{"id":9322,"date":"2022-05-17T19:31:00","date_gmt":"2022-05-17T19:31:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&p=9322"},"modified":"2024-05-21T19:52:34","modified_gmt":"2024-05-21T17:52:34","slug":"demencja","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/demencja\/","title":{"rendered":"Demencja"},"content":{"rendered":"\n

Jak TELEMEDI mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku demencji?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

W przypadku uporczywych zaburze\u0144 pami\u0119ci lub trudno\u015bci w znajdowaniu s\u0142\u00f3w, a tak\u017ce wyra\u017anych zaburze\u0144 zachowania w starszym wieku, ich przyczyna powinna by\u0107 zdecydowanie wyja\u015bniona przez lekarza psychiatr\u0119 i psychoterapeut\u0119 lub neurologa. Skorzystaj z mo\u017cliwo\u015bci odbycia wideokonsultacji ze specjalist\u0105 TELEMEDI, kt\u00f3ry szybko ustali w\u0142a\u015bciw\u0105 diagnoz\u0119 i poprowadzi dalsze etapy terapii, a w razie potrzeby wystawi recepty lub zwolnienie lekarskie.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe informacje<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n \n\n
    \n
  • G\u0142\u00f3wne formy demencji:<\/strong> Choroba Alzheimera (45-70% wszystkich demencji), ot\u0119pienie naczyniowe (15-25%), ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego (DLB, dementia with Lewy bodies; 3-10%), ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe (3-18%), postacie mieszane ot\u0119pienia (5-20%).<\/li>\n\n\n\n
  • Objawy<\/strong>: We wszystkich formach demencji dochodzi do d\u0142ugotrwa\u0142ej utraty zdolno\u015bci umys\u0142owych. Inne objawy i dok\u0142adny przebieg r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od formy demencji.<\/li>\n\n\n\n
  • Dotkni\u0119ci demencj\u0105:<\/strong> G\u0142\u00f3wnie osoby powy\u017cej 65 roku \u017cycia. Wyj\u0105tkiem jest ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe, kt\u00f3re zaczyna si\u0119 oko\u0142o 50 roku \u017cycia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w z demencj\u0105 to kobiety, poniewa\u017c przeci\u0119tnie \u017cyj\u0105 one d\u0142u\u017cej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani.<\/li>\n\n\n\n
  • Przyczyny<\/strong>: Pierwotne demencje (takie jak choroba Alzheimera) s\u0105 niezale\u017cnymi chorobami, w kt\u00f3rych kom\u00f3rki nerwowe w m\u00f3zgu stopniowo obumieraj\u0105 \u2013 dok\u0142adna przyczyna tego zjawiska nie jest znana. Wt\u00f3rne ot\u0119pienia mog\u0105 by\u0107 wynikiem innych chor\u00f3b (takich jak alkoholizm, zaburzenia metaboliczne, stany zapalne) lub przyjmowania lek\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  • Leczenie<\/strong>: Lekarstwa, \u015brodki niefarmakologiczne (takie jak terapia zaj\u0119ciowa, terapia behawioralna, muzykoterapia itp.).<\/li>\n\n\n\n
  • Czy demencj\u0119 da si\u0119 wyleczy\u0107<\/strong>? Pierwotne demencje nie s\u0105 uleczalne. Jednak w\u0142a\u015bciwe leczenie mo\u017ce op\u00f3\u017ani\u0107 przebieg choroby. Demencje wt\u00f3rne mog\u0105 by\u0107 czasami wyleczone, je\u015bli ich przyczyna zostanie rozpoznana i leczona w odpowiednio wczesnym stadium.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Czym jest demencja?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Termin \u201edemencja\u201d nie odnosi si\u0119 do konkretnej choroby, ale do wsp\u00f3lnego wyst\u0119powania pewnych zespo\u0142\u00f3w objaw\u00f3w (syndromu), kt\u00f3re mog\u0105 mie\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych przyczyn. W sumie termin ten obejmuje ponad 50 form choroby (takich jak choroba Alzheimera czy demencja naczyniowa).<\/p>\n\n\n\n

    Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 wszystkich form demencji jest trwa\u0142e lub post\u0119puj\u0105ce upo\u015bledzenie pami\u0119ci, my\u015blenia lub innych funkcji m\u00f3zgu. Cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c inne symptomy (np. w zachowaniach interpersonalnych).<\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie pierwotne i wt\u00f3rne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Termin \u201eot\u0119pienie pierwotne\u201d obejmuje wszystkie formy ot\u0119pienia, kt\u00f3re s\u0105 niezale\u017cnymi obrazami klinicznymi. Maj\u0105 one swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w m\u00f3zgu, gdzie obumiera coraz wi\u0119cej kom\u00f3rek nerwowych.<\/p>\n\n\n\n

    Najcz\u0119stszym pierwotnym ot\u0119pieniem (i og\u00f3lnie najbardziej rozpowszechnionym) jest choroba Alzheimera. Na drugim miejscu plasuje si\u0119 demencja naczyniowa. Inne pierwotne formy ot\u0119pienia to ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe i ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego.<\/p>\n\n\n\n

    Wt\u00f3rne ot\u0119pienie odnosi si\u0119 do ot\u0119pienia spowodowanego lekami lub innymi chorobami, takimi jak uzale\u017cnienie od alkoholu, choroby tarczycy czy powa\u017cne niedobory witamin. Wt\u00f3rne formy demencji s\u0105 raczej rzadkie \u2013 stanowi\u0105 oko\u0142o dziesi\u0119ciu procent wszystkich przypadk\u00f3w demencji.<\/p>\n\n\n\n

    Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c mieszane formy proces\u00f3w chorobowych zwi\u0105zanych z ot\u0119pieniem, szczeg\u00f3lnie mieszane formy choroby Alzheimera i ot\u0119pienia naczyniowego.<\/p>\n\n\n\n

    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n \n\n

    UWAGA<\/strong>: Pseudodemencja nie jest \u201eprawdziw\u0105\u201d demencj\u0105 i dlatego nie jest ani pierwotn\u0105, ani wt\u00f3rn\u0105 form\u0105 demencji. Jest to symptom \u2013 zazwyczaj ci\u0119\u017ckiej depresji.<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie korowe i podkorowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Inna klasyfikacja demencji oparta jest na miejscu wyst\u0119powania zmian w m\u00f3zgu: ot\u0119pienie korowe zwi\u0105zane jest ze zmianami w korze m\u00f3zgowej (\u0142ac. cortex cerebri). Tak jest na przyk\u0142ad w przypadku choroby Alzheimera i ot\u0119pienia czo\u0142owo-skroniowego.<\/p>\n\n\n\n

    Z drugiej strony demencja podkorowa odnosi si\u0119 do demencji ze zmianami poni\u017cej kory m\u00f3zgowej lub w g\u0142\u0119bszych warstwach m\u00f3zgu. Nale\u017cy do nich encefalopatia mia\u017cd\u017cycowa, zwana tak\u017ce podkorow\u0105 encefalopati\u0105 mia\u017cd\u017cycow\u0105 Binswangera, kt\u00f3ra jest form\u0105 ot\u0119pienia naczyniowego.<\/p>\n\n\n\n

    Ta klasyfikacja nie jest jednak pozbawiona wad, poniewa\u017c istniej\u0105 liczne formy mieszane i przej\u015bciowe. Na przyk\u0142ad ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 jako posta\u0107 korowa lub mieszana.<\/p>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 ot\u0119pienny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Termin \u201ezesp\u00f3\u0142 ot\u0119pienny\u201d jest cz\u0119sto u\u017cywany synonimicznie z terminem \u201edemencja\u201d. Rozumie si\u0119 przez to og\u00f3lne obni\u017cenie sprawno\u015bci intelektualnej, na przyk\u0142ad zaburzenia pami\u0119ci i orientacji oraz zaburzenia mowy. Z czasem cz\u0119sto zmienia si\u0119 tak\u017ce osobowo\u015b\u0107 pacjenta.<\/p>\n\n\n\n

    Zespo\u0142owi ot\u0119piennemu towarzysz\u0105 r\u00f3wnie\u017c deficyty neurologiczne. S\u0105 to centralne zaburzenia nerwowe \u201ewy\u017cszych\u201d funkcji m\u00f3zgu, np. zaburzenia mowy, zaburzenia rozpoznawania znanych przedmiot\u00f3w, niezdolno\u015b\u0107 do pisania, czytania, liczenia lub wykonywania skoordynowanych dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    Pseudodmencja<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Pseudodemencja musi by\u0107 odr\u00f3\u017cniona od zespo\u0142u ot\u0119piennego. Termin ten obejmuje przej\u015bciowe zaburzenia pracy m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 wywo\u0142ywane przez zahamowanie my\u015bli i pop\u0119du. Najcz\u0119\u015bciej pseudodemencja rozwija si\u0119 w kontek\u015bcie ci\u0119\u017ckiej depresji. Je\u015bli depresja jest odpowiednio leczona, objawy pseudodemencji zwykle ust\u0119puj\u0105. Pseudodemencja jest terminem u\u017cywanym przez lekarzy do opisania zaburze\u0144 m\u00f3zgu, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 tymczasowo i s\u0105 udawane przez zahamowanie my\u015blenia i nap\u0119du.<\/p>\n\n\n\n

    Pseudodemencja depresyjna jest najcz\u0119stsz\u0105 form\u0105 pseudodemencji. Mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w ci\u0119\u017ckiej depresji. Pseudodemencja depresyjna cz\u0119sto nie jest \u0142atwa do odr\u00f3\u017cnienia od pocz\u0105tku demencji (takiej jak choroba Alzheimera) lub wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania demencji i depresji. Cz\u0119sto lekarze mog\u0105 postawi\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 diagnoz\u0119 dopiero po d\u0142ugiej i uwa\u017cnej obserwacji pacjenta.<\/p>\n\n\n\n

    Z regu\u0142y pseudodemencja depresyjna ust\u0119puje, gdy depresja jest leczona profesjonalnie (farmakologicznie i niefarmakologicznie).<\/p>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 ot\u0119pienny: choroba Alzheimera, alkohol, AIDS<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 ot\u0119pienny najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje pod postaci\u0105 choroby Alzheimera (demencja typu alzheimerowskiego). Szeroko rozpowszechnione s\u0105 r\u00f3wnie\u017c ot\u0119pienia naczyniowe i mieszane (szczeg\u00f3lnie mieszane formy Alzheimera i ot\u0119pienia naczyniowego). Inne formy to na przyk\u0142ad choroba Niemanna Picka (ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe) i ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego.<\/p>\n\n\n\n

    Zesp\u00f3\u0142 ot\u0119pienny mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce wynikiem zapalenia m\u00f3zgu (encephalitis) lub urazowego uszkodzenia m\u00f3zgu. Ta ostatnia jest przyczyn\u0105 tak zwanej \u201edemencji bokserskiej\u201d (encefalopatia bokserska), spowodowanej powtarzaj\u0105cymi si\u0119 ma\u0142ymi urazami m\u00f3zgu, jakich mog\u0105 dozna\u0107 bokserzy po uderzeniach w g\u0142ow\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Inne choroby m\u00f3zgu r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 prowadzi\u0107 do demencji. Nale\u017c\u0105 do nich: choroba Huntingtona, choroba Creutzfeldta-Jakoba, stwardnienie rozsiane i choroba Parkinsona (ta ostatnia nazywana jest demencj\u0105 Parkinsona).<\/p>\n\n\n\n

    Istnieje r\u00f3wnie\u017c tzw. ot\u0119pienie AIDS (pierwotna encefalopatia HIV): jest to najcz\u0119stsze powik\u0142anie w obszarze m\u00f3zgu w przebiegu infekcji HIV.<\/p>\n\n\n\n

    Innym chorobom, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 jest uleczalna, r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce towarzyszy\u0107 zesp\u00f3\u0142 ot\u0119pienny. Nale\u017c\u0105 do nich zaburzenia metaboliczne i hormonalne (takie jak niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy), niedobory niekt\u00f3rych witamin (B12, B1, niacyny), nowotwory i formy wodog\u0142owia komunikacyjnego.<\/p>\n\n\n\n

    W wielu przypadkach przewlek\u0142e nadu\u017cywanie alkoholu jest tak\u017ce czynnikiem wyzwalaj\u0105cym objawy demencji. Osoby dotkni\u0119te t\u0105 chorob\u0105 cz\u0119sto wype\u0142niaj\u0105 luki w pami\u0119ci wymy\u015blonymi tre\u015bciami (zesp\u00f3\u0142 Korsakowa).<\/p>\n\n\n\n

