Jakie leki zwiększają wrażliwość na słońce? Sprawdź, zanim wyjdziesz na słońce

Niektóre leki mogą powodować fotouczulenie i zwiększać ryzyko oparzeń słonecznych. Sprawdź, które grupy leków wywołują nadwrażliwość na promieniowanie UV, jakie są objawy reakcji fototoksycznej i fotoalergicznej oraz jak bezpiecznie chronić skórę podczas letnich miesięcy.

Niektóre leki zwiększają wrażliwość na słońce — należą do nich m.in. leki przeciwdepresyjne, przeciwcukrzycowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne, przeciwgrzybicze, stosowane w leczeniu trądziku, wybrane antybiotyki, a także niektóre leki kardiologiczne i diuretyki. Latem, gdy chętnie korzystamy ze słońca, planujemy urlopy i spędzamy więcej czasu na świeżym powietrzu, taka reakcja może skończyć się bolesnym oparzeniem, silnym zaczerwienieniem, pęcherzami lub przebarwieniami nawet po krótkiej ekspozycji na promieniowanie UV.

Jeśli przyjmujesz leki na stałe, zaczynasz nową terapię albo planujesz większą ekspozycję słoneczną, warto wiedzieć, które preparaty mogą wywołać fotouczulenie i jak się przed nim chronić. W tym artykule znajdziesz najważniejsze grupy leków fotouczulających, mechanizm ich działania, rodzaje reakcji skórnych, zasady zapobiegania oraz wskazówki, co zrobić, gdy po kontakcie ze słońcem pojawią się niepokojące objawy.

Leki fotouczulające i kąpiele słoneczne – co warto wiedzieć?

Leki fotouczulające, nazywane również lekami światłouczulającymi, to preparaty zwiększające wrażliwość skóry na promieniowanie ultrafioletowe. Oznacza to, że nawet krótki kontakt ze słońcem może wywołać reakcję skórną przypominającą silne oparzenie.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba przyjmująca taki lek musi całkowicie unikać wychodzenia z domu. Kluczowe znaczenie ma odpowiednia ochrona przeciwsłoneczna oraz świadome ograniczenie ekspozycji na promieniowanie UV.

Jeżeli masz wątpliwości, czy stosowany przez Ciebie lek może powodować nadwrażliwość na słońce, warto zapytać lekarza lub farmaceutę przed rozpoczęciem urlopu.

Jak działają leki fotouczulające?

Reakcje wywołane przez promieniowanie słoneczne mogą mieć różny charakter.

Reakcja fototoksyczna

Jest to najczęściej występujący typ reakcji. Dochodzi do niej wtedy, gdy substancja zawarta w leku pochłania promieniowanie UV i uszkadza komórki skóry na skutek powstawania wolnych rodników; takie odczyny fototoksyczne mają podłoże chemiczne, a nie immunologiczne.

Objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin od ekspozycji na słońce i mogą przypominać silne oparzenie słoneczne. Niekiedy mają charakter ostrej reakcji zapalnej i występują m.in. w postaci rumienia.

Reakcja fotoalergiczna

Reakcja fotoalergiczna występuje rzadziej. Promieniowanie UV powoduje zmianę struktury leku, a układ odpornościowy rozpoznaje ją jako zagrożenie.

Reakcje fotoalergiczne zwykle rozwijają się po 24–48 godzinach od ekspozycji i często przypominają wyprysk alergiczny.

Typowe objawy fotouczulenia

Najczęściej występują:

• zaczerwienienie skóry,
• pieczenie,
• świąd,
• pęcherze,
• obrzęk,
• przebarwienia,
• nadmierna wrażliwość skóry.

Kto jest najbardziej narażony?

Ryzyko wystąpienia reakcji fotouczuleniowej wzrasta u osób:

• o jasnej karnacji,
• stosujących jednocześnie kilka leków,
• spędzających wiele godzin na słońcu,
• pracujących na zewnątrz,
• korzystających z solarium.

Szczególną ostrożność powinny zachować również osoby starsze oraz pacjenci cierpiący na choroby przewlekłe wymagające stałego leczenia.

