Czym jest kortyzol i jakie pełni funkcje w organizmie?

Kortyzol to inaczej hormon stresu - jego nadmiar w organizmie prowadzi do przewlekłego zmęczenia, problemów ze snem czy trudności z koncentracją, a w dalszej perspektywie do chorób serca, słabej odporności a nawet problemów z zajściem w ciążę. Kortyzol jednak pełni również wiele istotnych funkcji dla organizmu. Dowiedz się więcej na temat tego hormonu. Jakie są skutki niesie za sobą nieprawidłowe stężenie kortyzolu?

Kortyzol, często nazywany hormonem stresu (razem z adrenaliną), to naturalny hormon steroidowy wytwarzany w korze nadnerczy. Wydzielany jest on pod wpływem stresu i niejako chroni organizm przed negatywnymi skutkami powstałego zagrożenia. Pozostawanie w stanie przewlekłego stresu wywołuje nadmiar kortyzolu we krwi, a w dalszej perspektywie do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Wydzielanie kortyzolu w czasie stresu jest złożonym procesem, który obejmuje wiele narządów i układów w organizmie. Dzieje się to za pomocą tzw. osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Poziom kortyzolu jest regulowany przez kortykotroponinę (ACTH) wydzielaną przez przysadkę mózgową.

Kortyzol pełni szereg istotnych funkcji w organizmie:

Reakcja na stres – pomaga organizmowi przystosować się do stresujących sytuacji, zwiększając poziom glukozy we krwi, co zapewnia energię do działania. Chwilowe zwiększenie poziomu kortyzolu wspomaga działanie układu odpornościowego, tłumiąc stany zapalne i mobilizując białe krwinki do walki z infekcjami. Wpływa na nastrój i koncentrację, podnosząc czujność i pobudzając mózg.

Inne funkcje:

  • Reguluje metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów.
  • Utrzymuje równowagę elektrolitową organizmu.
  • Wpływa na ciśnienie krwi i pracę serca.
  • Pomaga w kontrolowaniu rytmu dobowego.

Poziom kortyzolu w organizmie ulega naturalnym wahaniom w ciągu dnia, będąc najwyższy rano i stopniowo obniżając się w ciągu dnia.

Poziom kortyzolu we krwi naturalnie ulega wahaniom, będąc wyższy rano a niższy wieczorem. Lekarz może zalecić badanie kortyzolu we krwi w sytuacjach, kiedy występują różne nieswoiste objawy takie jak przewlekłe zmęczenie, zaburzenia nastroju, tycie, osłabienie mięśni, podwyższony poziom cukru we krwi, nadciśnienie tętnicze, nadmierna potliwość i częste problemy trawienne. Badanie poziomu kortyzolu wykonuje się z krwi lub moczu – oznaczenie poziomu wolnego kortyzolu.

Rano (godziny poranne):

  • Typowa próbka: 5-25 µg/dl (138-690 nmol/L).
  • W późniejszych godzinach porannych: 4-20 µg/dl (110-552 nmol/L).

W nocy (około północy):

  • 0-5 µg/dl (0-138 nmol/L).

Podwyższony poziom kortyzolu objawia się:

  • otyłością – nagromadzenie tkanki tłuszczowej na twarzy szyi i ramionach,
  • cienka, sina skóra;
  • osłabienie mięśni;
  • łatwo pojawiające się siniaki;
  • wysokie ciśnienie krwi;
  • cukrzyca;
  • zaburzenia nastroju.

Zespół objawów wynikających z nadmiaru kortyzolu we krwi nazywa się zespołem Cushinga. Długotrwale podniesiony poziom kortyzolu we krwi skutkuje pojawieniem się chorób cywilizacyjnych, np. problemów sercowo-naczyniowych. Z tego powodu obniżenie poziomu kortyzolu we krwi jest niezwykle istotne, wymaga jednak zmiany trybu życia, głównie poprzez unikanie stresu, opanowanie technik relaksacyjnych czy uprawianie sportu.

Przeczytaj także o:

Zaktualizowano: 10.07.2024
  • badanie-kortyzolu
  • glikokortykostreoidy
  • hormon-stresu
  • kora-nadnerczy
  • kortyzol
  • przewlekły-stres
  • stężenie-kortyzolu
  • wpływ-stresu-na-zdrowie