{"id":9938,"date":"2022-07-01T09:00:00","date_gmt":"2022-07-01T09:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/telemedi.com\/?post_type=tm-guide&p=9938"},"modified":"2024-03-07T18:34:03","modified_gmt":"2024-03-07T17:34:03","slug":"grypa-zoladkowa","status":"publish","type":"tm-guide","link":"https:\/\/telemedi.com\/pl\/poradnik\/grypa-zoladkowa\/","title":{"rendered":"Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa"},"content":{"rendered":"\n

Jak TELEMEDI mo\u017ce pom\u00f3c Ci w przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowej? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

W przypadku krwawej biegunki, gor\u0105czki wyra\u017anie przekraczaj\u0105cej 38 stopni Celsjusza lub os\u0142abienia kr\u0105\u017cenia (zawroty g\u0142owy) wskazana jest wizyta u lekarza. To samo dotyczy sytuacji, gdy objawy nie ust\u0119puj\u0105 po trzech dniach. Ponadto istniej\u0105 grupy os\u00f3b, dla kt\u00f3rych grypa \u017co\u0142\u0105dkowa mo\u017ce by\u0107 szczeg\u00f3lnie niebezpieczna. Skorzystaj z mo\u017cliwo\u015bci szybkiej wideokonsultacji ze specjalist\u0105 TELEMEDI, kt\u00f3ry wypisze ci odpowiednie recepty i zwolnienie lekarskie.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe informacje<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n \n\n
    \n
  • Co to jest grypa \u017co\u0142\u0105dkowa?<\/strong> Zapalenie przewodu pokarmowego zwi\u0105zane z infekcj\u0105, kt\u00f3rego typowymi objawami s\u0105 wymioty i (p\u00f3\u017aniej) biegunka.<\/li>\n\n\n\n
  • Przyczyny i czynniki ryzyka<\/strong>: Najcz\u0119\u015bciej wirusy lub bakterie. Os\u0142abiony uk\u0142ad odporno\u015bciowy sprzyja infekcjom.<\/li>\n\n\n\n
  • Badanie i diagnoza:<\/strong> Zebranie wywiadu lekarskiego (anamneza), badanie fizykalne. Rzadko konieczne s\u0105 dalsze badania (takie jak badania krwi i moczu, kolonoskopia).<\/li>\n\n\n\n
  • Leczenie<\/strong>: Pij jak najwi\u0119cej, jedz tylko lekkie posi\u0142ki, ewentualnie roztw\u00f3r dekstrozy z sol\u0105 jako substytut p\u0142ynu i leki (przepisane przez lekarza).<\/li>\n\n\n\n
  • Zapobieganie grypie \u017co\u0142\u0105dkowej:<\/strong> Og\u00f3lne wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce higieny (zw\u0142aszcza mycie r\u0105k), szczepienia przeciwko niekt\u00f3rym patogenom.<\/li>\n\n\n\n
  • Przebieg i rokowanie:<\/strong> W zale\u017cno\u015bci od patogenu objawy mog\u0105 trwa\u0107 od 24 godzin do kilku tygodni. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jednak grypa \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowa jest szybko przezwyci\u0119\u017cana i leczy si\u0119 bez konsekwencji. Staje si\u0119 ona niebezpieczna, gdy dochodzi do ogromnej utraty p\u0142yn\u00f3w i elektrolit\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/section>\n\n\n\n

    Opis<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

    To, co laicy nazywaj\u0105 gryp\u0105 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105, lekarze nazywaj\u0105 \u201ezapaleniem \u017co\u0142\u0105dka i jelit\u201d, czyli zapaleniem b\u0142ony \u015bluzowej przewodu pokarmowego. \u015aci\u015ble m\u00f3wi\u0105c, takie zapalenie \u017co\u0142\u0105dka i jelit nie musi by\u0107 spowodowane wy\u0142\u0105cznie infekcj\u0105 patogenami, takimi jak wirusy czy bakterie. Mo\u017ce te\u017c by\u0107 wynikiem np. leczenia nowotworu. Prawid\u0142owym technicznym okre\u015bleniem grypy \u017co\u0142\u0105dkowej jest wi\u0119c \u201ezaka\u017ane zapalenie \u017co\u0142\u0105dka i jelit\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    Potoczne okre\u015blenie \u201egrypa \u017co\u0142\u0105dkowa\u201d mo\u017ce by\u0107 myl\u0105ce, poniewa\u017c zawiera s\u0142owo \u201egrypa\u201d. Jednak grypa \u017co\u0142\u0105dkowa nie ma nic wsp\u00f3lnego z klasyczn\u0105 gryp\u0105 \u2013 obie choroby s\u0105 wywo\u0142ywane przez r\u00f3\u017cne patogeny.<\/p>\n\n\n\n

    Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w ka\u017cdym wieku. Szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto choruj\u0105 na ni\u0105 niemowl\u0119ta i ma\u0142e dzieci, poniewa\u017c ich uk\u0142ad odporno\u015bciowy nie mia\u0142 jeszcze do czynienia z wieloma patogenami i jest szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwy. Na przyk\u0142ad dzieci cierpi\u0105 na infekcje \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowe \u015brednio raz lub dwa razy do roku w ci\u0105gu pierwszych trzech lat \u017cycia. Trzy czwarte wszystkich chorych dzieci jest w wieku od 6 do 24 miesi\u0119cy.<\/p>\n\n\n\n