    Opr\u00f3cz alkoholizmu tak\u017ce inne przewlek\u0142e zatrucia (np. lekami, narkotykami, rozpuszczalnikami) mog\u0105 powodowa\u0107 zesp\u00f3\u0142 ot\u0119pienny.<\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie starcze i demencja starcza<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Poniewa\u017c demencja rozwija si\u0119 g\u0142\u00f3wnie u os\u00f3b starszych, cz\u0119sto u\u017cywa si\u0119 nazwy \u201edemencja starcza\u201d. Nie nale\u017cy jednak myli\u0107 tego poj\u0119cia ze \u015bcis\u0142ym, medycznym poj\u0119ciem \u201edemencji starczej\u201d, kt\u00f3ra oznacza ot\u0119pienie w chorobie Alzheimera o p\u00f3\u017anym pocz\u0105tku (typ 1), pojawiaj\u0105ce si\u0119 po 65. roku \u017cycia, zwykle w p\u00f3\u017anych latach 70. lub p\u00f3\u017aniej, z powolnym post\u0119pem i z zaburzeniami pami\u0119ci jako g\u0142\u00f3wn\u0105 jego cech\u0105. Przeciwie\u0144stwem tego jest presenilna choroba Alzheimera, kt\u00f3ra zazwyczaj pojawia si\u0119 ju\u017c w pi\u0105tej lub sz\u00f3stej dekadzie \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

    Obecnie demencja typu Alzheimera i demencja starcza s\u0105 zwykle okre\u015blane wsp\u00f3lnym mianem choroby Alzheimera lub demencji typu Alzheimera.<\/p>\n\n\n\n

    Demencja: objawy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    W demencji dochodzi do d\u0142ugotrwa\u0142ej utraty zdolno\u015bci umys\u0142owych. W\u0142a\u015bciwie objawy demencji zale\u017c\u0105 od konkretnej choroby \u2013 na przyk\u0142ad choroby Alzheimera lub demencji naczyniowej.<\/p>\n\n\n\n

    Choroba Alzheimera<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wczesnymi objawami demencji w chorobie Alzheimera (i wielu innych formach demencji) s\u0105 problemy z pami\u0119ci\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105: osoby dotkni\u0119te t\u0105 chorob\u0105 staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej zapominalskie, cz\u0119sto myl\u0105 rzeczy i maj\u0105 trudno\u015bci z koncentracj\u0105. Czasami nagle zapominaj\u0105 cz\u0119sto u\u017cywanych w rozmowie poj\u0119\u0107. Problemy z orientacj\u0105 w nieznanym otoczeniu s\u0105 r\u00f3wnie\u017c pierwszymi oznakami demencji typu alzheimerowskiego.<\/p>\n\n\n\n

    Zaawansowane objawy demencji u pacjent\u00f3w z chorob\u0105 Alzheimera wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce na pami\u0119\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142\u0105. Chorzy coraz s\u0142abiej pami\u0119taj\u0105 wydarzenia z przesz\u0142o\u015bci. W pewnym momencie nie s\u0105 ju\u017c w stanie rozpozna\u0107 nawet bliskich os\u00f3b. W p\u00f3\u017anych stadiach demencji pogarsza si\u0119 tak\u017ce ich sprawno\u015b\u0107 fizyczna i potrzebuj\u0105 oni pomocy we wszystkich codziennych czynno\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie naczyniowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie naczyniowe jest wynikiem zaburze\u0144 kr\u0105\u017cenia w m\u00f3zgu. Objawy demencji s\u0105 cz\u0119sto podobne do tych wyst\u0119puj\u0105cych w chorobie Alzheimera. Jednak dok\u0142adny obraz kliniczny ot\u0119pienia naczyniowego zale\u017cy od tego, w kt\u00f3rym miejscu w m\u00f3zgu pacjenta wyst\u0119puj\u0105 zaburzenia kr\u0105\u017cenia i jak bardzo s\u0105 one nasilone.<\/p>\n\n\n\n

    Mo\u017cliwe objawy to problemy z uwa\u017cnym s\u0142uchaniem, sp\u00f3jn\u0105 mow\u0105 i orientacj\u0105. Te objawy demencji s\u0105 obecne tak\u017ce w chorobie Alzheimera, ale cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 wcze\u015bniej i s\u0105 bardziej nasilone w demencji naczyniowej. Ponadto sprawno\u015b\u0107 pami\u0119ci mo\u017ce by\u0107 w demencji naczyniowej d\u0142u\u017cej zachowana.<\/p>\n\n\n\n

    Inne mo\u017cliwe oznaki ot\u0119pienia naczyniowego to zaburzenia chodu, spowolnienie, zaburzenia opr\u00f3\u017cniania p\u0119cherza, problemy z koncentracj\u0105, zmiany charakteru i objawy psychiatryczne, takie jak depresja.<\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego r\u00f3wnie\u017c objawia si\u0119 podobnymi symptomami ot\u0119pienia jak choroba Alzheimera. Jednak\u017ce wielu pacjent\u00f3w do\u015bwiadcza r\u00f3wnie\u017c halucynacji (z\u0142udze\u0144 zmys\u0142owych) we wczesnych stadiach choroby. Z drugiej strony sprawno\u015b\u0107 pami\u0119ci jest zwykle zachowana d\u0142u\u017cej ni\u017c w chorobie Alzheimera.<\/p>\n\n\n\n

    Ponadto wiele os\u00f3b z ot\u0119pieniem z cia\u0142ami Lewy\u2019ego wykazuje objawy choroby Parkinsona. Nale\u017c\u0105 do nich sztywne ruchy, mimowolne dr\u017cenie i niestabilna postawa. To dlatego osoby dotkni\u0119te tym problemem cz\u0119sto chwiej\u0105 si\u0119 i upadaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Inn\u0105 cech\u0105 charakterystyczn\u0105 tej formy demencji jest to, \u017ce fizyczny i psychiczny stan pacjent\u00f3w czasami bardzo si\u0119 waha. Czasami osoby dotkni\u0119te tym problemem s\u0105 przedsi\u0119biorcze i rozbudzone, innym razem zdezorientowane, zdezorientowane i introwertyczne.<\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe \u2013 zwane te\u017c chorob\u0105 Niemanna Picka \u2013 ma zupe\u0142nie inny przebieg. Typowymi objawami demencji s\u0105 tu zmiany osobowo\u015bci i cz\u0119sto dziwne zachowania: osoby dotkni\u0119te tym problemem s\u0105 zwykle \u0142atwo dra\u017cliwe, agresywne, zachowuj\u0105 si\u0119 nietaktownie lub wstydliwie. Mo\u017cliwe jest te\u017c nieumiarkowane jedzenie i apatia.<\/p>\n\n\n\n

    Ze wzgl\u0119du na rzucaj\u0105ce si\u0119 w oczy i antyspo\u0142eczne zachowanie wielu chorych, cz\u0119sto zamiast demencji podejrzewa si\u0119 zaburzenia psychiczne. Dopiero w zaawansowanym stadium choroby Niemanna Picka pojawiaj\u0105 si\u0119 typowe objawy demencji, takie jak problemy z pami\u0119ci\u0105. Dodatkowo zas\u00f3b s\u0142\u00f3w chorych ulega zubo\u017ceniu.<\/p>\n\n\n\n

    R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy chorob\u0105 Alzheimera a demencj\u0105<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    Podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice: Choroba Alzheimera i inne formy demencji maj\u0105 pewne podobie\u0144stwa, ale tak\u017ce r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie. Cz\u0119sto jednak zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c formy mieszane, na przyk\u0142ad pomi\u0119dzy Alzheimerem a demencj\u0105 naczyniow\u0105. W tym przypadku objawy choroby nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie.<\/p>\n\n\n\n

    Wiele os\u00f3b zastanawia si\u0119, jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy demencj\u0105 a chorob\u0105 Alzheimera \u2013 zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce s\u0105 to dwa r\u00f3\u017cne schorzenia. W rzeczywisto\u015bci jednak choroba Alzheimera jest form\u0105 demencji, podobnie jak np. demencja naczyniowa czy demencja z cia\u0142ami Lewy\u2019ego. Pytanie powinno wi\u0119c brzmie\u0107: czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od siebie choroba Alzheimera i inne formy demencji?<\/p>\n\n\n\n

    R\u00f3\u017cnice: choroba Alzheimera i demencja naczyniowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Choroba Alzheimera i demencja naczyniowa to dwie najbardziej powszechne formy demencji. Najwa\u017cniejsze r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nimi dotycz\u0105 pocz\u0105tku i przebiegu choroby: ot\u0119pienie typu alzheimerowskiego zaczyna si\u0119 podst\u0119pnie, a objawy narastaj\u0105 powoli. Z kolei ot\u0119pienie naczyniowe zwykle zaczyna si\u0119 nagle; objawy cz\u0119sto narastaj\u0105 gwa\u0142townie, cho\u0107 czasem tak\u017ce podst\u0119pnie i powoli, tak jak w przypadku choroby Alzheimera.<\/p>\n\n\n\n

    Inne r\u00f3\u017cnice:<\/p>\n\n\n\n

    \n
    \n
    \n
    \n
    \n
    \n \n\n
      \n
    • owanej r\u00f3\u017cnicy w chorobie Alzheimera. Z kolei ot\u0119pienie naczyniowe wyst\u0119puje cz\u0119\u015bciej u m\u0119\u017cczyzn.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
    • Pacjenci z ot\u0119pieniem naczyniowym cz\u0119sto maj\u0105 za sob\u0105 udar m\u00f3zgu, podczas gdy pacjenci z chorob\u0105 Alzheimera zazwyczaj nie.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
    • Parali\u017c i dr\u0119twienie s\u0105 cz\u0119ste w ot\u0119pieniu naczyniowym, podczas gdy w ot\u0119pieniu alzheimerowskim zwykle ich nie ma.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

      Te dwie formy demencji cz\u0119sto si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Cho\u0107 w teorii r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy chorob\u0105 Alzheimera a demencj\u0105 naczyniow\u0105 s\u0105 oczywiste, rzeczywisto\u015b\u0107 cz\u0119sto jest inna. Wielu pacjent\u00f3w nie cierpi na czyst\u0105 posta\u0107 jednej lub drugiej formy demencji, ale na ich posta\u0107 mieszan\u0105. Na przyk\u0142ad ot\u0119pienie naczyniowe rzadko wyst\u0119puje bez zmian typowych w chorobie Alzheimera. Oznacza to, \u017ce oba te obrazy kliniczne mog\u0105 si\u0119 na siebie nak\u0142ada\u0107, co utrudnia diagnoz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

      R\u00f3\u017cnica: choroba Alzheimera i demencja czo\u0142owo-skroniowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Istniej\u0105 zar\u00f3wno podobie\u0144stwa, jak i r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy ot\u0119pieniem typu Alzheimera a ot\u0119pieniem czo\u0142owo-skroniowym. Kilka przyk\u0142ad\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

      \n
      \n
      \n
      \n
      \n
      \n \n\n
        \n
      • Podczas gdy choroba Alzheimera pojawia si\u0119 zwykle w 7. dekadzie \u017cycia, ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe cz\u0119sto ujawnia si\u0119 wcze\u015bniej (w 5. do 7. dekadzie \u017cycia).<\/li>\n\n\n\n
      • Przebieg ot\u0119pienia czo\u0142owo-skroniowego jest \u015brednio nieco szybszy ni\u017c choroby Alzheimera.<\/li>\n\n\n\n
      • Choroba Alzheimera rzadko wyst\u0119puje rodzinnie, a demencja czo\u0142owo-skroniowa stosunkowo cz\u0119sto (w oko\u0142o 50% przypadk\u00f3w).<\/li>\n\n\n\n
      • Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 choroby Alzheimera jest upo\u015bledzenie pami\u0119ci. W ot\u0119pieniu czo\u0142owo-skroniowym zdarza si\u0119 to jednak stosunkowo rzadko. Tutaj na pierwszy plan wysuwaj\u0105 si\u0119 inne symptomy, takie jak og\u00f3lne \u201ezaniedbanie\u201d i brak higieny osobistej. Jednak w chorobie Alzheimera zmiany osobowo\u015bci staj\u0105 si\u0119 zazwyczaj wyra\u017anie rozpoznawalne dopiero w p\u00f3\u017anym stadium.<\/li>\n\n\n\n
      • Ot\u0119pieniu czo\u0142owo-skroniowemu bardzo cz\u0119sto towarzyszy obni\u017cenie nap\u0119du, euforia\/dezorientacja oraz brak \u015bwiadomo\u015bci choroby. Takie objawy s\u0105 rzadkie w chorobie Alzheimera.<\/li>\n\n\n\n
      • Zaburzenia rozpoznawania twarzy, mowy i j\u0119zyka, a tak\u017ce nietrzymanie moczu pojawiaj\u0105 si\u0119 zwykle p\u00f3\u017ano w chorobie Alzheimera, ale wcze\u015bnie w ot\u0119pieniu czo\u0142owo-skroniowym.<\/li>\n\n\n\n
      • Ruchy i dzia\u0142ania s\u0105 ju\u017c zaburzone we wczesnych stadiach demencji Alzheimera. Ot\u0119pieniu czo\u0142owo-skroniowemu rzadko towarzyszy taka apraksja (upo\u015bledzenie precyzyjnych, celowych ruch\u00f3w przy braku niedow\u0142adu, objaw\u00f3w m\u00f3\u017cd\u017ckowych i zaburze\u0144 czucia).<\/li>\n\n\n\n
      • Pacjenci z chorob\u0105 Alzheimera rzadko wykazuj\u0105 pobudzenie i tylko w p\u00f3\u017aniejszych stadiach choroby. Z kolei osoby z demencj\u0105 czo\u0142owo-skroniow\u0105 s\u0105 cz\u0119sto niespokojne i to ju\u017c we wczesnych stadiach choroby.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

