Dlaczego kleszcze stanowią zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt?

Kleszcze to małe pajęczaki, które mogą powodować poważne choroby zarówno u ludzi, jak i zwierząt. Stanowią one nosicieli licznych patogenów wywołujących choroby odkleszczowe, takie jak kleszczowe zapalenie mózgu i borelioza. W Polsce najczęściej spotykany jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), którego ukąszenia mogą prowadzić do groźnych infekcji. Kleszcze mają skomplikowany cykl życiowy i potrzebują krwi żywiciela na każdym etapie rozwoju. Występują na łąkach, w lasach, ogrodach i parkach, a ich aktywność wzrasta wiosną i jesienią. Profilaktyka i szybkie usuwanie kleszczy są kluczowe w zapobieganiu chorobom.

Kleszcze są niewielkimi pajęczakami, ugryzienia kleszcza mogą powodować groźne choroby zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Są one nosicielami licznych patogenów, które mogą wywoływać poważne choroby odkleszczowe. Szczególnie niebezpieczne są kleszcze twarde, które należą do podgromady roztoczy. Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) jest najczęściej spotykanym gatunkiem w Polsce, a jego ukąszenia mogą prowadzić do infekcji takimi chorobami jak kleszczowe zapalenie mózgu i borelioza.

Kleszcze mają skomplikowany cykl życiowy, składający się z czterech etapów: jaja, larwy, nimfy i dorosły kleszcz. W każdym z tych etapów potrzebują one pobrania pokarmu od żywiciela, którym mogą być drobne gryzonie, zwierzyna płowa, bydło, konie, ptaki, a rzadziej gady. Ich aparat gębowy jest przystosowany do przecinania skóry i mocowania się do żywiciela za pomocą szczękoczułków i rurki zwanej hypostomem. Kleszcze wyczuwają swoje ofiary po zapachu, ciepłocie ciała oraz wydychanym dwutlenku węgla.

W Polsce występuje 20 gatunków kleszczy, które zamieszkują łąki, lasy, ogrody i parki. Najwięcej kleszczy można znaleźć na pograniczu biotopów, w okolicy ścieżek, gdzie są one najbardziej aktywne. Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) jest najczęściej spotykanym gatunkiem, ale równie groźny jest kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) oraz kleszcz brunatny (Rhipicephalus sanguineus).

Kleszcze są pasożytami zewnętrznymi kręgowców. Służy im ciepły i wilgotny klimat półkuli północnej. Wysoka wilgotność jest kluczowa dla ich przetrwania, a aktywność kleszczy wzrasta w okresach wiosny i jesieni – wtedy właśnie w wysokiej trawie może nas spotkać np kleszcz łąkowy. Kleszcze należą do pasożytów obligatoryjnych, co oznacza, że potrzebują pobrania pokarmu w postaci krwi żywiciela, aby przejść do kolejnych stadiów rozwojowych.

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba zapalna ośrodkowego układu nerwowego wywołana przez wirus kleszczowego zapalenia mózgu z rodziny Flaviviridae. Przebiega zwykle dwufazowo z okresem pozornego zdrowienia. Może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych. Jej objawy to np sztywności karku i bóle głowy.

Borelioza to wieloukładowa choroba wywołana przez krętki z rodzaju Borrelia obecne w ślinie zakażonego kleszcza. Charakterystycznym objawem jest rumień wędrujący, który pojawia się w miejscu ukłucia kleszcza. Inne objawy to porażenie nerwu twarzowego, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz przewlekłe zapalenie stawów.

Gorączka Q to bakteryjna choroba zakaźna zwierząt (bydła, owiec i kóz) wywołana przez Gram-ujemne pałeczki z rodzaju Coxiella. Człowiek może się nią zarazić przez wdychanie pyłu skażonego kałem, moczem lub mlekiem chorych zwierząt oraz za pośrednictwem kleszczy.

Ukąszenie przez zakażonego kleszcza może wywołać groźne choroby. Po ukłuciu, kleszcz wprowadza do organizmu żywiciela substancje znieczulające, co sprawia, że jego obecność może pozostać niezauważona przez kilka godzin. Zaczerwienienie skóry i odczyn zapalny to zwykła reakcja po ukłuciu, jednak długotrwałe zaczerwienienie, które przybiera kształt pierścienia, to prawdopodobnie rumień wędrujący – charakterystyczny objaw boreliozy.

Metody zmniejszenia ryzyka ukąszenia przez kleszcze obejmują stosowanie środków odstraszających kleszcze oraz odpowiednią odzież i nakrycia głowy. Stosowanie repelentów oraz środków odstraszających kleszcze jest kluczowe w profilaktyce chorób przenoszonych przez kleszcze.

Kleszcze należy usuwać jak najszybciej po zauważeniu. Usunięcie kleszcza w ciągu pierwszych kilku godzin znacznie zmniejsza ryzyko zakażenia. Jeśli kleszcz pozostanie w skórze, istotna jest wielkość fragmentu aparatu gębowego, którego nie udało się wyciągnąć. Pozostawienie w skórze tylko części aparatu gębowego bez głowy prawdopodobnie nie zwiększa ryzyka zakażenia.

Jak usunąć kleszcza? Nasze mamy i babcie często przekazywały nam sposoby np z użyciem masła – nie należy tego robić! Usuwanie kleszczy w odpowiedni sposób jest kluczowe dla minimalizacji ryzyka infekcji. Użyj pincety z cienkimi końcówkami lub specjalnego narzędzia. Chwyć kleszcza za główkę jak najbliżej skóry i delikatnie, ale stanowczo, pociągnij prosto w górę. Po usunięciu zdezynfekuj miejsce ukąszenia i monitoruj je przez kilka tygodni. Nie używaj masła, oleju ani wazeliny, gdyż mogą one zwiększyć ryzyko infekcji. Unikaj także przypalania i miażdżenia kleszcza.

Kleszcze należy usunąć jak najszybciej po zauważeniu. Im szybciej usuniemy kleszcza, tym mniejsze jest ryzyko zakażenia drobnoustrojami wywołującymi choroby przenoszone przez kleszcze. Stosowanie repelentów oraz środki odstraszające kleszcze to podstawowe metody profilaktyki.

Dostępne są szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Szczepienie obejmuje podanie trzech dawek szczepionki, co zapewnia ochronę przed tą groźną chorobą.

Kleszcze stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Zakażenia chorobami przenoszonymi przez kleszcze mogą przebiegać bezobjawowo, co utrudnia ich wczesne wykrycie i leczenie. Kluczowa jest profilaktyka, czyli stosowanie środków odstraszających kleszcze, unikanie obszarów o wysokiej aktywności kleszczy oraz szybkie usuwanie kleszczy po ukąszeniu. Szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu to skuteczna forma ochrony przed tą groźną chorobą. Dbanie o bezpieczeństwo na świeżym powietrzu i świadomość ryzyka zakażenia są kluczowe w walce z chorobami odkleszczowymi.

Przeczytaj także o:

Zaktualizowano: 10.07.2024
  • Borelioza
  • choroby odkleszczowe
  • kleszcze
  • kleszczowe zapalenie mózgu
  • Ukąszenie przez kleszcza