuHFw20jx5\" data-secret=\"EuHFw20jx5\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"OXT8jkUVVv\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/bol-po-prawej-stronie-brzucha-co-moze-oznaczac\/\">B\u00f3l po&nbsp;prawej stronie brzucha &#8211; co&nbsp;mo\u017ce oznacza\u0107?<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;B\u00f3l po&nbsp;prawej stronie brzucha &#8211; co&nbsp;mo\u017ce oznacza\u0107?&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/bol-po-prawej-stronie-brzucha-co-moze-oznaczac\/embed\/#?secret=4awOBGMnmc#?secret=OXT8jkUVVv\" data-secret=\"OXT8jkUVVv\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-telemedi wp-block-embed-telemedi\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"fsB9oaBf6A\"><a href=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/roza\/\">R\u00f3\u017ca<\/a><\/blockquote><iframe loading=\"lazy\" class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; visibility: hidden;\" title=\"&#8222;R\u00f3\u017ca&#8221; &#8212; Telemedi\" src=\"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/roza\/embed\/#?secret=Sdxs29AEle#?secret=fsB9oaBf6A\" data-secret=\"fsB9oaBf6A\" width=\"600\" height=\"338\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":9319,"template":"","tags":[347,4],"guide_category":[77],"class_list":["post-9318","tm-guide","type-tm-guide","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-bol-watroby","tag-poradnik","guide_category-brzuch"],"acf":[],"lang":"pl","translations":{"pl":9318},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/tm-guide\/9318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/tm-guide"}],"about":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/types\/tm-guide"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/users\/6"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/media\/9319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/media?parent=9318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/tags?post=9318"},{"taxonomy":"guide_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/telemedi.com\/tm-api\/wp\/v2\/guide_category?post=9318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}