        R\u00f3\u017cnica: choroba Alzheimera i demencja z cia\u0142ami Lewy\u2019ego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Ot\u0119pienie alzheimerowskie i ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego maj\u0105 te\u017c wiele cech podobnych, dlatego to drugie schorzenie przez d\u0142ugi czas nie by\u0142o nawet uwa\u017cane za odr\u0119bn\u0105 chorob\u0119. Jest ona obecnie uznawana za oddzieln\u0105 chorob\u0119, poniewa\u017c istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy chorob\u0105 Alzheimera a demencj\u0105 z cia\u0142ami Lewy\u2019ego. Najwa\u017cniejszymi z nich s\u0105:<\/p>\n\n\n\n

        \n
        \n
        \n
        \n
        \n
        \n \n\n
          \n
        • Stan pacjent\u00f3w z chorob\u0105 Alzheimera pogarsza si\u0119 powoli i mniej lub bardziej systematycznie. Z kolei przebieg ot\u0119pienia z cia\u0142ami Lewy\u2019ego jest cz\u0119sto zmienny, zw\u0142aszcza je\u015bli chodzi o koncentracj\u0119 uwagi.<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Zaburzenia pami\u0119ci pojawiaj\u0105 si\u0119 wcze\u015bnie w chorobie Alzheimera, cz\u0119sto p\u00f3\u017ano w ot\u0119pieniu z cia\u0142ami Lewy\u2019ego.<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Halucynacje wzrokowe, kt\u00f3re s\u0105 bardzo cz\u0119ste i wczesne w ot\u0119pieniu z cia\u0142ami Lewy\u2019ego, rzadko s\u0105 wczesnymi objawami choroby Alzheimera.<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Ot\u0119pieniu z cia\u0142ami Lewy\u2019ego cz\u0119sto i wcze\u015bnie towarzysz\u0105 objawy parkinsonowskie (zw\u0142aszcza sztywnienie). W chorobie Alzheimera pojawiaj\u0105 si\u0119 one dopiero w p\u00f3\u017aniejszych stadiach, o ile w og\u00f3le si\u0119 pojawiaj\u0105. Inne objawy neurologiczne s\u0105 tu r\u00f3wnie\u017c rzadkie. Z kolei osoby z ot\u0119pieniem z cia\u0142ami Lewy\u2019ego cierpi\u0105 z powodu powtarzaj\u0105cych si\u0119 utrat przytomno\u015bci i zaburze\u0144 snu (\u0142\u0105cznie z rzeczywistym odgrywaniem tre\u015bci sn\u00f3w).<\/span><\/li>\n\n\n\n
        • Nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na neuroleptyki (leki na halucynacje, urojenia, dezorientacj\u0119 itp.) jest kolejn\u0105 wyra\u017an\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 pomi\u0119dzy chorob\u0105 Alzheimera a demencj\u0105 z cia\u0142ami Lewy\u2019ego. Osoby z ot\u0119pieniem z cia\u0142ami Lewy\u2019ego \u017ale toleruj\u0105 te leki lub nie toleruj\u0105 ich wcale, podczas gdy pacjenci z chorob\u0105 Alzheimera toleruj\u0105 je dobrze.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

          W praktyce jednak r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy chorob\u0105 Alzheimera a ot\u0119pieniem typu cia\u0142 Lewy\u2019ego nie zawsze jest tak wyra\u017ana. W mi\u0119dzyczasie odkryto odmian\u0119 Alzheimera, w kt\u00f3rej w m\u00f3zgu tworz\u0105 si\u0119 nie tylko blaszki mia\u017cd\u017cycowe, ale tak\u017ce cia\u0142a Lewy\u2019ego. Objawy mog\u0105 si\u0119 wtedy na siebie nak\u0142ada\u0107.<\/p>\n\n\n\n

          Demencja: przyczyny i czynniki ryzyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w demencji jest to choroba pierwotna (ot\u0119pienie pierwotne), czyli niezale\u017cna choroba pochodz\u0105ca z m\u00f3zgu. U os\u00f3b ni\u0105 dotkni\u0119tych kom\u00f3rki nerwowe stopniowo obumieraj\u0105, a po\u0142\u0105czenia mi\u0119dzy kom\u00f3rkami nerwowymi ulegaj\u0105 zanikowi. Lekarze okre\u015blaj\u0105 to mianem zmian neurodegeneracyjnych. Dok\u0142adna przyczyna uzale\u017cniona jest od formy pierwotnej demencji i cz\u0119sto nie jest w pe\u0142ni rozpoznana.<\/p>\n\n\n\n

          Demencja Alzheimera: przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          W najcz\u0119stszej formie demencji w m\u00f3zgu tworz\u0105 si\u0119 tak zwane blaszki mia\u017cd\u017cycowe. S\u0105 to z\u0142ogi patologicznego bia\u0142ka (beta-amyloidu). Lekarze podejrzewaj\u0105, \u017ce te blaszki mia\u017cd\u017cycowe s\u0105 jedn\u0105 z przyczyn choroby Alzheimera lub przynajmniej jej sprzyjaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

          Nie wiadomo dok\u0142adnie, dlaczego tworz\u0105 si\u0119 blaszki mia\u017cd\u017cycowe. Rzadko \u2013 w oko\u0142o jednym procencie przypadk\u00f3w \u2013 przyczyny s\u0105 genetyczne: zmiany w materiale genetycznym (mutacje) prowadz\u0105 do tworzenia si\u0119 blaszek mia\u017cd\u017cycowych i pocz\u0105tku choroby. Takie mutacje sprawiaj\u0105, \u017ce demencja Alzheimera jest dziedziczna. W ogromnej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie wiemy jednak dok\u0142adnie, dlaczego kto\u015b cierpi na chorob\u0119 Alzheimera.<\/p>\n\n\n\n

          Ot\u0119pienie naczyniowe: przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          W demencji naczyniowej zaburzenia kr\u0105\u017cenia w m\u00f3zgu prowadz\u0105 do \u015bmierci kom\u00f3rek nerwowych. Mo\u017ce by\u0107 na przyk\u0142ad wynikiem kilku ma\u0142ych udar\u00f3w (spowodowanych zatkaniem naczy\u0144 krwiono\u015bnych), kt\u00f3re wyst\u0105pi\u0142y jednocze\u015bnie lub z op\u00f3\u017anieniem w jednym regionie m\u00f3zgu (\u201eot\u0119pienie wielozawa\u0142owe\u201d). Czasami ot\u0119pienie naczyniowe rozwija si\u0119 tak\u017ce na pod\u0142o\u017cu wi\u0119kszego wylewu krwi do m\u00f3zgu, na przyk\u0142ad u pacjent\u00f3w z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym.<\/p>\n\n\n\n

          Mniej powszechnymi przyczynami ot\u0119pienia naczyniowego s\u0105 na przyk\u0142ad zapalenia naczy\u0144 i choroby genetyczne.<\/p>\n\n\n\n

          Ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego: przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          W ot\u0119pieniu z cia\u0142ami Lewy\u2019ego w kom\u00f3rkach nerwowych kory m\u00f3zgowej odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci bia\u0142ka transportowego alfa-synukleiny, kt\u00f3ra mi\u0119dzy innymi reguluje uwalnianie dopaminy. Te tak zwane cia\u0142a Lewy\u2019ego utrudniaj\u0105 komunikacj\u0119 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami nerwowymi. Dlaczego one powstaj\u0105, pozostaje zwykle niewiadom\u0105. Bardzo rzadko choroba ma pod\u0142o\u017ce genetyczne.<\/p>\n\n\n\n

          Ot\u0119pienie czo\u0142owo-skroniowe: przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          W ot\u0119pieniu czo\u0142owo-skroniowym kom\u00f3rki nerwowe w p\u0142atach czo\u0142owych i skroniowych m\u00f3zgu stopniowo obumieraj\u0105. Tak\u017ce tutaj przyczyna jest w du\u017cej mierze nieznana. Niekt\u00f3re przypadki tej choroby maj\u0105 pod\u0142o\u017ce genetyczne.<\/p>\n\n\n\n

          Ot\u0119pienie wt\u00f3rne: przyczyny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Rzadko spotykane demencje wt\u00f3rne s\u0105 spowodowane przez inne choroby lub leki. Mog\u0105 one by\u0107 wywo\u0142ane na przyk\u0142ad przez uzale\u017cnienie od alkoholu, choroby tarczycy, choroby w\u0105troby, infekcje (np. HIV encephalitis, neuroborelioza) lub niedob\u00f3r witamin. R\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3re leki mog\u0105 spowodowa\u0107 demencj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

          Czynniki ryzyka demencji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Zaawansowany wiek i zwi\u0105zane z nim predyspozycje genetyczne zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko demencji. Inne czynniki ryzyka to wysokie ci\u015bnienie krwi, cukrzyca, zaburzenia rytmu serca, wysoki poziom cholesterolu, depresja, uraz m\u00f3zgu, palenie papieros\u00f3w, nadmierne spo\u017cywanie alkoholu i oty\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

          Osoby o niskiej aktywno\u015bci umys\u0142owej, spo\u0142ecznej i fizycznej s\u0105 r\u00f3wnie\u017c bardziej podatne na demencj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

          Demencja: badania i diagnoza<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          Cz\u0119stsze zapominanie w starszym wieku nie musi by\u0107 jeszcze powodem do zmartwie\u0144. Je\u015bli jednak zapominanie trwa przez wiele miesi\u0119cy lub nawet nasila si\u0119, nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do lekarza rodzinnego. Je\u015bli podejrzewa si\u0119 demencj\u0119, lekarz mo\u017ce skierowa\u0107 pacjenta do specjalisty (gabinetu lekarza neurologa lub poradni leczenia zaburze\u0144 pami\u0119ci).<\/p>\n\n\n\n

          Wywiad medyczny<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Lekarz zapyta pacjenta najpierw o jego objawy i og\u00f3lny stan zdrowia. Zapyta r\u00f3wnie\u017c, czy stosowane s\u0105 jakie\u015b leki, a je\u015bli tak, to jakie. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce wiele lek\u00f3w mo\u017ce czasowo lub trwale upo\u015bledza\u0107 prac\u0119 m\u00f3zgu. Podczas tej anamnezy lekarz zwr\u00f3ci r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na to, jak dobrze pacjent potrafi si\u0119 skoncentrowa\u0107 na rozmowie.<\/p>\n\n\n\n

          Cz\u0119sto lekarz rozmawia tak\u017ce z bliskimi krewnymi pacjenta. Pyta ich na przyk\u0142ad o to, czy pacjent jest bardziej niespokojny lub agresywny ni\u017c wcze\u015bniej, czy jest bardzo aktywny w nocy lub czy ma urojenia zmys\u0142owe.<\/p>\n\n\n\n

          Testy poznawcze na demencj\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Lekarz mo\u017ce u\u017cy\u0107 r\u00f3\u017cnych test\u00f3w, by okre\u015bli\u0107, czy wyst\u0119puje demencja i jak bardzo jest ona nasilona. Popularne testy na demencj\u0119 to Test Rysowania Zegara, MMSE (ang. Mini\u2013Mental State Examination, potocznie \u201eminimental\u201d) i DemTect. S\u0105 one \u0142atwe do wykonania i nie zajmuj\u0105 du\u017co czasu. Jednak ich znaczenie w \u0142agodnej i dyskusyjnej demencji jest ograniczone. Co wi\u0119cej, te kr\u00f3tkie testy poznawcze nie s\u0105 odpowiednie do r\u00f3\u017cnicowania pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi rodzajami demencji.<\/p>\n\n\n\n

          Test Rysowania Zegara <\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Test Rysowania Zegara pomaga wykry\u0107 demencj\u0119 w jej wczesnym stadium. Zawsze jednak jest on po\u0142\u0105czony z innym testem. Sam wynik Testu Rysowania Zegara nie jest wystarczaj\u0105cy do postawienia diagnozy demencji.<\/p>\n\n\n\n

          Procedura Testu Rysowania Zegara jest bardzo prosta: pacjent ma zadanie napisa\u0107 liczby od 1 do 12 w k\u00f3\u0142ku, tak jak s\u0105 one u\u0142o\u017cone na tarczy zegara. Powinien tak\u017ce narysowa\u0107 wskaz\u00f3wki godzinow\u0105 i minutow\u0105, aby uzyska\u0107 konkretny czas (np. 11:10).<\/p>\n\n\n\n