    Prawdopodobie\u0144stwo zachorowania na gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105 ponownie wzrasta u os\u00f3b starszych.<\/p>\n\n\n\n

    Co si\u0119 dzieje podczas grypy \u017co\u0142\u0105dkowej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Patogeny grypy \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowej atakuj\u0105 b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 w przewodzie pokarmowym (bezpo\u015brednio lub przez produkowane przez nie toksyny): zarazki dostaj\u0105 si\u0119 do \u017co\u0142\u0105dka przez jam\u0119 ustn\u0105, a nast\u0119pnie w\u0119druj\u0105 dalej przez jelito, gdzie si\u0119 rozmna\u017caj\u0105, zanim ponownie opuszcz\u0105 organizm z ka\u0142em. Objawy grypy \u017co\u0142\u0105dkowej zwykle odpowiadaj\u0105 tej \u201ew\u0119dr\u00f3wce\u201d przez przew\u00f3d pokarmowy i zwi\u0105zanym z ni\u0105 uszkodzeniom b\u0142ony \u015bluzowej: objawy w pocz\u0105tkowej fazie to zwykle nudno\u015bci i wymioty, a nast\u0119pnie biegunka. Objawy te wyst\u0119puj\u0105 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Uszkodzenie wy\u015bci\u00f3\u0142ki \u017co\u0142\u0105dka przez patogeny mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 md\u0142o\u015bci. Wymioty s\u0105 odruchem obronnym organizmu, kt\u00f3ry w ten spos\u00f3b pr\u00f3buje wydali\u0107 z cia\u0142a niechcianych intruz\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
    • Z drugiej strony cz\u0119sto ci\u0119\u017cka biegunka spowodowana infekcj\u0105 przewodu pokarmowego pojawia si\u0119, poniewa\u017c uszkodzone s\u0105 kom\u00f3rki \u015bluz\u00f3wki jelita cienkiego i grubego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Zasadniczo r\u00f3\u017cne patogeny wywo\u0142uj\u0105 biegunk\u0119 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b. Mo\u017cna jednak wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy mechanizmy, kt\u00f3re cz\u0119sto razem powoduj\u0105 biegunk\u0119 podczas grypy \u017co\u0142\u0105dkowej:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Biegunka sekrecyjna: Niekt\u00f3re patogeny (np. bakterie cholery) zwi\u0119kszaj\u0105 wydalanie wody (sekrecj\u0119) w kom\u00f3rkach b\u0142ony \u015bluzowej jelita, tzn. b\u0142ona \u015bluzowa jelita uwalnia wod\u0119 do jelita. Powoduje to, \u017ce masa pokarmowa staje si\u0119 p\u0142ynna.<\/li>\n\n\n\n
      • Biegunka zapalna (wysi\u0119kowa): Niekt\u00f3re patogeny grypy \u017co\u0142\u0105dkowej powoduj\u0105 silny stan zapalny b\u0142ony \u015bluzowej. W wyniku tego wydziela wi\u0119cej \u015bluzu, a czasem nawet krwi, kt\u00f3r\u0105 osoba dotkni\u0119ta chorob\u0105 wydala wraz ze stolcem.<\/li>\n\n\n\n
      • Biegunka osmotyczna: Uszkodzone kom\u00f3rki b\u0142ony \u015bluzowej nie s\u0105 ju\u017c w stanie wch\u0142on\u0105\u0107 sk\u0142adnik\u00f3w po\u017cywienia. Poprzez proces fizyczny zwany osmoz\u0105 te niestrawione sk\u0142adniki pobieraj\u0105 wod\u0119 z otaczaj\u0105cych tkanek do jelita, co z kolei prowadzi do biegunki lub j\u0105 nasila.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Biegunk\u0119 definiuje si\u0119 jako stolec o konsystencji od bardzo mi\u0119kkiej do wodnistej, wi\u0119cej ni\u017c trzy wypr\u00f3\u017cnienia dziennie lub co najmniej dwa wypr\u00f3\u017cnienia dziennie wi\u0119cej ni\u017c zwykle.<\/p>\n\n\n\n

        Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa: zaka\u017cenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Droga zaka\u017cenia w przypadku infekcji przewodu pokarmowego jest zazwyczaj fekalno-oralna. Oznacza to, \u017ce patogeny z ka\u0142u (lub wymiocin) osoby chorej na gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105 dostaj\u0105 si\u0119 jak\u0105\u015b drog\u0105 do jamy ustnej innej osoby. Mo\u017ce si\u0119 tak zdarzy\u0107 na przyk\u0142ad wtedy, gdy chory nie umyje dostatecznie dok\u0142adnie r\u0105k po wyj\u015bciu do toalety. Je\u015bli nast\u0119pnie dotkn\u0105 oni jedzenia lub przedmiot\u00f3w, przenosz\u0105 na nie patogeny. Je\u015bli zdrowy cz\u0142owiek r\u00f3wnie\u017c ich dotknie, a potem swojej twarzy, przenosi patogeny do swojego \u201esystemu\u201d. Ten spos\u00f3b zaka\u017cenia nazywany jest r\u00f3wnie\u017c kontaktowym lub wymazowym.<\/p>\n\n\n\n