Główne grupy leków fotouczulających

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak liczna jest grupa leków mogących powodować nadwrażliwość na światło, dlatego taka lista leków jest praktycznym zestawieniem najczęstszych grup.

Do najczęściej spotykanych należą, a leki fotouczulające obejmują m.in. antybiotyki i NLPZ:

• leki przeciwdepresyjne,
• leki przeciwcukrzycowe,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• leki przeciwgrzybicze,
• preparaty stosowane w leczeniu trądziku,
• wybrane antybiotyki,
• niektóre leki kardiologiczne,
• diuretyki.

Przed rozpoczęciem każdego nowego leczenia warto przeczytać ulotkę lub zapytać farmaceutę, czy dany preparat może powodować fotouczulenie, dotyczy to także takich przykładów jak amiodaron i hydrochlorotiazyd.

Leki przeciwdepresyjne

Niektóre leki przeciwdepresyjne mogą zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV.

Dotyczy to między innymi:

• trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych,
• niektórych leków z grupy SSRI.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne mają budowę złożoną z trzech pierścieni; należą do nich m.in. amitryptylina i imipramina. Także leki przeciwpsychotyczne, zwłaszcza pochodne fenotiazyny, mogą wykazywać działanie fotouczulające.

Jeżeli podczas terapii pojawią się niepokojące zmiany skórne po ekspozycji na słońce, należy poinformować o tym lekarza. Nie wolno jednak samodzielnie odstawiać leczenia.

Leki przeciwcukrzycowe

Niektóre preparaty stosowane w leczeniu cukrzycy również mogą zwiększać ryzyko reakcji fotouczuleniowych.

Opisywano między innymi przypadki zmian przypominających pseudoporfirię u osób stosujących metforminę, choć jest to działanie niepożądane występujące rzadko.

Pacjenci z cukrzycą powinni szczególnie dbać o ochronę skóry podczas letnich miesięcy.

Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe

Do leków najczęściej kojarzonych z reakcjami fotouczuleniowymi należą niesteroidowe leki przeciwzapalne, które są częstą przyczyną fotonadwrażliwości.

Szczególnie ostrożnie należy stosować:

• żele z ketoprofenem,
• plastry zawierające ketoprofen.

W przypadku ibuprofenu ryzyko fotouczulenia jest znacznie mniejsze, ale zarówno ibuprofen, jak i ketoprofen zwiększają wrażliwość skóry na słońce, choć w różnym stopniu.

Podobne działanie może mieć także naproksen.

Po zastosowaniu preparatów z ketoprofenem należy unikać nasłonecznienia leczonego miejsca przez czas wskazany w ulotce, ponieważ mogą powodować reakcje po wystawieniu skóry na działanie promieni UV.

Leki przeciwgrzybicze

Niektóre leki przeciwgrzybicze z grupy azoli również mogą zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV.

Podczas terapii warto:

• stosować kremy z wysokim filtrem SPF,
• nosić odzież zakrywającą skórę,
• unikać opalania.

Leki stosowane w leczeniu trądziku

Osoby leczące trądzik należą do grupy szczególnie narażonej na fotouczulenie, ponieważ takie leki często powodują nadwrażliwość skóry i zwiększają wrażliwość skóry na słońce.

Dotyczy to przede wszystkim:

• izotretynoiny,
• doksycykliny,
• minocykliny.

Doksycyklina i minocyklina to niektóre antybiotyki z grupy tetracyklin, które mogą wywoływać reakcje fotouczuleniowe.

Podczas terapii konieczne jest codzienne stosowanie kremów z wysokim filtrem przeciwsłonecznym oraz unikanie długotrwałego przebywania na słońcu; w trakcie kuracji izotretynoiną należy unikać promieniowania słonecznego.

Antybiotyki i inne leki fotouczulające

Silne reakcje fotouczuleniowe w przypadku leków fotouczulających mogą wywoływać także wybrane antybiotyki, między innymi:

• tetracykliny,
• fluorochinolony,
• sulfonamidy, w niektórych przypadkach szczególnie nasilające objawy.

Do grupy leków zwiększających wrażliwość na światło należą również wybrane:

• leki moczopędne,
• preparaty stosowane w leczeniu nadciśnienia,
• niektóre leki przeciwarytmiczne, takie jak amiodaron. To właśnie takie leki wrażliwe wymagają szczególnej ostrożności podczas ekspozycji na słońce.