          Podczas oceny lekarz sprawdza na przyk\u0142ad, czy cyfry i wskaz\u00f3wki s\u0105 prawid\u0142owo narysowane i czy cyfry s\u0105 \u0142atwe do odczytania. Na podstawie b\u0142\u0119d\u00f3w i odchyle\u0144 mo\u017ce wnioskowa\u0107 o mo\u017cliwej demencji. Osoby z pocz\u0105tkiem demencji cz\u0119sto nieprawid\u0142owo ustawiaj\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 minutow\u0105, ale prawid\u0142owo ustawiaj\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 godzinow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

          Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne warianty testu zegara. Zwykle stosuje si\u0119 wz\u00f3r Shulmana (1993): tutaj osoba badana proszona jest o narysowanie cyfr od 1 do 12 w danym okr\u0119gu, tak jak s\u0105 one u\u0142o\u017cone na tarczy zegara. Wskaz\u00f3wki minutowa i godzinowa maj\u0105 by\u0107 narysowane tak, by wskazywa\u0142y konkretny czas (zwykle jest to 11:10).<\/p>\n\n\n\n

          Czasami, stosuje si\u0119 tak\u017ce wariant testu zegara wed\u0142ug Sunderlanda (1989). Tutaj testowany pacjent musi tak\u017ce samodzielnie narysowa\u0107 tarcz\u0119 zegara (czyli okr\u0105g).<\/p>\n\n\n\n

          Test Rysowania Zegara s\u0142u\u017cy do badania rozumienia instrukcji, planowania wykonania zadania, pami\u0119ci wzrokowej i tzw. zdolno\u015bci wzrokowo-konstrukcyjnych. To ostatnie rozumiane jest jako zdolno\u015b\u0107 do uchwycenia i odtworzenia z\u0142o\u017conego wzoru \u2013 w tym przypadku tarczy zegara z okre\u015blonym wskazaniem czasu.<\/p>\n\n\n\n

          Czasami tarcza zegara z jej cyframi i wskaz\u00f3wka godzinowa s\u0105 narysowane poprawnie, ale wskaz\u00f3wka minutowa jest umieszczona nieprawid\u0142owo. Mo\u017ce to wskazywa\u0107 na pocz\u0105tek demencji.<\/p>\n\n\n\n

          MMST<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Skr\u00f3t MMST oznacza MMSE (ang. Mini\u2013Mental State Examination, potocznie \u201eminimental\u201d), czyli ma\u0142e narz\u0119dzie przesiewowe do oceny ot\u0119pie\u0144. Jest to bardzo cz\u0119sto stosowany test na demencj\u0119. Pacjent musi wype\u0142ni\u0107 prosty kwestionariusz, kt\u00f3ry testuje r\u00f3\u017cne funkcje m\u00f3zgu, takie jak pami\u0119\u0107, uwaga i arytmetyka. Jego umiej\u0119tno\u015bci orientacji w otoczeniu s\u0105 r\u00f3wnie\u017c testowane za pomoc\u0105 pyta\u0144 takich jak: \u201eJaka jest pora roku?\u201d czy \u201eW jakim mie\u015bcie si\u0119 teraz znajdujemy?\u201d. Ka\u017cdej odpowiedzi przypisana jest punktacja.<\/p>\n\n\n\n

          Na koniec testu wszystkie zdobyte punkty s\u0105 sumowane. Na podstawie wyniku szacuje si\u0119 stopie\u0144 zaawansowania demencji. W odniesieniu do choroby Alzheimera \u2013 zdecydowanie najcz\u0119stszej formy demencji \u2013 rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce stadia demencji:<\/p>\n\n\n\n

          \n
          \n
          \n
          \n
          \n
          \n \n\n
            \n
          • MMST 20 do 26 punkt\u00f3w: \u0142agodna demencja Alzheimera.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
          • MMST 10 do 19 punkt\u00f3w: umiarkowana\/umiarkowana demencja Alzheimera.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
          • MMST < 10 punkt\u00f3w: ci\u0119\u017cka demencja Alzheimera.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

            Pami\u0119\u0107 jest testowana w MMST na przyk\u0142ad przez poproszenie pacjenta o powt\u00f3rzenie trzech r\u00f3\u017cnych termin\u00f3w, kt\u00f3re egzaminator najpierw wypowiada powoli (np. cytryna, klucz, pi\u0142ka). Punkty przyznawane s\u0105 za ka\u017cde poprawne okre\u015blenie. Po wykonaniu kilku innych zada\u0144 prowadz\u0105cy badanie pyta pacjenta, czy nadal pami\u0119ta trzy wcze\u015bniej wymienione poj\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

            MMST testuje uwag\u0119 i arytmetyk\u0119 nast\u0119puj\u0105cym zadaniem: \u201eLicz wstecz, zaczynaj\u0105c od 100 w krokach po siedem\u201d. Po wykonaniu pi\u0119ciu odejmowa\u0144 (93, 86, 79, 72, 65) test zostaje przerwany, a prowadz\u0105cy badanie liczy poprawne odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n

            W innym zadaniu pacjentowi pokazuje si\u0119 zegarek nar\u0119czny i pyta, co to jest. Nast\u0119pnie czynno\u015b\u0107 powtarza si\u0119 z o\u0142\u00f3wkiem.<\/p>\n\n\n\n

            MMST sprawdza r\u00f3wnie\u017c, czy chory potrafi powt\u00f3rzy\u0107 pewne zdanie, daj\u0105c mu tylko jedn\u0105 pr\u00f3b\u0119. <\/p>\n\n\n\n

            Inne zadanie w MMST zawiera trzycz\u0119\u015bciowe polecenie, kt\u00f3re pacjent ma wykona\u0107: \u201eWe\u017a do r\u0119ki kartk\u0119 papieru, z\u0142\u00f3\u017c j\u0105 na p\u00f3\u0142 i po\u0142\u00f3\u017c na pod\u0142odze\u201d. Za ka\u017cde poprawnie wykonane dzia\u0142anie przyznawany jest jeden punkt.<\/p>\n\n\n\n

            W kolejnych zadaniach pacjent proszony jest o zapisanie dowolnego, pe\u0142nego zdania (z podmiotem i czasownikiem) oraz o dok\u0142adne prze\u015bledzenie kraw\u0119dzi dw\u00f3ch przecinaj\u0105cych si\u0119 pi\u0119ciok\u0105t\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

            Poniewa\u017c MMST jest tak \u0142atwy i szybki do wykonania, jest on szeroko stosowany w diagnostyce demencji. Ma jednak tak\u017ce pewne wady. Na przyk\u0142ad MMST nie jest wystarczaj\u0105co czu\u0142y na \u0142agodne zaburzenia poznawcze, kt\u00f3re s\u0105 trudne do wykrycia.<\/p>\n\n\n\n

            Ponadto MMST \u0142atwo prowadzi do wynik\u00f3w fa\u0142szywie ujemnych (tzn. demencja nie jest wykrywana) u os\u00f3b z wysokim poziomem wykszta\u0142cenia. I odwrotnie, fa\u0142szywie pozytywny wynik mo\u017ce szybko pojawi\u0107 si\u0119 u pacjent\u00f3w z niskim poziomem wykszta\u0142cenia.<\/p>\n\n\n\n

            Kolejn\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 MMST jest to, \u017ce r\u00f3\u017cne zdolno\u015bci poznawcze nie mog\u0105 by\u0107 oceniane w bardziej zr\u00f3\u017cnicowany spos\u00f3b. Dlatego cz\u0119sto \u0142\u0105czy si\u0119 test MMST z innymi procedurami testowymi.<\/p>\n\n\n\n

            DemTect<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Skr\u00f3t DemTect oznacza \u201eDementia Detection\u201d (wykrywanie demencji). Ten oko\u0142o dziesi\u0119ciominutowy test sprawdza r\u00f3\u017cne zdolno\u015bci poznawcze, takie jak pami\u0119\u0107. Pacjentowi odczytuje si\u0119 dziesi\u0119\u0107 r\u00f3\u017cnych poj\u0119\u0107 (pies, lampa, talerz itd.), kt\u00f3re musi on powt\u00f3rzy\u0107. Kolejno\u015b\u0107 powtarzania nie ma znaczenia. Zliczana jest liczba poj\u0119\u0107, kt\u00f3re pacjent zapami\u0119ta\u0142.<\/p>\n\n\n\n

            W innym zadaniu pacjent musi wymieni\u0107 jak najwi\u0119cej rzeczy, kt\u00f3re mo\u017cna kupi\u0107 w supermarkecie. Testuje to jego semantyczn\u0105 sprawno\u015b\u0107 pos\u0142ugiwania si\u0119 s\u0142ownictwem.<\/p>\n\n\n\n

            Na koniec wszystkie wyniki cz\u0105stkowe z pi\u0119ciu podtest\u00f3w otrzymuj\u0105 odpowiedni\u0105 warto\u015b\u0107 punktow\u0105 zgodnie z tabel\u0105 przeliczeniow\u0105. Warto\u015bci punktowe s\u0105 sumowane do wyniku ca\u0142kowitego (maksymalnie: 18). Daje on wskaz\u00f3wk\u0119 na temat zdolno\u015bci poznawczych pacjenta:<\/p>\n\n\n\n

            \n
            \n
            \n
            \n
            \n
            \n \n\n
              \n
            • 13 – 18 punkt\u00f3w: sprawno\u015b\u0107 poznawcza odpowiednia dla wieku.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
            • 9 – 12 punkt\u00f3w: \u0142agodne zaburzenia poznawcze.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
            • 0 – 8 punkt\u00f3w: podejrzenie demencji.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

              Je\u015bli istnieje podejrzenie demencji, przeprowadzane s\u0105 dalsze badania.<\/p>\n\n\n\n

              \n
              \n
              \n
              \n
              \n
              \n \n\n

              UWAGA<\/strong>: DemTect nie jest odpowiedni do wyja\u015bnienia podejrzenia demencji u pacjent\u00f3w poni\u017cej 40 roku \u017cycia.<\/p>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

              DemTect mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c po\u0142\u0105czony z MMST (Mini Mental Status Test), innym wa\u017cnym testem w diagnostyce demencji. To po\u0142\u0105czenie daje wiele korzy\u015bci, poniewa\u017c DemTect mo\u017ce wykry\u0107 \u0142agodne zaburzenia poznawcze lepiej ni\u017c MMST.<\/p>\n\n\n\n

              Badanie fizykalne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Badanie fizykalne jest wa\u017cne, by wykluczy\u0107 inne choroby jako przyczyn\u0119 objaw\u00f3w podejrzewanej demencji. Pomaga te\u017c okre\u015bli\u0107 kondycj\u0119 fizyczn\u0105 pacjenta. Na przyk\u0142ad lekarz mierzy ci\u015bnienie krwi pacjenta, sprawdza jego odruchy mi\u0119\u015bniowe i reakcj\u0119 \u017arenic na \u015bwiat\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

              Testy laboratoryjne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Diagnostyka demencji obejmuje r\u00f3wnie\u017c badania krwi. Wykonuje si\u0119 morfologi\u0119 krwi i okre\u015bla r\u00f3\u017cne warto\u015bci krwi (elektrolity takie jak s\u00f3d i potas, cukier na czczo, osad krwi, mocznik, witamina B12, warto\u015bci tarczycy, gamma-GT itd.). W ten spos\u00f3b mo\u017cna ustali\u0107, czy istnieje ewentualnie wt\u00f3rne ot\u0119pienie, kt\u00f3re jest wywo\u0142ane na przyk\u0142ad chorob\u0105 tarczycy lub niedoborem witaminy B12.<\/p>\n\n\n\n

              W niekt\u00f3rych przypadkach konieczne s\u0105 bardziej szczeg\u00f3\u0142owe badania laboratoryjne, na przyk\u0142ad gdy pacjent z demencj\u0105 jest wyj\u0105tkowo m\u0142ody lub gdy objawy post\u0119puj\u0105 bardzo szybko. Nast\u0119pnie lekarz zleca np. badanie na obecno\u015b\u0107 narkotyk\u00f3w, badanie moczu lub badanie na obecno\u015b\u0107 boreliozy, ki\u0142y i HIV.<\/p>\n\n\n\n

              Je\u015bli wywiad lekarski i poprzednie badania daj\u0105 podstawy do podejrzenia zapalnej choroby m\u00f3zgu, nale\u017cy pobra\u0107 pr\u00f3bk\u0119 p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego (CSF) z odcinka l\u0119d\u017awiowego kr\u0119gos\u0142upa (nak\u0142ucie l\u0119d\u017awiowe) i podda\u0107 j\u0105 analizie laboratoryjnej. Mo\u017ce to dostarczy\u0107 wskaz\u00f3wek na temat choroby Alzheimera: charakterystyczne zmiany w koncentracji pewnych bia\u0142ek (bia\u0142ka amyloidowego i bia\u0142ka tau) w p\u0142ynie m\u00f3zgowo-rdzeniowym z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem wskazuj\u0105 na chorob\u0119 Alzheimera.<\/p>\n\n\n\n

              Procedury obrazowania medycznego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Badania obrazowe m\u00f3zgu s\u0105 wykorzystywane do wykluczenia uleczalnych przyczyn demencji (takich jak guz). Pomagaj\u0105 one tak\u017ce rozr\u00f3\u017cni\u0107 r\u00f3\u017cne formy demencji pierwotnej (choroba Alzheimera, demencja naczyniowa itd.).<\/p>\n\n\n\n

              Stosuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie tomografi\u0119 komputerow\u0105 (CT) i rezonans magnetyczny (MRI, znany tak\u017ce jak obrazowanie metod\u0105 rezonansu magnetycznego). Czasami jednak przeprowadza si\u0119 tak\u017ce inne badania. Obejmuj\u0105 one na przyk\u0142ad badanie ultrasonograficzne naczy\u0144 szyjnych (je\u015bli podejrzewa si\u0119 ot\u0119pienie naczyniowe). W niejasnych przypadkach ot\u0119pienia z cia\u0142ami Lewy\u2019ego przydatne mog\u0105 by\u0107 badania medycyny nuklearnej (pozytonowa tomografia emisyjna = PET, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu = SPECT single-photon emission computed tomography).<\/p>\n\n\n\n

              Badania genetyczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Je\u015bli istnieje podejrzenie, \u017ce demencja jest dziedziczna, pacjentowi nale\u017cy zaoferowa\u0107 poradnictwo i testy genetyczne. Wynik testu genetycznego nie ma wp\u0142ywu na terapi\u0119. Niekt\u00f3rzy pacjenci chcieliby jednak wiedzie\u0107 dok\u0142adnie, czy rzeczywi\u015bcie s\u0105 nosicielami genu powoduj\u0105cego chorob\u0119, czy te\u017c nie.<\/p>\n\n\n\n

              Demencja: leczenie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

              Pomimo r\u00f3\u017cnych mo\u017cliwo\u015bci leczenia demencji \u2013 choroba ta jest zazwyczaj nieuleczalna (wyj\u0105tek: niekt\u00f3re demencje wt\u00f3rne). Celem terapii jest natomiast z\u0142agodzenie objaw\u00f3w i spowolnienie post\u0119p\u00f3w choroby. Pomaga to pacjentom prowadzi\u0107 niezale\u017cne i samodzielne \u017cycie tak d\u0142ugo, jak to mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

              Terapia demencji sk\u0142ada si\u0119 z leczenia farmakologicznego i \u015brodk\u00f3w niefarmakologicznych. Dla ka\u017cdego pacjenta tworzony jest indywidualny plan terapii. Przy wyborze \u015brodk\u00f3w niefarmakologicznych nale\u017cy przede wszystkim wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 osobowo\u015b\u0107 i \u017cyczenia pacjenta. Szanse na powodzenie leczenia s\u0105 tym wi\u0119ksze, im wcze\u015bniej rozpocznie si\u0119 terapi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

              Leki przeciw demencji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Leki przeciw demencji wp\u0142ywaj\u0105 na r\u00f3\u017cne neurotransmitery w m\u00f3zgu. W ten spos\u00f3b mog\u0105 utrzyma\u0107 sprawno\u015b\u0107 umys\u0142ow\u0105 pacjent\u00f3w. Jednak leki przeciw demencji dzia\u0142aj\u0105 zazwyczaj tylko przez ograniczony czas.<\/p>\n\n\n\n

              Leki przeciw demencji by\u0142y testowane g\u0142\u00f3wnie w leczeniu choroby Alzheimera. Zatwierdzonymi przedstawicielami s\u0105 inhibitory acetylocholinoesterazy i antagonista glutaminianu (antagonisty receptora NMDA) memantyna.<\/p>\n\n\n\n

              Inhibitory acetylocholinoesterazy (takie jak donepezil lub rywastygmina) hamuj\u0105 enzym w m\u00f3zgu, kt\u00f3ry rozk\u0142ada przeka\u017anik nerwowy \u2013 acetylocholin\u0119. Ten neurotransmiter jest wa\u017cny dla komunikacji mi\u0119dzy kom\u00f3rkami nerwowymi. U chorych na Alzheimera nie jest on produkowany w wystarczaj\u0105cych ilo\u015bciach, co przyczynia si\u0119 do wyst\u0105pienia objaw\u00f3w demencji. Inhibitory acetylocholinoesterazy mog\u0105 kompensowa\u0107 niedob\u00f3r tego neurotransmitera we wczesnych i \u015brednich stadiach Alzheimera. Pacjenci mog\u0105 wtedy lepiej radzi\u0107 sobie w codziennym \u017cyciu. Ponadto funkcje m\u00f3zgu takie jak my\u015blenie, uczenie si\u0119 i zapami\u0119tywanie zostaj\u0105 zachowane na d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

              Inhibitory acetylocholinoesterazy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto stosowane w innych postaciach choroby, takich jak ot\u0119pienie z cia\u0142ami Lewy\u2019ego i postacie mieszane demencji.<\/p>\n\n\n\n

              Antagonista glutaminianu, memantyna, blokuje miejsca dokowania w m\u00f3zgu neurotransmitera \u2013 glutaminianu. St\u0119\u017cenie glutaminianu mo\u017ce by\u0107 zwi\u0119kszane na przyk\u0142ad w chorobie Alzheimera, kt\u00f3ra na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 niszczy kom\u00f3rki nerwowe. Memantyny (neuroprotekcja) chroni\u0105 przed tym nieodwracalnym uszkodzeniem nerw\u00f3w. Stosuje si\u0119 je w \u015brodkowych i p\u00f3\u017anych stadiach choroby Alzheimera.<\/p>\n\n\n\n

              Preparaty na bazie mi\u0142orz\u0105bu japo\u0144skiego s\u0105 cz\u0119sto zalecane przy demencji. S\u0105 one uwa\u017cane za mniej skuteczne, ale mog\u0105 by\u0107 stosowane jako uzupe\u0142nienie w\u0142a\u015bciwej terapii farmakologicznej.<\/p>\n\n\n\n

              Inne leki na demencj\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Kiedy ludzie dowiaduj\u0105 si\u0119, \u017ce maj\u0105 demencj\u0119, cz\u0119sto popadaj\u0105 w depresj\u0119. Za depresj\u0119 mo\u017ce by\u0107 odpowiedzialne tak\u017ce obumieranie samych kom\u00f3rek m\u00f3zgowych. W takich przypadkach lekarz mo\u017ce przepisa\u0107 leki antydepresyjne. Maj\u0105 one dzia\u0142anie podnosz\u0105ce nastr\u00f3j i pobudzaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

              Niekt\u00f3rzy pacjenci staj\u0105 si\u0119 agresywni i niespokojni, cierpi\u0105 na urojenia sensoryczne lub urojenia prze\u015bladowcze. Takie objawy mog\u0105 by\u0107 z\u0142agodzone przez neuroleptyki (takie jak risperidon, melperon czy pipamperon). Jednak stosowanie tych lek\u00f3w powinno by\u0107 bardzo starannie przemy\u015blane i ograniczone w czasie, ze wzgl\u0119du na ich silne efekty uboczne.<\/p>\n\n\n\n

              W ot\u0119pieniu naczyniowym nale\u017cy leczy\u0107 czynniki ryzyka i choroby podstawowe, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do dalszego uszkodzenia naczy\u0144. Obejmuje to na przyk\u0142ad podawanie lek\u00f3w przeciwnadci\u015bnieniowych i \u015brodk\u00f3w obni\u017caj\u0105cych poziom lipid\u00f3w we krwi (takich jak podwy\u017cszony cholesterol).<\/p>\n\n\n\n

              Terapia behawioralna<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Diagnoza demencji wywo\u0142uje u wielu os\u00f3b niepewno\u015b\u0107, niepok\u00f3j, depresj\u0119 lub agresj\u0119. Psycholog lub psychoterapeuta w ramach terapii behawioralnej mo\u017ce pom\u00f3c osobom dotkni\u0119tym chorob\u0105 w lepszym radzeniu sobie z tymi objawami. Dlatego terapia behawioralna jest szczeg\u00f3lnie odpowiednia dla pacjent\u00f3w we wczesnych stadiach demencji.<\/p>\n\n\n\n

              Trening zdolno\u015bci poznawczych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Trening zdolno\u015bci poznawczych mo\u017ce spowolni\u0107 post\u0119p demencji, szczeg\u00f3lnie we wczesnych i \u015brodkowych stadiach choroby. Polega na \u0107wiczeniu zdolno\u015bci umys\u0142owych (poznawczych), takich jak pami\u0119\u0107, uwaga i orientacja. Podczas terapii indywidualnej lub grupowej pacjenci musz\u0105 na przyk\u0142ad odgadywa\u0107 poj\u0119cia, nazywa\u0107 kolory i doka\u0144cza\u0107 rymowanki. Trening zdolno\u015bci poznawczych powinien by\u0107 dostosowany do ka\u017cdego pacjenta w taki spos\u00f3b, by nie by\u0142 ani zbyt wymagaj\u0105cy, ani zbyt \u0142atwy.<\/p>\n\n\n\n

              Praca autobiograficzna<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              We wczesnych i \u015brodkowych stadiach demencji, przydatna mo\u017ce by\u0107 praca autobiograficzna. W trakcie rozm\u00f3w (terapii indywidualnej lub grupowej) pacjent powinien wykorzystywa\u0107 zdj\u0119cia, ksi\u0105\u017cki i przedmioty osobiste, aby nawi\u0105za\u0107 do wcze\u015bniejszych pozytywnych do\u015bwiadcze\u0144 i opowiada\u0107 o nich. Taka praca autobiograficzna utrzymuje \u017cyw\u0105 pami\u0119\u0107 osoby cierpi\u0105cej na demencj\u0119 o jej poprzednim \u017cyciu i wzmacnia jej poczucie to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

              Orientacja w rzeczywisto\u015bci (Reality Orientation)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              W orientacji w rzeczywisto\u015bci pacjenci trenuj\u0105 orientacj\u0119 przestrzenn\u0105 i czasow\u0105 oraz lepsz\u0105 klasyfikacj\u0119 os\u00f3b i sytuacji. Orientacja w czasie mo\u017ce by\u0107 wspierana przez zegary, kalendarze i zdj\u0119cia p\u00f3r roku. Aby u\u0142atwi\u0107 pacjentom orientacj\u0119 w terenie (np. w ich domu), poszczeg\u00f3lne pomieszczenia (\u0142azienka, kuchnia, sypialnia itd.) mog\u0105 by\u0107 oznaczone r\u00f3\u017cnymi kolorami.<\/p>\n\n\n\n

              Orientacja w rzeczywisto\u015bci jest przydatna we wszystkich stadiach choroby. Mo\u017ce by\u0107 trenowana indywidualnie lub w grupach.<\/p>\n\n\n\n

              Muzykoterapia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Cel muzykoterapii w demencji opiera si\u0119 na fakcie, \u017ce muzyka mo\u017ce przywo\u0142ywa\u0107 pozytywne wspomnienia i uczucia. We wczesnych stadiach demencji pacjenci mog\u0105 \u2013 indywidualnie lub grupowo \u2013 gra\u0107 na jakim\u015b instrumencie (b\u0119ben, tr\u00f3jk\u0105t, cymba\u0142ki itp.) lub \u015bpiewa\u0107. W zaawansowanej demencji nawet s\u0142uchanie znanych melodii mo\u017ce uspokaja\u0107 pacjenta lub u\u015bmierza\u0107 jego b\u00f3l.<\/p>\n\n\n\n

              Terapia zaj\u0119ciowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Aby pacjenci we wczesnym lub \u015brodkowym stadium demencji byli w stanie jak najd\u0142u\u017cej wykonywa\u0107 codzienne czynno\u015bci, takie jak robienie zakup\u00f3w, gotowanie czy czytanie gazety, powinni regularnie \u0107wiczy\u0107 te czynno\u015bci wraz z terapeut\u0105.<\/p>\n\n\n\n

              W umiarkowanych i ci\u0119\u017ckich stadiach choroby taniec, masa\u017c i bod\u017ace dotykowe mog\u0105 zach\u0119ca\u0107 chorych do aktywno\u015bci fizycznej. Mo\u017ce to sprawia\u0107 pacjentowi przyjemno\u015b\u0107 i poprawia\u0107 jego samopoczucie.<\/p>\n\n\n\n

              Terapia milieu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Terapia milieu polega na uczynieniu \u015brodowiska pacjenta przyjaznym dla os\u00f3b z demencj\u0105. Osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 powinny czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie i komfortowo w swoich przestrzeniach \u017cyciowych. Pomieszczenia powinny by\u0107 wi\u0119c zaprojektowane w spos\u00f3b jak najbardziej odpowiedni. Na przyk\u0142ad g\u0142adkie drewno i mi\u0119kkie tkaniny s\u0105 postrzegane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w jako bardzo przyjemne. Znajome zapachy (na przyk\u0142ad jako aromaty do pomieszcze\u0144) i ulubione kwiaty mog\u0105 przynosi\u0107 pacjentom rado\u015b\u0107, uspokaja\u0107 ich lub rozwesela\u0107 i budzi\u0107 mi\u0142e wspomnienia.<\/p>\n\n\n\n