        Niekt\u00f3re patogeny grypy \u017co\u0142\u0105dkowej \u2013 norowirusy \u2013 mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c rozprzestrzenia\u0107 si\u0119 drog\u0105 aerogenn\u0105. Oznacza to, \u017ce przechodz\u0105 one z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka przez drogi oddechowe i w ten spos\u00f3b mog\u0105 przenosi\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105. Przyczynia si\u0119 to do ogromnego ryzyka zaka\u017cenia norowirusami. Patogeny unosz\u0105 si\u0119 w powietrzu zamkni\u0119te w male\u0144kich kropelkach wydalanych przez zaka\u017con\u0105 osob\u0119, np. podczas rozmowy, kaszlu czy kichania, i mog\u0105 by\u0107 wdychane przez inne osoby. Ta droga przenoszenia nazywana jest r\u00f3wnie\u017c zaka\u017ceniem kropelkowym.<\/p>\n\n\n\n

        Niekt\u00f3re patogeny grypy \u017co\u0142\u0105dkowej, takie jak EHEC (enterokrwotoczna Escherichia coli) czy salmonella, mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c przechodzi\u0107 ze zwierz\u0105t na ludzi. Do zaka\u017cenia dochodzi g\u0142\u00f3wnie przez ska\u017cone produkty pochodzenia zwierz\u0119cego, takie jak surowe jaja (np. w postaci tiramisu czy majonezu) lub mleko. Nieodpowiednie ch\u0142odzenie \u017cywno\u015bci cz\u0119sto przyczynia si\u0119 do zara\u017cenia patogenami grypy \u017co\u0142\u0105dkowej.<\/p>\n\n\n\n

        Jak bardzo zara\u017aliwa jest grypa \u017co\u0142\u0105dkowa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        To, jak bardzo zara\u017aliwa jest grypa \u017co\u0142\u0105dkowa, zale\u017cy przede wszystkim od patogenu, kt\u00f3ry j\u0105 wywo\u0142uje. Ryzyko infekcji wzrasta na przyk\u0142ad wtedy, gdy zarazki s\u0105 stosunkowo odporne i mog\u0105 przetrwa\u0107 poza ludzkim cia\u0142em przez d\u0142ugi czas. Zwi\u0119ksza si\u0119 te\u017c prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce patogen mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105 nawet w najmniejszych ilo\u015bciach dzi\u0119ki swojej szybkiej i intensywnej zdolno\u015bci do namna\u017cania si\u0119. Tak jest na przyk\u0142ad w przypadku norowirus\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

        Z drugiej strony, je\u015bli patogeny s\u0105 bardziej wra\u017cliwe lub mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 chorob\u0119 tylko w wi\u0119kszej ilo\u015bci, ryzyko zaka\u017cenia jest mniejsze.<\/p>\n\n\n\n

        Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, infekcje \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowe maj\u0105 wysoki potencja\u0142 zara\u017cania, dlatego cz\u0119sto choruje kilku cz\u0142onk\u00f3w rodziny i cz\u0119\u015bciej dochodzi do du\u017cych epidemii w obiektach zbiorowego \u017cywienia. Im wi\u0119cej wirus\u00f3w wydala chora osoba, tym bardziej jest zara\u017aliwa. Dlatego w\u0142a\u015bnie niebezpiecze\u0144stwo \u201ezaka\u017cenia przewodu pokarmowego\u201d jest szczeg\u00f3lnie wysokie, dop\u00f3ki wyst\u0119puj\u0105 typowe wymioty, biegunka. Jednak pacjenci z gryp\u0105 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105 s\u0105 zaka\u017ani tak\u017ce przez kilka dni przed i po chorobie.<\/p>\n\n\n\n

        Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa: czas trwania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        To, jak d\u0142ugo trwa grypa \u017co\u0142\u0105dkowa, zale\u017cy od kilku czynnik\u00f3w. Najwa\u017cniejszym czynnikiem jest to, kt\u00f3ry patogen jest odpowiedzialny za chorob\u0119. Na przyk\u0142ad w przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowej wywo\u0142anej wirusem biegunka zwykle mija po kilku dniach. Z kolei zaka\u017cenie pewnymi bakteriami (campylobacter) mo\u017ce powodowa\u0107 objawy nawet przez dwa tygodnie.<\/p>\n\n\n\n

        Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa: objawy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

        Nudno\u015bci i wymioty, a nast\u0119pnie biegunka to typowe objawy grypy \u017co\u0142\u0105dkowej. Nierzadko osoby dotkni\u0119te tym schorzeniem skar\u017c\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na skurczowe b\u00f3le brzucha, kt\u00f3re zwykle ust\u0119puj\u0105 na kr\u00f3tko po ka\u017cdej wizycie w toalecie.<\/p>\n\n\n\n

        Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa: przyczyny i czynniki ryzyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

        Termin \u201egrypa \u017co\u0142\u0105dkowa\u201d og\u00f3lnie odnosi si\u0119 do obrazu klinicznego, w kt\u00f3rym zaka\u017cenie patogenem prowadzi do typowych objaw\u00f3w w przewodzie pokarmowym. W zale\u017cno\u015bci od patogenu r\u00f3\u017cny jest okres inkubacji (czas pomi\u0119dzy zaka\u017ceniem a wyst\u0105pieniem choroby), a tak\u017ce intensywno\u015b\u0107 i czas trwania objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

        W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w za gryp\u0105 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105 stoj\u0105 wirusy, zw\u0142aszcza norowirusy i rotawirusy. Rzadko zdarza si\u0119, \u017ce czynnikiem wywo\u0142uj\u0105cym s\u0105 inne wirusy, na przyk\u0142ad astro- lub sapowirusy. Istnieje te\u017c ca\u0142a gama bakterii i paso\u017cyt\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 infekcj\u0119 przewodu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n

        Rotawirusy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Rotawirusy s\u0105 bardzo cz\u0119sto odpowiedzialne za wirusowe zapalenie \u017co\u0142\u0105dka i jelit u dzieci. Nawet 70% zaka\u017anych chor\u00f3b biegunkowych u ma\u0142ych dzieci jest wywo\u0142ywanych przez rotawirusy. W krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119 te czynniki zaka\u017ane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bciowo odpowiedzialne za wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015b\u0107 noworodk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

        W ci\u0105gu pierwszych lat \u017cycia, dzi\u0119ki cz\u0119stemu kontaktowi z rotawirusami, organizm wytwarza coraz wi\u0119cej przeciwcia\u0142 przeciwko patogenom, kt\u00f3re chroni\u0105 przed p\u00f3\u017aniejszymi infekcjami lub je os\u0142abiaj\u0105. Dlatego rotawirusy rzadziej wywo\u0142uj\u0105 infekcje przewodu pokarmowego u doros\u0142ych ni\u017c u dzieci. Poniewa\u017c jednak istniej\u0105 r\u00f3\u017cne typy rotawirus\u00f3w, organizm nigdy nie mo\u017ce si\u0119 na nie ca\u0142kowicie uodporni\u0107. Na przyk\u0142ad rotawirusy mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c odpowiedzialne za biegunk\u0119 podr\u00f3\u017cnych. W tym przypadku grypa \u017co\u0142\u0105dkowa rozwija si\u0119, poniewa\u017c osoba ni\u0105 dotkni\u0119ta nie wytworzy\u0142a jeszcze przeciwcia\u0142 przeciwko rotawirusom, kt\u00f3re s\u0105 powszechne w kraju, do kt\u00f3rego przyby\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

        Norowirusy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Norowirusy s\u0105 jeszcze bardziej zaka\u017ane ni\u017c rotawirusy. Ponadto wyst\u0119puj\u0105 one w niezliczonych odmianach, tak \u017ce uk\u0142ad odporno\u015bciowy zazwyczaj nie jest w stanie dostarczy\u0107 skutecznych przeciwcia\u0142 przeciwko infekcji. Norowirusy s\u0105, mi\u0119dzy innymi, g\u0142\u00f3wnymi patogenami odpowiedzialnymi za zapalenie \u017co\u0142\u0105dka i jelit u doros\u0142ych i odpowiadaj\u0105 za oko\u0142o po\u0142ow\u0119 wszystkich przypadk\u00f3w niebakteryjnego zapalenia \u017co\u0142\u0105dka i jelit w tej grupie wiekowej. Poniewa\u017c norowirusy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c przenoszone drog\u0105 oddechow\u0105 (aerogennie) jako zaka\u017cenia kropelkowe, cz\u0119sto ca\u0142e rodziny cierpi\u0105 na zapalenie \u017co\u0142\u0105dka i jelit. W szpitalach i domach opieki zara\u017ceni pacjenci s\u0105 natychmiast umieszczani w izolatkach, a lekarze i personel piel\u0119gniarski nosz\u0105 odzie\u017c ochronn\u0105, aby zapobiec rozprzestrzenianiu si\u0119 choroby.<\/p>\n\n\n\n

        Salmonella<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Jedn\u0105 z najbardziej znanych bakterii, kt\u00f3re mog\u0105 powodowa\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105, jest salmonella. Wywo\u0142ana przez nie infekcja nazywa si\u0119 salmonelloz\u0105 (zatruciem salmonell\u0105).<\/p>\n\n\n\n

        Rodzaj bakterii Salmonella obejmuje kilka gatunk\u00f3w, ale tylko Salmonella \u201eSalmonella Enteritidis\u201d wywo\u0142uje klasyczn\u0105 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105. Inne typy salmonelli wywo\u0142uj\u0105 jednak dur brzuszny lub paratyfus brzuszny. Tym dw\u00f3m chorobom mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c towarzyszy\u0107 biegunka. S\u0105 to jednak powa\u017cne choroby og\u00f3lne, a nie typowe infekcje przewodu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n