Inne substancje zwiększające wrażliwość na słońce

Nie tylko leki mogą powodować fotouczulenie, podobnie działają inne substancje fotouczulające.

Ryzyko zwiększają również:

• dziurawiec, który zwiększa wrażliwość na słońce,
• zioła zawierające furanokumarynę, która powoduje fotouczulenie,
• krwawnik, który może powodować nadwrażliwość na słońce,
• kosmetyki z kwasami AHA,
• retinoidy stosowane miejscowo,
• niektóre suplementy diety.

Po zastosowaniu takich preparatów warto unikać intensywnej ekspozycji na promieniowanie słoneczne.

Jak zapobiegać fotonadwrażliwości?

Jeżeli stosujesz leki fotouczulające, pamiętaj o kilku podstawowych zasadach i chroń skórę przez cały rok, nie tylko latem.

Przede wszystkim:

• stosuj krem z filtrem SPF 50 i filtrem słonecznym,
• nakładaj filtr ponownie co 2–3 godziny,
• noś kapelusz i okulary przeciwsłoneczne,
• wybieraj odzież zakrywającą ramiona i osłaniającą całe ciało przed działaniem promieni słonecznych,
• unikaj przebywania na słońcu między godziną 11:00 a 16:00.

Wysokie filtry UV pomagają zapobiec skutkom ubocznym fotonadwrażliwości.

Przed wyjazdem na urlop warto sprawdzić listę wszystkich przyjmowanych leków i upewnić się, czy któryś z nich nie zwiększa ryzyka fotouczulenia; kosmetyki z wysokim filtrem UV są rekomendowane osobom stosującym leki fotouczulające i należy zwracać szczególną uwagę na ich regularną aplikację.

Co zrobić, gdy pojawi się reakcja fotouczuleniowa?

Jeżeli po kontakcie ze słońcem wystąpią niepokojące zmiany skórne:

• natychmiast zejdź ze słońca,
• osłoń skórę przed promieniowaniem UV,
• stosuj chłodne okłady,
• unikaj dalszego opalania.

Takie reakcje mogą przypominać oparzenia słoneczne, zwłaszcza gdy nasila je działanie słońca.

Jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli objawy są nasilone, pojawiają się pęcherze albo dolegliwości wyraźnie zaostrzają się po ekspozycji na światło słoneczne.

Do czasu konsultacji można stosować preparaty łagodzące przeznaczone do skóry podrażnionej, zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Jak przechowywać leki podczas upałów?

Wysoka temperatura może wpływać nie tylko na organizm, ale również na skuteczność leków.

Większość preparatów należy przechowywać w temperaturze określonej przez producenta, zwykle poniżej 25°C.

Nie należy pozostawiać leków:

• w nagrzanym samochodzie,
• na parapecie,
• w pełnym słońcu.

Jeżeli opakowanie uległo uszkodzeniu lub lek był długo narażony na wysoką temperaturę, warto skonsultować się z farmaceutą przed jego dalszym stosowaniem.

Czy można zmienić leczenie?

Jeżeli stosowany lek powoduje silne reakcje fotouczuleniowe, warto omówić z lekarzem możliwość zastosowania innego preparatu, bo nie każdy lek i nie każda ekspozycja na słońce to dobre połączenie.

Nigdy nie należy samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać dawkowania. Decyzję o modyfikacji terapii zawsze powinien podejmować lekarz prowadzący.

Podsumowanie

Leki fotouczulające mogą znacząco zwiększać ryzyko oparzeń i podrażnień skóry podczas ekspozycji na słońce. Do najczęściej spotykanych należą wybrane antybiotyki, leki przeciwdepresyjne, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze, preparaty stosowane w leczeniu trądziku oraz niektóre leki kardiologiczne i przeciwcukrzycowe.

Jeżeli przyjmujesz którykolwiek z tych preparatów, pamiętaj o stosowaniu kremów z wysokim filtrem SPF, odpowiedniej odzieży ochronnej oraz ograniczeniu przebywania na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia. W razie wątpliwości zawsze skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.