              Planowanie opieki w przypadku demencji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Pacjenci z demencj\u0105 we wczesnym i \u015brodkowym stadium choroby zazwyczaj mog\u0105 jeszcze samodzielnie radzi\u0107 sobie w \u017cyciu codziennym, czasem z niewielk\u0105 pomoc\u0105 bliskich. Wielu z nich mo\u017ce nadal mieszka\u0107 w swoim w\u0142asnym domu. Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej jednak niezb\u0119dna staje si\u0119 wi\u0119ksza pomoc w codziennym \u017cyciu. Dlatego osoby cierpi\u0105ce na demencj\u0119 oraz ich bliscy powinni dowiedzie\u0107 si\u0119 na wczesnym etapie, jakie us\u0142ugi wsparcia s\u0105 dost\u0119pne i jakie opcje mieszkaniowe mo\u017cna rozwa\u017cy\u0107, je\u015bli samodzielne \u017cycie nie jest ju\u017c dla pacjenta mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

              Demencja: opieka w domu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

              Oko\u0142o dw\u00f3ch na trzech pacjent\u00f3w z demencj\u0105 mieszka obecnie w swoich w\u0142asnych domach. Zw\u0142aszcza dla os\u00f3b starszych dom jest zazwyczaj centrum ich \u017cycia. Znajome otoczenie przywo\u0142uje pozytywne wspomnienia i zapewnia bezpiecze\u0144stwo \u2013 czynniki, kt\u00f3re s\u0105 szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w przypadku demencji. Dlatego wielu pacjent\u00f3w z demencj\u0105 chce pozosta\u0107 w swoich w\u0142asnych domach tak d\u0142ugo, jak to mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

              We wczesnych stadiach demencji zazwyczaj nie stanowi to problemu. Pacjenci cz\u0119sto nadal samodzielnie radz\u0105 sobie z codziennym \u017cyciem. Tylko w czynno\u015bciach wymagaj\u0105cych du\u017cej koncentracji (korespondencja z urz\u0119dami, p\u00f3j\u015bcie do banku itp.) potrzebuj\u0105 pomocy bliskich.<\/p>\n\n\n\n

              Krewni lub dobrzy s\u0105siedzi powinni kilka razy dziennie sprawdza\u0107, co dzieje si\u0119 z osob\u0105 cierpi\u0105c\u0105 na demencj\u0119, je\u015bli mieszka ona sama. Powinni tak\u017ce upewnia\u0107 si\u0119, \u017ce pacjent spo\u017cywa zbilansowan\u0105 i dostateczn\u0105 diet\u0119 oraz wystarczaj\u0105co du\u017co pije. <\/p>\n\n\n\n

              W planowaniu opieki nad osobami z demencj\u0105 wa\u017cne jest tak\u017ce upewnienie si\u0119, \u017ce dom pacjenta jest przyjazny takim osobom. Dotyczy to na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

              \n
              \n
              \n
              \n
              \n
              \n \n\n
                \n
              • Du\u017ce symbole na drzwiach w mieszkaniu sygnalizuj\u0105ce przeznaczenie danego pomieszczenia (kuchnia, \u0142azienka, sypialnia itd.).<\/strong><\/li>\n\n\n\n
              • Przezroczyste drzwi szafy (u\u0142atwiaj\u0105 znalezienie po\u017c\u0105danych element\u00f3w garderoby, takich jak bielizna czy p\u0142aszcz).<\/strong><\/li>\n\n\n\n
              • Przekszta\u0142cenie kuchenek tak, aby wy\u0142\u0105cza\u0142y si\u0119 po pewnym czasie (zapobieganie po\u017carom i oparzeniom).<\/strong><\/li>\n\n\n\n
              • Elementy \u015bwietlne w pod\u0142odze (zapobieganie upadkom).<\/strong><\/li>\n\n\n\n
              • Bezpieczne przechowywanie \u015brodk\u00f3w czysto\u015bci (zmniejsza ryzyko pomy\u0142ki i zatrucia).<\/strong><\/li>\n\n\n\n
              • Usuni\u0119cie zamk\u00f3w i haczyk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 u\u017cyte na przyk\u0142ad do zamkni\u0119cia drzwi \u0142azienki od wewn\u0105trz.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                Opieka nad osob\u0105 z demencj\u0105 wymaga od bliskich wiele zaanga\u017cowania i cierpliwo\u015bci \u2013 a wraz z post\u0119pem choroby tego zaanga\u017cowania musi by\u0107 coraz wi\u0119cej. Rodzina powinna wi\u0119c rozwa\u017cy\u0107, jak wiele wsparcia mo\u017ce zapewni\u0107 choremu i w kt\u00f3rym momencie konieczna jest pomoc z zewn\u0105trz (np. ambulatoryjna). Lekarz prowadz\u0105cy pomaga bliskim w tej ocenie.<\/p>\n\n\n\n

                Zaawansowana demencja: dom opieki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Je\u015bli krewni nie mog\u0105 (lub ju\u017c nie s\u0105 w stanie) zapewni\u0107 ca\u0142o\u015bciowej opieki osobie cierpi\u0105cej na demencj\u0119, a opieka ca\u0142odobowa jest finansowo niewykonalna, istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakwaterowania w domu opieki lub w alternatywnych formach zamieszkania (takich jak wsp\u00f3lne mieszkania dla os\u00f3b cierpi\u0105cych na demencj\u0119).<\/p>\n\n\n\n

                Wybieraj\u0105c dom, bliscy powinni dok\u0142adnie si\u0119 poinformowa\u0107 i krytycznie por\u00f3wna\u0107 oferty. Opr\u00f3cz tradycyjnych dom\u00f3w opieki istnieje wiele miejsc, kt\u00f3re oferuj\u0105 specjalne oferty \u017cycia i opieki dla os\u00f3b z demencj\u0105. Takie wsp\u00f3lnoty domowe, grupy mieszkalne s\u0105 dostosowane do szczeg\u00f3lnych potrzeb os\u00f3b z demencj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                Radzenie sobie z demencj\u0105<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Radzenie sobie z demencj\u0105 wymaga wiele zrozumienia i cierpliwo\u015bci \u2013 zar\u00f3wno ze strony krewnych i opiekun\u00f3w, jak i samych os\u00f3b dotkni\u0119tych t\u0105 chorob\u0105. Symptomy takie jak pogarszaj\u0105ca si\u0119 pami\u0119\u0107 i rosn\u0105ca dezorientacja cz\u0119sto nasilaj\u0105 si\u0119, gdy inni ludzie reaguj\u0105 na nie frustracj\u0105 i zniecierpliwieniem.<\/p>\n\n\n\n

                Radzenie sobie z demencj\u0105: wskaz\u00f3wki dla os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                U wielu os\u00f3b dotkni\u0119tych t\u0105 chorob\u0105 diagnoza demencji wywo\u0142uje obawy, zmartwienie i pytania: Jak d\u0142ugo b\u0119d\u0119 w stanie dba\u0107 o siebie? Jak mam sobie radzi\u0107 z nasilaj\u0105cymi si\u0119 objawami demencji? Co mog\u0119 zrobi\u0107, by je z\u0142agodzi\u0107?<\/p>\n\n\n\n

                Do\u015bwiadczenie pokazuje, \u017ce we wczesnych stadiach demencji osoby ni\u0105 dotkni\u0119te najlepiej radz\u0105 sobie w \u017cyciu codziennym, je\u015bli s\u0105 dobrze poinformowane o chorobie, otwarcie si\u0119 z ni\u0105 obchodz\u0105 i szukaj\u0105 pomocy, kiedy jest ona im potrzebna.<\/p>\n\n\n\n

                Utrzymywanie kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych i hobby<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Aby dobrze radzi\u0107 sobie z demencj\u0105, wa\u017cne jest, by pozosta\u0107 aktywnym. Regularne spotkania z przyjaci\u00f3\u0142mi, wycieczki i hobby, kt\u00f3re by\u0142y kultywowane przed diagnoz\u0105 demencji, powinny by\u0107 utrzymywane tak d\u0142ugo, jak to mo\u017cliwe. Je\u015bli jeste\u015b aktywny, mo\u017cesz d\u0142u\u017cej zachowa\u0107 to, czego si\u0119 nauczy\u0142e\u015b i trenowa\u0107 swoj\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107. Odpowiednia aktywno\u015b\u0107 w ci\u0105gu dnia zapewnia te\u017c dobry sen.<\/p>\n\n\n\n

                Sensowne jest tak\u017ce uczestnictwo w grupach rekreacyjnych lub seniorskich. W zaawansowanych stadiach demencji osoby ni\u0105 dotkni\u0119te powinny do\u0142\u0105czy\u0107 do grupy opieku\u0144czej dla chorych na demencj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

                Planuj\u0105c i organizuj\u0105c czas wolny, osoby z demencj\u0105 nie powinny si\u0119 przem\u0119cza\u0107: lepiej jest wykonywa\u0107 mniej czynno\u015bci w ciszy i spokoju, ni\u017c p\u0119dzi\u0107 przez ca\u0142y dzie\u0144 od jednej czynno\u015bci do drugiej.<\/p>\n\n\n\n

                Dostosowywanie dzia\u0142a\u0144 i uczenie si\u0119 nowych rzeczy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Niekt\u00f3rym pacjentom z demencj\u0105, zajmowanie si\u0119 dotychczasowym hobby sprawia coraz wi\u0119cej trudno\u015bci. Na przyk\u0142ad czytanie trudnych ksi\u0105\u017cek, rozwi\u0105zywanie skomplikowanych \u0142amig\u0142\u00f3wek czy budowanie skomplikowanych modeli samolot\u00f3w. W\u0142a\u015bciwym sposobem radzenia sobie z demencj\u0105 nie jest rezygnacja z takich aktywno\u015bci, ale ich odpowiednie dostosowanie.<\/p>\n\n\n\n

                Na przyk\u0142ad mo\u017cna preferowa\u0107 czytanie kr\u00f3tkich opowiada\u0144 i artyku\u0142\u00f3w prasowych, podejmowa\u0107 si\u0119 rozwi\u0105zywania \u0142atwiejszych \u0142amig\u0142\u00f3wek lub nabywa\u0107 modele, kt\u00f3re s\u0105 \u0142atwiejsze w monta\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

                Tego typu dzia\u0142ania s\u0105 dobrym treningiem m\u00f3zgu i pami\u0119ci. Jednak osoby cierpi\u0105ce na demencj\u0119 powinny nie tylko trzyma\u0107 si\u0119 sprawdzonych zaj\u0119\u0107, ale tak\u017ce uczy\u0107 si\u0119 nowych, takich jak taniec, granie na instrumentach muzycznych, malowanie czy uk\u0142adanie puzzli. Dla chorych na demencj\u0119 przydatne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c takie zaj\u0119cia jak gry towarzyskie (w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci uproszczone), gra w pi\u0142k\u0119 lub gry s\u0142owne (takie jak zgadywanie lub uzupe\u0142nianie przys\u0142\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

                Organizacja dnia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Radzenie sobie z demencj\u0105 i jej objawami jest \u0142atwiejsze dla os\u00f3b ni\u0105 dotkni\u0119tych, je\u015bli dobrze zorganizuj\u0105 one sw\u00f3j dzie\u0144. Wszystkie dzia\u0142ania, takie jak spanie, jedzenie, mycie si\u0119, wychodzenie na spacer, spotkania z przyjaci\u00f3\u0142mi, sport itp., powinny by\u0107 wykonywane o sta\u0142ych porach. Pomaga to w orientacji i pozwala unikn\u0105\u0107 stresu.<\/p>\n\n\n\n

                Bycie mobilnym<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Odpowiednie post\u0119powanie w przypadku demencji pozwala wielu osobom dotkni\u0119tym t\u0105 chorob\u0105 przez d\u0142ugi czas samodzielnie prowadzi\u0107 gospodarstwo domowe, np. gotowa\u0107, robi\u0107 zakupy, pranie czy pracowa\u0107 w ogrodzie. Je\u015bli to konieczne, krewni lub opiekunowie mog\u0105 udzieli\u0107 pomocy.<\/p>\n\n\n\n

                Dla os\u00f3b cierpi\u0105cych na demencj\u0119 korzystne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c regularne \u0107wiczenia. Rozwija to mi\u0119\u015bnie, zdolno\u015bci koordynacyjne i zmys\u0142 r\u00f3wnowagi. Osoby z demencj\u0105 powinny wybra\u0107 taki rodzaj sportu, kt\u00f3ry potrafi\u0105 dobrze uprawia\u0107 i kt\u00f3ry lubi\u0105. Mo\u017ce to by\u0107 na przyk\u0142ad gimnastyka, p\u0142ywanie lub taniec. Jeszcze przyjemniej jest trenowa\u0107 razem z innymi, na przyk\u0142ad w klubie sportowym.<\/p>\n\n\n\n

                Je\u015bli chodzenie i stanie sprawiaj\u0105 problemy, pomocne mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 chodziki i rollatory.<\/p>\n\n\n\n