        Osoby chore na salmonelloz\u0119 mog\u0105 zarazi\u0107 ni\u0105 inne osoby. Najcz\u0119\u015bciej jednak zaka\u017cenie pochodzi z produkt\u00f3w odzwierz\u0119cych, kt\u00f3re s\u0105 ska\u017cone zarazkami. Najwa\u017cniejszymi \u017ar\u00f3d\u0142ami zaka\u017cenia s\u0105 surowe jaja i niedogotowane mi\u0119so. Szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 zaleca si\u0119 w przypadku produkt\u00f3w drobiowych.<\/p>\n\n\n\n

        Poniewa\u017c salmonelli nie da si\u0119 zabi\u0107 przez zamro\u017cenie, mog\u0105 one znajdowa\u0107 si\u0119 tak\u017ce w wodzie po rozmra\u017caniu np. produkt\u00f3w drobiowych i w razie spo\u017cycia wywo\u0142ywa\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105. Z tego powodu nale\u017cy zawsze odprowadza\u0107 skraplaj\u0105c\u0105 si\u0119 w lod\u00f3wce wod\u0119, a je\u015bli to mo\u017cliwe, mro\u017conki nie powinny by\u0107 wk\u0142adane do ciep\u0142ej wody w celu rozmro\u017cenia, poniewa\u017c w takiej wodzie szczeg\u00f3lnie dobrze namna\u017caj\u0105 si\u0119 bakterie salmonelli. Jednak do zaka\u017cenia potrzebna jest pewna minimalna ilo\u015b\u0107 salmonelli.<\/p>\n\n\n\n

        Campylobacter<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Bakterie z rodzaju Campylobacter mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105. Patogeny te dostaj\u0105 si\u0119 do organizmu cz\u0142owieka poprzez kontakt ze zwierz\u0119tami i spo\u017cywanie ska\u017conej \u017cywno\u015bci (dr\u00f3b, surowe mleko). Zapalenie jelit wywo\u0142ane przez Campylobacter jest najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 grypy \u017co\u0142\u0105dkowej przenoszonej drog\u0105 pokarmow\u0105, przed salmonelloz\u0105. Objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 oko\u0142o dw\u00f3ch do pi\u0119ciu dni po zaka\u017ceniu.<\/p>\n\n\n\n

        Escherichia coli (E. coli)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedstawicieli tego gatunku bakterii jest ca\u0142kowicie nieszkodliwa, a nawet bardzo po\u017cyteczna dla cz\u0142owieka. \u201eColi\u201d jest okre\u015bleniem pochodz\u0105cym od \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa colon, oznaczaj\u0105cego jelito grube. To w\u0142a\u015bnie tam miliardy tych bakterii zamieszkuj\u0105 w ka\u017cdym cz\u0142owieku i wspomagaj\u0105 trawienie.<\/p>\n\n\n\n

        Istniej\u0105 jednak tak\u017ce szczepy E. coli, kt\u00f3re s\u0105 patogenami, czyli wywo\u0142uj\u0105 choroby u ludzi. Nale\u017c\u0105 do nich na przyk\u0142ad E. coli produkuj\u0105ce toksyny (enterotoksyny E. coli, w skr\u00f3cie ETEC). W oko\u0142o 40 procentach przypadk\u00f3w biegunki podr\u00f3\u017cnych patogenami odpowiedzialnymi s\u0105 ETEC. Inne szkodliwe szczepy to EPEC (enteropatogenna E. coli), EIEC (enteroinwazyjna E. coli), EAEC (enteroagregacyjna E. coli) i EHEC (enterokrwotoczna E. coli).<\/p>\n\n\n\n

        EHEC po raz ostatni zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 opinii publicznej wiosn\u0105 2011 roku, kiedy kilka os\u00f3b w Niemczech zmar\u0142o z powodu tzw. zespo\u0142u hemolityczno-mocznicowego. Jest to choroba drobnych naczy\u0144 krwiono\u015bnych, kt\u00f3ra wyst\u0105pi\u0142a w tych przypadkach jako powik\u0142anie szczeg\u00f3lnie agresywnej infekcji EHEC. W zasadzie jednak zaka\u017cenie EHEC rzadko prowadzi do zespo\u0142u hemolityczno-mocznicowego.<\/p>\n\n\n\n

        Przenoszenie EHEC i innych szczep\u00f3w E. coli odbywa si\u0119 z jednej strony drog\u0105 fekalno-oraln\u0105, z drugiej strony \u2013 podobnie jak w przypadku salmonelli \u2013 przez produkty zwierz\u0119ce, takie jak surowe mi\u0119so czy niepasteryzowane mleko. Okres inkubacji trwa od dw\u00f3ch do dziesi\u0119ciu dni.<\/p>\n\n\n\n