                Zr\u00f3wnowa\u017cona dieta i du\u017ca ilo\u015b\u0107 napoj\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Je\u015bli pacjenci nie stosuj\u0105 zr\u00f3wnowa\u017conej diety i pij\u0105 zbyt ma\u0142o, mo\u017ce to pogorszy\u0107 ich objawy demencji. Dlatego bardzo wa\u017cna jest urozmaicona dieta i odpowiednia ilo\u015b\u0107 przyjmowanych p\u0142yn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

                Niekt\u00f3rzy pacjenci trac\u0105 jednak poczucie smaku, rado\u015b\u0107 z jedzenia i apetyt. Strategi\u0105 przeciwko temu jest intensywniejsze doprawianie jedzenia i wi\u0119ksza r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w menu. Mo\u017cna te\u017c porozk\u0142ada\u0107 po domu ma\u0142e miseczki z kawa\u0142kami owoc\u00f3w, warzyw i czekolady. Zach\u0119ca to osoby z demencj\u0105 do cz\u0119stszego jedzenia. Ci chorzy, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 ju\u017c sami sobie gotowa\u0107, maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zamawiania dostawy posi\u0142k\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

                Dzienna ilo\u015b\u0107 wypijanych p\u0142yn\u00f3w powinna wynosi\u0107 co najmniej 1,5 litra, najlepiej w postaci zup, wody, sok\u00f3w lub herbaty. R\u00f3wnie\u017c w tym przypadku sensowne jest umieszczanie butelek z napojami w kilku miejscach w domu.<\/p>\n\n\n\n

                Sposoby na zapobieganie zapominaniu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Osoby cierpi\u0105ce na demencj\u0119 powinny stara\u0107 si\u0119 trzyma\u0107 wa\u017cne przedmioty, kt\u00f3rych cz\u0119sto potrzebuj\u0105 (klucze, portfel, okulary itp.) zawsze w tym samym miejscu. Wa\u017cne numery telefon\u00f3w i adresy powinny by\u0107 zawsze pod r\u0119k\u0105, najlepiej zar\u00f3wno w sta\u0142ym miejscu w domu, jak i w torebce\/portfelu.<\/p>\n\n\n\n

                Terminy i wa\u017cne daty powinny by\u0107 wpisywane do kalendarza.<\/p>\n\n\n\n

                Radzenie sobie z demencj\u0105: wskaz\u00f3wki dla krewnych i opiekun\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Radzenie sobie z demencj\u0105 jest \u0142atwiejsze, zar\u00f3wno dla krewnych i opiekun\u00f3w, jak i dla os\u00f3b dotkni\u0119tych t\u0105 chorob\u0105, je\u015bli znaj\u0105 oni jej rodzaj i mo\u017cliwy przebieg. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne wskaz\u00f3wki, kt\u00f3re mog\u0105 poprawi\u0107 i u\u0142atwi\u0107 post\u0119powanie z osobami cierpi\u0105cymi na demencj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

                W\u0142a\u015bciwa komunikacja<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                Dobra opieka nad osobami z demencj\u0105 obejmuje tak\u017ce w\u0142a\u015bciw\u0105 komunikacj\u0119 z pacjentami. Jednak w trakcie choroby staje si\u0119 to coraz trudniejsze \u2013 chorzy coraz bardziej zapominaj\u0105, nie pami\u0119taj\u0105 nazwisk, dat, znacze\u0144 s\u0142\u00f3w i cz\u0119sto powoli formu\u0142uj\u0105 zdania. Wymaga to od innych ludzi wiele zrozumienia i cierpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

                Przydatne mog\u0105 by\u0107 tu pomoce pami\u0119ciowe. Na przyk\u0142ad mo\u017cna zapisywa\u0107 na ma\u0142ych karteczkach informacje o codziennych czynno\u015bciach lub odpowiedzi na cz\u0119ste pytania pacjent\u00f3w (takie jak dzie\u0144 tygodnia, gdzie mieszkaj\u0105 itp.). Takie notatki mog\u0105 by\u0107 przyklejane w cz\u0119sto ucz\u0119szczanych miejscach, takich jak lod\u00f3wka czy drzwi \u0142azienki.<\/p>\n\n\n\n

                Inn\u0105 form\u0105 przypominania, kt\u00f3ra mo\u017ce u\u0142atwi\u0107 i promowa\u0107 komunikacj\u0119 w przypadku demencji, jest \u201eksi\u0119ga wspomnie\u0144\u201d. Wkleja si\u0119 w ni\u0105 zdj\u0119cia z wa\u017cnych wydarze\u0144 i os\u00f3b z \u017cycia pacjenta, a pod spodem umieszcza si\u0119 kr\u00f3tk\u0105 notatk\u0119 (rodzaj wydarzenia, imi\u0119 itp.).<\/p>\n\n\n\n

                W rozmowach z osobami cierpi\u0105cymi na demencj\u0119 nale\u017cy wzi\u0105\u0107 sobie do serca poni\u017csze wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce komunikacji z nimi:<\/p>\n\n\n\n

                \n
                \n
                \n
                \n
                \n
                \n \n\n
                  \n
                • Pochwal osob\u0119 z demencj\u0105, gdy zrobi co\u015b dobrze. Nie krytykuj jej za b\u0142\u0119dy.<\/li>\n\n\n\n
                • Poczekaj cierpliwie, a\u017c pacjent odpowie na pytania lub spe\u0142ni twoj\u0105 pro\u015bb\u0119.<\/li>\n\n\n\n
                • Je\u015bli to mo\u017cliwe, formu\u0142uj pytania w taki spos\u00f3b, by pacjent m\u00f3g\u0142 odpowiedzie\u0107 \u201etak\u201d lub \u201enie\u201d.<\/li>\n\n\n\n
                • Przed ka\u017cd\u0105 rozmow\u0105 nawi\u0105zuj kontakt wzrokowy i zwracaj si\u0119 do pacjenta po imieniu.<\/li>\n\n\n\n
                • M\u00f3w powoli, wyra\u017anie i kr\u00f3tkimi zdaniami.<\/li>\n\n\n\n
                • Unikaj ironicznych lub satyrycznych uwag \u2013 chory na demencj\u0119 zazwyczaj ich nie rozumie.<\/li>\n\n\n\n
                • Powt\u00f3rz kilka razy wa\u017cne informacje, np. o kt\u00f3rej godzinie chcesz wyj\u015b\u0107 na wizyt\u0119 u lekarza czy na spacer.<\/li>\n\n\n\n
                • Unikaj dyskusji.<\/li>\n\n\n\n
                • W miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci ignoruj oskar\u017cenia i wyrzuty ze strony osoby z demencj\u0105 \u2013 cz\u0119sto nie s\u0105 one wymierzone personalnie, a jedynie odzwierciedlaj\u0105 strach, frustracj\u0119 i bezradno\u015b\u0107 danej osoby.<\/li>\n\n\n\n
                • Nie oferuj wi\u0119cej ni\u017c dw\u00f3ch opcji do wyboru (np. jedzenia lub napoj\u00f3w) \u2013 wszystko inne mo\u017ce dezorientowa\u0107 osoby z demencj\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

                  Wa\u017cnym modelem komunikacji z osobami z demencj\u0105 jest tzw. walidacja. Chodzi tu o docenienie i powa\u017cne traktowanie (walidacja) osoby z demencj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                  Tyle pomocy, ile potrzeba \u2013 nie wi\u0119cej!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  W kontaktach z chorymi na demencj\u0119 krewni i opiekunowie powinni uzbroi\u0107 si\u0119 w cierpliwo\u015b\u0107. Osoby cierpi\u0105ce na demencj\u0119 cz\u0119sto s\u0105 do\u015b\u0107 powolne, je\u015bli chodzi o takie czynno\u015bci jak ubieranie si\u0119, czesanie w\u0142os\u00f3w czy podlewanie kwiat\u00f3w. Z powodu niecierpliwo\u015bci lub nadmiernej troski krewni i opiekunowie cz\u0119sto staraj\u0105 si\u0119 zapewni\u0107 wi\u0119cej pomocy, ni\u017c to jest konieczne.<\/p>\n\n\n\n

                  Nie nale\u017cy jednak wyr\u0119cza\u0107 chorego we wszystkim, ale da\u0107 mu czas na samodzielne dzia\u0142anie. Nie tylko trenuje to m\u00f3zg, ale tak\u017ce sprawia, \u017ce chorzy na demencj\u0119 nie czuj\u0105 si\u0119 traktowani jak dzieci.<\/p>\n\n\n\n

                  Niecierpliwe stanie z boku r\u00f3wnie\u017c nie jest pomocne. Wtedy chorzy na demencj\u0119 czuj\u0105 na sobie dodatkow\u0105 presj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

                  Stymulowanie zmys\u0142\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Znajome zapachy z przesz\u0142o\u015bci mog\u0105 budzi\u0107 wspomnienia, o kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o s\u0105dzi\u0107, \u017ce zosta\u0142y ju\u017c dawno pogrzebane. Mog\u0105 to by\u0107 perfumy matki lub, je\u015bli osoba z demencj\u0105 pracowa\u0142a w warsztacie samochodowym, zapach oleju maszynowego. <\/p>\n\n\n\n

                  Inne bod\u017ace zmys\u0142owe (dotyk, smak, wzrok) r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 stymulowa\u0107 chorych na demencj\u0119, sprawia\u0107 im przyjemno\u015b\u0107 i budzi\u0107 mi\u0142e wspomnienia.<\/p>\n\n\n\n

                  Wypoczynek opiekun\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Cierpliwo\u015b\u0107, si\u0142a, czas, zrozumienie \u2013 zajmowanie si\u0119 chorymi na demencj\u0119 jest wyczerpuj\u0105ce i wymaga od bliskich i opiekun\u00f3w wiele wysi\u0142ku. Regularny wypoczynek i odpoczynek s\u0105 wi\u0119c bardzo wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

                  Pomoc przy demencji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Pomoc przy demencji jest cz\u0119sto potrzebna zar\u00f3wno osobom dotkni\u0119tym demencj\u0105, jak i ich bliskim. Wiele instytucji, stowarzysze\u0144 i towarzystw oferuje informacje, wskaz\u00f3wki i porady dotycz\u0105ce codziennego \u017cycia z demencj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                  Demencja: przebieg choroby i rokowanie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                  W ka\u017cdej formie demencji dochodzi do d\u0142ugotrwa\u0142ej utraty zdolno\u015bci umys\u0142owych. Osobowo\u015b\u0107 pacjenta jest r\u00f3wnie\u017c nieodwracalnie zmieniona.<\/p>\n\n\n\n

                  W indywidualnych przypadkach przebieg demencji mo\u017ce by\u0107 jednak bardzo r\u00f3\u017cny u r\u00f3\u017cnych pacjent\u00f3w. Zale\u017cy to przede wszystkim od rodzaju choroby. Na przyk\u0142ad demencja naczyniowa cz\u0119sto pojawia si\u0119 nagle i pogarsza si\u0119 stopniowo. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jednak demencja zaczyna si\u0119 podst\u0119pnie i post\u0119puje powoli.<\/p>\n\n\n\n

                  Co wi\u0119cej, osoba cierpi\u0105ca na demencj\u0119 mo\u017ce mie\u0107 \u201edobre\u201d i \u201ez\u0142e\u201d dni. Stan pacjenta mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c zmienia\u0107 si\u0119 w ci\u0105gu dnia. Na przyk\u0142ad wielu pacjent\u00f3w z demencj\u0105 ma wi\u0119cej objaw\u00f3w ot\u0119pienia wieczorem ni\u017c w ci\u0105gu dnia.<\/p>\n\n\n\n

                  Zachowanie pacjent\u00f3w z demencj\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c bardzo zr\u00f3\u017cnicowane. Niekt\u00f3rzy pacjenci staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej agresywni, inni pozostaj\u0105 przyja\u017ani i spokojni. Niekt\u00f3rzy pacjenci przez d\u0142ugi czas zachowuj\u0105 sprawno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, inni szybko zostaj\u0105 przykuci do \u0142\u00f3\u017cka.<\/p>\n\n\n\n

                  Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, przebieg demencji mo\u017ce si\u0119 bardzo r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od osoby. Jest te\u017c trudny do przewidzenia.<\/p>\n\n\n\n

                  Wp\u0142yw na przebieg demencji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Demencji nie da si\u0119 wyleczy\u0107. Jednak dzi\u0119ki aktywizacji, zaj\u0119ciom i ludzkiej uwadze jako\u015b\u0107 \u017cycia os\u00f3b z demencj\u0105 mo\u017ce ulec znacznej poprawie. Ponadto, odpowiednia terapia (leki i \u015brodki niefarmakologiczne) mo\u017ce pom\u00f3c w tymczasowym zatrzymaniu lub przynajmniej spowolnieniu przebiegu demencji.<\/p>\n\n\n\n

                  Demencja: profilaktyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                  Wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w sprzyja demencji. Je\u015bli uda si\u0119 unika\u0107 lub przynajmniej zredukowa\u0107 te czynniki ryzyka, pomo\u017ce to zapobiec demencji.<\/p>\n\n\n\n