        Shigella<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Shigella wywo\u0142uje czerwonk\u0119 bakteryjn\u0105 zwan\u0105 te\u017c shigelloz\u0105. Ta forma grypy \u017co\u0142\u0105dkowej jest najbardziej rozpowszechniona, gdy standardy higieny s\u0105 niskie, na przyk\u0142ad w strefach wojny lub w krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119. Do zaka\u017cenia dochodzi zwykle przez zaka\u017con\u0105 wod\u0119 i \u017cywno\u015b\u0107. W Polsce shigelloza jest raczej rzadka, a je\u015bli ju\u017c si\u0119 pojawia, to zazwyczaj jest przywo\u017cona z wakacyjnych wyjazd\u00f3w do kraj\u00f3w takich jak Indie, Tunezja czy Egipt. Okres inkubacji trwa od jednego do czterech dni.<\/p>\n\n\n\n

        Clostridium difficile<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Clostridium difficile to rodzaj bakterii, kt\u00f3ra ostatecznie znajduje si\u0119 wsz\u0119dzie, tak\u017ce w glebie i kurzu. W pewnym stopniu bakterie te wyst\u0119puj\u0105 te\u017c naturalnie w ludzkim jelicie, ale je\u015bli wymkn\u0105 si\u0119 spod kontroli, mog\u0105 spowodowa\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Mo\u017ce si\u0119 tak zdarzy\u0107 na przyk\u0142ad wtedy, gdy przyjmowane antybiotyki zaburzaj\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 mikrobiologiczn\u0105 w przewodzie pokarmowym. W pewnych okoliczno\u015bciach bakterie Clostridium difficile namna\u017caj\u0105 si\u0119 nadmiernie i powoduj\u0105 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105. Nie jest to jednak klasyczna grypa \u017co\u0142\u0105dkowa, ale ostry stan zapalny jelit. Szczeg\u00f3lny l\u0119k budzi ci\u0119\u017cki przebieg tej grypy \u017co\u0142\u0105dkowej, kt\u00f3ry nazywany jest tak\u017ce \u201erzekomob\u0142oniastym zapaleniem jelita grubego\u201d.<\/p>\n\n\n\n

        Bakterie Yersinia i cholera<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Bakterie Yersinia s\u0105 raczej rzadkie w Europie Zachodniej i s\u0105 odpowiedzialne tylko za oko\u0142o jeden procent wszystkich chor\u00f3b biegunkowych. Cholera, wywo\u0142ywana przez bakterie Vibrio cholerae, jest rzadko\u015bci\u0105 tak\u017ce w krajach zachodnich, ale na ca\u0142ym \u015bwiecie co roku odnotowuje si\u0119 ponad sze\u015b\u0107 milion\u00f3w jej przypadk\u00f3w. Chocia\u017c choroba rozwija si\u0119 tylko u oko\u0142o 15% zaka\u017conych, w ci\u0119\u017ckich przypadkach i przy s\u0142abej opiece medycznej cholera mo\u017ce by\u0107 bardzo niebezpieczna. Ze wzgl\u0119du na niekiedy masywn\u0105 biegunk\u0119, osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 \u2013 zw\u0142aszcza dzieci \u2013 trac\u0105 w kr\u00f3tkim czasie bardzo du\u017co p\u0142yn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

        Zatrucie pokarmowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Niekt\u00f3re bakterie po\u015brednio uszkadzaj\u0105 kom\u00f3rki b\u0142ony \u015bluzowej przewodu pokarmowego, wytwarzaj\u0105c specyficzne toksyny. Do takich tak zwanych producent\u00f3w toksyn nale\u017c\u0105 na przyk\u0142ad bakterie Staphylococcus aureus, Bacillus cereus i Clostridium perfringens. Te patogeny mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 w wi\u0119kszych ilo\u015bciach w zepsutej \u017cywno\u015bci i powy\u017cej pewnego poziomu wywo\u0142ywa\u0107 objawy ci\u0119\u017ckiej grypy \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowej ju\u017c po kilku godzinach.<\/p>\n\n\n\n

        Paso\u017cyty<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Opr\u00f3cz wirus\u00f3w i bakterii s\u0105 te\u017c pewne paso\u017cyty, kt\u00f3re mog\u0105 powodowa\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105. Na przyk\u0142ad ameba Entamoeba histolytica jest czynnikiem wywo\u0142uj\u0105cym czerwonk\u0119 amebow\u0105. Choroba ta wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie na obszarach tropikalnych i subtropikalnych. Powszechnym patogenem paso\u017cytniczym, kt\u00f3ry g\u0142\u00f3wnie powoduje biegunk\u0119, jest pierwotniak Giardia lamblia. Choroba, kt\u00f3r\u0105 wywo\u0142uje, nazywa si\u0119 giardiaz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Czynniki ryzyka dla grypy \u017co\u0142\u0105dkowej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, patogeny wywo\u0142uj\u0105ce zapalenie \u017co\u0142\u0105dka i jelit maj\u0105 u\u0142atwione zadanie, kiedy uk\u0142ad odporno\u015bciowy jest os\u0142abiony. Dzieje si\u0119 tak zazwyczaj w przypadku dzieci i os\u00f3b starszych. Dlatego te grupy wiekowe s\u0105 szczeg\u00f3lnie podatne na ryzyko wyst\u0105pienia grypy \u017co\u0142\u0105dkowej. Ponadto istnieje wi\u0119ksze ryzyko, \u017ce ich przebieg b\u0119dzie bardziej skomplikowany. To samo dotyczy os\u00f3b, kt\u00f3re maj\u0105 obni\u017con\u0105 odporno\u015b\u0107 z innych powod\u00f3w, np. chorych na AIDS i pacjent\u00f3w leczonych chemioterapi\u0105 lub przyjmuj\u0105cych leki immunosupresyjne.<\/p>\n\n\n\n

        Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa: badania i diagnostyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

        W\u0142a\u015bciw\u0105 osob\u0105, z kt\u00f3r\u0105 powiniene\u015b si\u0119 skontaktowa\u0107 w przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowej, jest tw\u00f3j lekarz rodzinny. Typowa grypa \u017co\u0142\u0105dkowa jest zazwyczaj niepowik\u0142ana i mo\u017ce by\u0107 szybko rozpoznana przez lekarza na podstawie jej objaw\u00f3w. Wa\u017cne jest jednak, by szczeg\u00f3\u0142owo wypyta\u0107 pacjenta o pochodzenie choroby i histori\u0119 choroby (anamneza), aby odr\u00f3\u017cni\u0107 gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105 od innych chor\u00f3b o podobnych objawach (nietolerancje pokarmowe, zapalenie wyrostka robaczkowego itp.). Ponadto zebranie wywiadu medycznego pomaga lekarzowi oceni\u0107 ryzyko bardziej skomplikowanego przebiegu grypy \u017co\u0142\u0105dkowej. Mo\u017cliwe pytania w wywiadzie medycznym to na przyk\u0142ad:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • Czy opr\u00f3cz wymiot\u00f3w masz te\u017c biegunk\u0119?<\/li>\n\n\n\n
        • Od jak dawna masz te objawy?<\/li>\n\n\n\n
        • Czy podejrzewasz, \u017ce ma to zwi\u0105zek z jakim\u015b pokarmem?<\/li>\n\n\n\n
        • Czy spo\u017cywa\u0142e\u015b surowe mleko, niedogotowane mi\u0119so lub produkty zawieraj\u0105ce surowe jaja?<\/li>\n\n\n\n
        • Czy inne osoby w twoim najbli\u017cszym otoczeniu (miejsce pracy, szko\u0142a, rodzina) choruj\u0105 na gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105?<\/li>\n\n\n\n
        • Czy masz gor\u0105czk\u0119?<\/li>\n\n\n\n
        • Czy zauwa\u017cy\u0142e\u015b krew w swoim stolcu?<\/li>\n\n\n\n
        • Czy w ci\u0105gu ostatnich dni lub tygodni by\u0142e\u015b za granic\u0105?<\/li>\n\n\n\n
        • Czy bierzesz lub bra\u0142e\u015b ostatnio jakie\u015b leki (np. antybiotyki)?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Ponadto, lekarz pyta pacjenta o znane mu wcze\u015bniejsze choroby. W przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowej u dzieci warto te\u017c zapyta\u0107 o niedawn\u0105 zmian\u0119 diety.<\/p>\n\n\n\n

          Nast\u0119pnie przeprowadza si\u0119 badanie fizykalne: lekarz zwraca szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na oznaki wskazuj\u0105ce na odwodnienie. Takimi oznakami s\u0105 na przyk\u0142ad sucho\u015b\u0107 b\u0142on \u015bluzowych, zapadni\u0119te oczy czy widoczne fa\u0142dy sk\u00f3rne. Szczeg\u00f3lnie u ma\u0142ych dzieci i niemowl\u0105t bardzo wa\u017cne jest, by w por\u0119 zauwa\u017cy\u0107 i rozwi\u0105za\u0107 problem braku p\u0142yn\u00f3w. Bez odpowiednich \u015brodk\u00f3w zapobiegaj\u0105cych odwodnieniu dziecko mo\u017ce straci\u0107 przytomno\u015b\u0107 lub nawet umrze\u0107 w dalszym przebiegu choroby.<\/p>\n\n\n\n

          W przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowej dalsze badania zwykle nie s\u0105 konieczne. Mog\u0105 one jednak okaza\u0107 si\u0119 przydatne, np. gdy na niekt\u00f3re z powy\u017cszych pyta\u0144 udzielono odpowiedzi twierdz\u0105cej \u2013 na przyk\u0142ad na pytanie o krew w stolcu lub niedawny pobyt za granic\u0105. W takich przypadkach lekarz dok\u0142adniej okre\u015bli patogen odpowiedzialny za objawy, na przyk\u0142ad za pomoc\u0105 badania stolca. Czasami wskazane s\u0105 tak\u017ce badania krwi i moczu. Je\u015bli b\u0119dzie to konieczne, lekarz wykona r\u00f3wnie\u017c badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej lub kolonoskopi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

          Grypa \u017co\u0142\u0105dkowa: leczenie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

          Co robi\u0107, gdy masz gryp\u0119 \u017co\u0142\u0105dkow\u0105? Jest to zwykle pierwsze pytanie, kt\u00f3re pojawia si\u0119 po postawieniu diagnozy. Najwa\u017cniejsze opcje leczenia to:<\/p>\n\n\n\n