                  Wysokie ci\u015bnienie krwi, podwy\u017cszony poziom lipid\u00f3w we krwi i oty\u0142o\u015b\u0107 powinny by\u0107 leczone \u2013 nie tylko lekami, ale tak\u017ce odpowiednim stylem \u017cycia. Na przyk\u0142ad dieta \u015br\u00f3dziemnomorska wydaje si\u0119 chroni\u0107 przed demencj\u0105: zawiera ona du\u017co owoc\u00f3w i warzyw, ryb, oliwy z oliwek i pe\u0142noziarnistego chleba. Z drugiej strony wieprzowina i produkty mleczne powinny by\u0107 spo\u017cywane z umiarem.<\/p>\n\n\n\n

                  M\u00f3zg i ca\u0142y organizm odnosz\u0105 korzy\u015bci z regularnych \u0107wicze\u0144 fizycznych w ka\u017cdym wieku. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna stymuluje przep\u0142yw krwi i metabolizm w m\u00f3zgu. W rezultacie kom\u00f3rki nerwowe s\u0105 bardziej aktywne i lepiej \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w sieci. Sport i \u0107wiczenia obni\u017caj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ci\u015bnienie krwi i poziom cholesterolu, zapobiegaj\u0105 oty\u0142o\u015bci, cukrzycy, zawa\u0142om serca, udarom m\u00f3zgu i depresji. Ponadto regularne \u0107wiczenia utrzymuj\u0105 naczynia krwiono\u015bne w dobrej kondycji, co chroni przed demencj\u0105 naczyniow\u0105. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna jest jednak odpowiednia nie tylko w profilaktyce: korzystaj\u0105 z niej tak\u017ce osoby ju\u017c chore na demencj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

                  Zaleca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u201etrening m\u00f3zgu\u201d: tak jak mi\u0119\u015bnie, r\u00f3wnie\u017c m\u00f3zg powinien by\u0107 regularnie poddawany wyzwaniom. Nadaj\u0105 si\u0119 do tego na przyk\u0142ad zaj\u0119cia kulturalne, \u0142amig\u0142\u00f3wki matematyczne czy kreatywne hobby. Taka aktywno\u015b\u0107 umys\u0142owa w pracy i w czasie wolnym mo\u017ce zmniejszy\u0107 ryzyko demencji.<\/p>\n\n\n\n

                  Je\u015bli chcesz zapobiec demencji, powiniene\u015b tak\u017ce utrzymywa\u0107 kontakty towarzyskie. Im wi\u0119cej si\u0119 socjalizujesz i kontaktujesz z innymi lud\u017ami, tym bardziej prawdopodobne jest, \u017ce pozostaniesz sprawny umys\u0142owo w starszym wieku. To bardzo wa\u017cny element ochrony przed demencj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                  Pytania i odpowiedzi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

                  Jak szybko umiera si\u0119 na demencj\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Choroba post\u0119puje inaczej u ka\u017cdej osoby. Mo\u017cna jednak wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy podstawowe etapy, kt\u00f3re p\u0142ynnie przechodz\u0105 jeden w drugi. W zale\u017cno\u015bci od diagnozy, od wyst\u0105pienia pierwszych objaw\u00f3w do \u015bmierci mija od trzech do dziesi\u0119ciu lat.<\/p>\n\n\n\n

                  Jak d\u0142ugo trwa ostatnie stadium demencji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Stadium ci\u0119\u017ckiej demencji mo\u017ce trwa\u0107 wiele miesi\u0119cy, a czasem nawet lat, a\u017c do momentu, kiedy chory w ko\u0144cu umrze.<\/p>\n\n\n\n

                  Jak mo\u017cna umrze\u0107 z powodu demencji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Zapalenie p\u0142uc jest jedn\u0105 z najcz\u0119stszych przyczyn \u015bmierci, poniewa\u017c osoby w ko\u0144cowym stadium demencji s\u0105 zazwyczaj bardziej podatne na choroby zaka\u017ane. Zapalenie p\u0142uc cz\u0119sto wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce osoby z zaawansowan\u0105 demencj\u0105 cz\u0119sto si\u0119 krztusz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                  Czy mo\u017cna powstrzyma\u0107 pocz\u0105tek demencji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Choroba post\u0119puje w r\u00f3\u017cnym tempie u ka\u017cdej osoby, ale ludzie z chorob\u0105 Alzheimera \u017cyj\u0105 \u015brednio osiem lat od momentu pojawienia si\u0119 pierwszych objaw\u00f3w. Obecnie nie istnieje leczenie, kt\u00f3re mog\u0142oby zatrzyma\u0107 post\u0119p choroby.<\/p>\n\n\n\n

                  Jak szybko demencja mo\u017ce si\u0119 rozwija\u0107 i post\u0119powa\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  U os\u00f3b z demencj\u0105 funkcje umys\u0142owe pogarszaj\u0105 si\u0119 zazwyczaj w ci\u0105gu dw\u00f3ch do dziesi\u0119ciu lat. Jednak\u017ce, w zale\u017cno\u015bci od przyczyny, demencja post\u0119puje w r\u00f3\u017cnym tempie.<\/p>\n\n\n\n

                  Czy mo\u017cna popa\u015b\u0107 w demencj\u0119 w wieku 20 lat?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Demencja czo\u0142owo-skroniowa mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 ju\u017c u os\u00f3b w wieku od 20 do 30 lat. Co tysi\u0119czna osoba zapada na demencj\u0119 w wieku od 45 do 65 lat.<\/p>\n\n\n\n

                  Jak wygl\u0105da ostatnie stadium demencji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  W ostatnim stadium mowa prawie ca\u0142kowicie zanika, ustaje te\u017c kontrola nad jelitami i p\u0119cherzem. Wreszcie, co nie mniej wa\u017cne, usztywnienie ko\u0144czyn uniemo\u017cliwia chodzenie bez pomocy, mo\u017cliwe s\u0105 te\u017c skurcze. Poniewa\u017c zwi\u0119ksza si\u0119 podatno\u015b\u0107 na infekcje, cz\u0119sto to nie sama choroba Alzheimera, ale w\u0142a\u015bnie infekcja prowadzi do \u015bmierci chorego.<\/p>\n\n\n\n

                  Czy senno\u015b\u0107 to objaw demencji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Nadmierna potrzeba snu w ci\u0105gu dnia to jedna z wczesnych oznak rozpoczynaj\u0105cej si\u0119 demencji u os\u00f3b starszych. Du\u017co snu w starszym wieku mo\u017ce wskazywa\u0107 na zwi\u0119kszone ryzyko utraty sprawno\u015bci umys\u0142owej.<\/p>\n\n\n\n

                  Czy chorzy na demencj\u0119 s\u0105 zawsze zm\u0119czeni?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Na d\u0142ugo, zanim u pacjent\u00f3w z chorob\u0105 Alzheimera pojawi\u0105 si\u0119 pierwsze problemy z pami\u0119ci\u0105, pocz\u0105tek demencji mo\u017ce ju\u017c manifestowa\u0107 si\u0119 poprzez pewne niespecyficzne objawy. Na przyk\u0142ad u wielu os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105 wyst\u0119puje wyra\u017ane zm\u0119czenie w ci\u0105gu dnia. \u015api\u0105 niezwykle du\u017co w ci\u0105gu dnia i cz\u0119sto mimowolnie zasypiaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                  Dlaczego chorzy na demencj\u0119 nie chc\u0105 je\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Zaburzenia poznawcze mog\u0105 prowadzi\u0107 do tego, \u017ce osoba z demencj\u0105 \u201enie ma czasu\u201d na jedzenie, bo jest zaj\u0119ta innymi rzeczami, dziej\u0105cymi si\u0119 w jej umy\u015ble. Bardzo \u0142atwo si\u0119 te\u017c rozprasza. Zapomina si\u0119 o pos\u0142ugiwaniu sztu\u0107cami; no\u017ce i widelce s\u0105 czasem postrzegane jako zagro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n

                  Dlaczego chorzy na demencj\u0119 nie \u015bpi\u0105 w nocy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Zaburzenia rytmu snu i czuwania nie s\u0105 rzadko\u015bci\u0105 w demencji Alzheimera, poniewa\u017c \u201ewewn\u0119trzny zegar\u201d mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zaburzony przez obumieraj\u0105ce kom\u00f3rki nerwowe w m\u00f3zgu. Osoby dotkni\u0119te tym problemem nie mog\u0105 zasn\u0105\u0107 wieczorem, s\u0105 bardzo niespokojne w nocy, w\u0142\u00f3cz\u0105 si\u0119 i po prostu nie mog\u0105 zasn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

                  Dlaczego chorzy na demencj\u0119 ju\u017c nie m\u00f3wi\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Chorzy nie mog\u0105 ju\u017c m\u00f3wi\u0107 na stosunkowo wczesnym etapie choroby, poniewa\u017c kom\u00f3rki nerwowe, kt\u00f3re s\u0105 za to odpowiedzialne, ju\u017c nie dzia\u0142aj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

                  Czy osoby z demencj\u0105 staj\u0105 si\u0119 agresywne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Krzyki, przekle\u0144stwa, bicie lub rzucanie przedmiotami \u2013 niekt\u00f3re osoby z demencj\u0105 reaguj\u0105 czasem oburzeniem, staj\u0105 si\u0119 w\u015bciek\u0142e lub, co rzadko si\u0119 zdarza, nawet agresywne. Mo\u017ce to by\u0107 spowodowane strachem, nadmiernymi wymaganiami lub nieporozumieniami.<\/p>\n\n\n\n

                  Czy chorzy na demencj\u0119 maj\u0105 poczucie czasu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Poczucie czasu jest zaburzone. Pacjenci z demencj\u0105 maj\u0105 trudno\u015bci z orientacj\u0105 w czasie; na przyk\u0142ad nie wiedz\u0105, w kt\u00f3rym roku si\u0119 znajduj\u0105 lub jaka jest pora dnia.<\/p>\n\n\n\n

                  Dlaczego osoby z demencj\u0105 krzycz\u0105 w nocy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Krzyk lub wo\u0142anie mo\u017ce by\u0107 jedynym dost\u0119pnym werbalnym \u015brodkiem komunikacji osoby z demencj\u0105, kt\u00f3ra nie zawsze potrafi jasno komunikowa\u0107 swoje potrzeby.<\/p>\n\n\n\n

                  Jakie jedzenie dla chorych na demencj\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Chorzy na demencj\u0119 powinni je\u015b\u0107 du\u017co owoc\u00f3w i warzyw, oliwy z oliwek i orzech\u00f3w, ale mniej czerwonego mi\u0119sa i du\u017co ryb. Je\u015bli chodzi o ryby, nale\u017cy si\u0119ga\u0107 po t\u0142uste ryby morskie, takie jak \u0142oso\u015b, dorsz czy makrela, poniewa\u017c zawieraj\u0105 one wiele d\u0142ugo\u0142a\u0144cuchowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych omega-3. Nale\u017cy pi\u0107 wystarczaj\u0105co du\u017co; zaleca si\u0119 od dw\u00f3ch do trzech litr\u00f3w napoj\u00f3w dziennie.<\/p>\n\n\n\n

                  Jak uspokoi\u0107 osoby cierpi\u0105ce na demencj\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Kiedy pacjenci z demencj\u0105 staj\u0105 si\u0119 zdenerwowani lub agresywni, zazwyczaj pr\u00f3buje si\u0119 ich uspokoi\u0107 za pomoc\u0105 lek\u00f3w. Jednak dobrze dzia\u0142aj\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u0107wiczenia na \u015bwie\u017cym powietrzu, masa\u017ce i muzykoterapia.<\/p>\n\n\n\n

                  Jakiego jedzenia nie podawa\u0107 chorym na demencj\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Demencja to nie tylko utrata pami\u0119ci. G\u0142\u00f3d, pragnienie i syto\u015b\u0107 nie zawsze s\u0105 prawid\u0142owo odczuwane, dlatego chorzy albo ci\u0105gle jedz\u0105, albo nie jedz\u0105 wcale. Typowa jest niech\u0119\u0107 dotkni\u0119tych demencj\u0105 os\u00f3b do kwa\u015bnych, s\u0142onych i gorzkich pokarm\u00f3w. Z drugiej strony preferowane s\u0105 s\u0142odkie produkty.<\/p>\n\n\n\n

                  Co sprawia, \u017ce pacjenci z demencj\u0105 s\u0105 szcz\u0119\u015bliwi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Osoby z demencj\u0105 mog\u0105 by\u0107 szcz\u0119\u015bliwe, kiedy s\u0105 w kontakcie z innymi i do\u015bwiadczaj\u0105 mi\u0142o\u015bci i uznania. S\u0105 smutne i przygn\u0119bione, kiedy czuj\u0105 si\u0119 samotne i bezradne lub cierpi\u0105 z powodu b\u00f3lu.<\/p>\n\n\n\n

                  Jakie s\u0105 sygna\u0142y alarmowe demencji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Chocia\u017c wczesne oznaki demencji mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, to z regu\u0142y obejmuj\u0105 one:<\/p>\n\n\n\n