          Pij du\u017co p\u0142yn\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          W przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowej najwa\u017cniejsze jest, by uzupe\u0142ni\u0107 utrat\u0119 p\u0142yn\u00f3w spowodowan\u0105 wymiotami i biegunk\u0105. W przypadku zwyk\u0142ego zaka\u017cenia przewodu pokarmowego oznacza to picie du\u017cej ilo\u015bci nies\u0142odzonej herbaty lub wody (najlepiej niegazowanej). Czyste soki lub napoje s\u0142odzone s\u0105 raczej nieodpowiednie, poniewa\u017c wysoka zawarto\u015b\u0107 cukru dodatkowo obci\u0105\u017ca i tak ju\u017c podra\u017cniony przew\u00f3d pokarmowy.<\/p>\n\n\n\n

          Wraz z p\u0142ynem organizm traci r\u00f3wnie\u017c sole mineralne (elektrolity). Powa\u017cny niedob\u00f3r elektrolit\u00f3w mo\u017ce zagra\u017ca\u0107 \u017cyciu, zw\u0142aszcza u dzieci. W aptece dost\u0119pne s\u0105 preparaty elektrolitowe, kt\u00f3re uzupe\u0142niaj\u0105 niedob\u00f3r elektrolit\u00f3w. S\u0105 one szczeg\u00f3lnie przydatne dla dzieci z ci\u0119\u017ck\u0105 biegunk\u0105 i wymiotami.<\/p>\n\n\n\n

          Lekka dieta<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Preparaty elektrolitowe zazwyczaj nie s\u0105 konieczne, je\u015bli osoby dotkni\u0119te chorob\u0105 mog\u0105 spo\u017cywa\u0107 niewielkie ilo\u015bci pokarmu. To prawda, \u017ce w ostrej fazie grypy \u017co\u0142\u0105dkowej cz\u0119sto trudno jest utrzyma\u0107 cokolwiek w ustach bez zwymiotowania. Jednak organizm nadal potrzebuje po\u017cywienia \u2013 z jednej strony, \u017ceby zast\u0105pi\u0107 utracone elektrolity, a z drugiej strony dlatego, \u017ce jelita bezpo\u015brednio z po\u017cywienia otrzymuj\u0105 sk\u0142adniki potrzebne do uzdrowienia uszkodzonej b\u0142ony \u015bluzowej.<\/p>\n\n\n\n

          Dlatego w przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowej powiniene\u015b stara\u0107 si\u0119 je\u015b\u0107 lekkostrawne potrawy ju\u017c kilka godzin po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w. W ostrej fazie dobrze tolerowany jest na przyk\u0142ad ros\u00f3\u0142; w miar\u0119 post\u0119pu grypy dobrym wyborem s\u0105 te\u017c chleb, makaron, owsianka lub kasza manna. Z kolei ci\u0119\u017ckie, t\u0142uste jedzenie nie powinno znajdowa\u0107 si\u0119 w menu.<\/p>\n\n\n\n

          Doustne p\u0142yny nawadniaj\u0105ce (oral rehydration salts, ORS)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          Szczeg\u00f3lnie w przypadku przed\u0142u\u017caj\u0105cej si\u0119 biegunki i wymiot\u00f3w mo\u017ce by\u0107 konieczne wyr\u00f3wnanie utraty p\u0142yn\u00f3w i soli za pomoc\u0105 tzw. doustnego p\u0142ynu nawadniaj\u0105cego (ORS). Jest to specjalna mieszanka dekstrozy i soli do picia, kt\u00f3ra ma idealnie zbilansowan\u0105 zawarto\u015b\u0107 cukru i elektrolit\u00f3w. Od lat 70. takie doustne p\u0142yny nawadniaj\u0105ce s\u0105 stosowane na ca\u0142ym \u015bwiecie jako standardowa metoda leczenia grypy \u017co\u0142\u0105dkowej i innych chor\u00f3b biegunkowych. Szczeg\u00f3lnie w krajach dotkni\u0119tych kryzysem humanitarnym znacznie zmniejszy\u0142o to \u015bmiertelno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d dzieci.<\/p>\n\n\n\n

          Terapia farmakologiczna<\/strong><\/p>\n\n\n\n

          W przypadku niepowik\u0142anej grypy \u017co\u0142\u0105dkowej pacjentowi zwykle nie podaje si\u0119 \u017cadnych lek\u00f3w. Z jednej strony leki zwykle nie s\u0105 potrzebne, a z drugiej strony nie ma specyficznych lek\u00f3w przeciwko wielu patogenom wirusowym.<\/p>\n\n\n\n

          W pewnych okoliczno\u015bciach jednak terapia farmakologiczna jest przydatna. Na przyk\u0142ad antybiotyki mog\u0105 skr\u00f3ci\u0107 czas trwania choroby w przypadku grypy \u017co\u0142\u0105dkowej, kt\u00f3ra, jak udowodniono, jest wywo\u0142ywana przez bakterie. Zasadniczo jednak lekarze powinni stosowa\u0107 antybiotyki bardzo ostro\u017cnie w przypadku infekcji przewodu pokarmowego i tylko w nast\u0119puj\u0105cych przypadkach:<\/p>\n\n\n\n