Biegunka podróżnych — Jak Sobie Z Nią Poradzić

Dowiedz się, czym jest biegunka podróżnych, jakie są jej najczęstsze przyczyny i objawy oraz jak skutecznie sobie z nią poradzić. Poznaj zasady nawadniania, bezpiecznego stosowania leków, profilaktyki oraz listę rzeczy, które warto spakować do podróżnej apteczki.

Biegunka podróżnych to jedna z najczęstszych dolegliwości zdrowotnych podczas wyjazdów zagranicznych. Najczęściej pojawia się w ciągu pierwszych dni pobytu i może skutecznie zepsuć urlop. Na szczęście w większości przypadków ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, pod warunkiem odpowiedniego nawodnienia oraz właściwego postępowania.

W tym poradniku wyjaśniamy, czym jest biegunka podróżnych, jakie są jej przyczyny, jak skutecznie łagodzić objawy oraz kiedy konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Czym jest biegunka podróżnych?

Biegunka podróżnych to ostre zakażenie przewodu pokarmowego występujące podczas podróży lub krótko po jej zakończeniu. Rozpoznaje się ją zwykle wtedy, gdy pojawia się oddanie co najmniej trzech luźnych stolców, czyli najmniej trzech luźnych stolców, w ciągu jednej doby, którym mogą towarzyszyć bóle brzucha, nudności lub gorączka. Dotyczy 30–70% osób podróżujących do krajów o niższym standardzie sanitarnym. To zespół objawów żołądkowo jelitowych, a jej objawy opisano poniżej.

Objawy najczęściej utrzymują się od 3 do 5 dni i ustępują bez trwałych następstw.

Największe ryzyko zachorowania występuje podczas podróży do:

• Afryki,
• Azji,
• Ameryki Środkowej i Południowej,
• Bliskiego Wschodu.

Przyczyny biegunki podróżnych

Najczęstszą przyczyną biegunki podróżnych są bakterie, odpowiadające za większość zachorowań, choć przyczyny biegunka podróżnych obejmują też zakażenia wirusowe i pasożytnicze.

Do najczęstszych patogenów należą:

• enterotoksyczna Escherichia coli (ETEC), odpowiadająca za około 80% przypadków,
• Campylobacter jejuni,
• Salmonella,
• Shigella.

Przyczyną zakażenia mogą być również:

• norowirusy,
• rotawirusy,
• pasożyty, takie jak Giardia lamblia czy Entamoeba histolytica.

Do zakażenia dochodzi najczęściej przez:

• skażoną wodę,
• kostki lodu,
• niedogotowaną żywność,
• surowe warzywa i owoce,
• brudne ręce.

Ryzyko zachorowania zwiększają również obniżona odporność, przewlekłe choroby oraz to, że niektóre grupy, takie jak dzieci, seniorzy i osoby z osłabionym układem immunologicznym, są bardziej narażone na zakażenie.

Objawy biegunki podróżnych

Jednym z najczęstszych objawów są częste wodniste wypróżnienia.

Mogą im towarzyszyć:

• ból brzucha,
• skurcze jelit,
• nudności,
• wymioty,
• gorączka,
• osłabienie,
• brak apetytu.

Największym zagrożeniem jest odwodnienie, szczególnie u dzieci i osób starszych.

Do objawów alarmowych należą:

• domieszka krwi w stolcu,
• wysoka gorączka,
• silne bóle brzucha,
• uporczywe wymioty,
• objawy ciężkiego odwodnienia.

Co zrobić przy pierwszych objawach?

Po pojawieniu się biegunki najważniejsze jest ograniczenie utraty płynów, bo organizm traci wodę i elektrolity, dlatego kluczowe jest odpowiednie nawodnienie.

Należy:

• rozpocząć regularne nawadnianie,
• odpoczywać,
• stosować lekkostrawną dietę,
• zrezygnować z alkoholu,
• nie spożywać surowych produktów ani niepewnej wody.

Podczas podróży warto często myć ręce oraz korzystać z żelu antybakteryjnego, zwłaszcza przed jedzeniem, a do mycia zębów używać bezpiecznej wody.

Nawadnianie doustne

Najważniejszym elementem leczenia jest uzupełnianie płynów.

Najlepiej stosować doustne preparaty nawadniające (ORS), które zawierają odpowiednie proporcje glukozy, elektrolitów i sole mineralne. Pomagają one w leczeniu biegunki podróżnych poprzez uzupełnianie strat wodno-elektrolitowych.

Płyny należy pić:

• małymi łykami,
• często,
• nawet wtedy, gdy występują nudności.

Należy unikać:

• alkoholu,
• bardzo słodzonych napojów,
• napojów energetycznych,
• dużych ilości kawy.

Leki przeciwbiegunkowe

W niektórych sytuacjach lekarz lub farmaceuta może zalecić zastosowanie leków przeciwbiegunkowych.

Najczęściej stosowany jest loperamid, który zmniejsza liczbę wypróżnień, łagodzi objawy i spowalnia perystaltykę jelit.

Nie powinien być jednak stosowany w przypadku:

• wysokiej gorączki,
• krwi w stolcu,
• podejrzenia ciężkiego zakażenia bakteryjnego.

Alternatywą może być diosmektyt, który działa osłaniająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego, a preparaty z nim mogą skracać czas trwania biegunki o 51 godzin.

Antybiotyki – kiedy są potrzebne?

Większość przypadków biegunki podróżnych nie wymaga antybiotykoterapii, a leki przeciwbakteryjne i antybiotyki stosuje się przede wszystkim w ciężkich przypadkach.

Leczenie antybiotykami rozważa się przede wszystkim w przypadku:

• ciężkiego przebiegu choroby,
• wysokiej gorączki,
• krwistej biegunki,
• znacznego pogorszenia stanu ogólnego.

Stosowane są m.in.:

• azytromycyna,
• ryfaksymina (w wybranych przypadkach),
• fluorochinolony (coraz rzadziej z uwagi na narastającą oporność bakterii i działania niepożądane).

Antybiotyki powinny być stosowane wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza.

Jak zapobiegać biegunce podróżnych?

Profilaktyka znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania.

Podczas wyjazdu warto:

• pić wyłącznie wodę butelkowaną lub przegotowaną,
• unikać kostek lodu,
• spożywać dobrze ugotowane potrawy i nie jeść surowych warzyw,
• dokładnie myć lub obierać owoce,
• regularnie myć ręce.

Przed podróżą do krajów tropikalnych warto skonsultować się z lekarzem medycyny podróży i sprawdzić zalecane szczepienia.

Niektóre osoby mogą odnieść korzyść z rozpoczęcia stosowania probiotyków przed wyjazdem i w trakcie podróży, ponieważ mogą wspierać florę jelitową. Jednym z najlepiej opisanych szczepów jest lactobacillus rhamnosus GG, uznawany za skuteczny w zapobieganiu biegunce podróżnych.

Co spakować do apteczki?

W podróż warto zabrać:

• saszetki z doustnymi płynami nawadniającymi (ORS),
• loperamid,
• diosmektyt,
• probiotyk,
• środek do dezynfekcji rąk,
• termometr,
• lek przeciwgorączkowy.

Osoby wyjeżdżające do krajów o wysokim ryzyku powinny wcześniej omówić z lekarzem możliwość zabrania antybiotyku na receptę do zastosowania w określonych sytuacjach.

Dzieci i osoby starsze

Najmłodsi oraz seniorzy znacznie szybciej ulegają odwodnieniu.

W ich przypadku należy:

• częściej podawać płyny,
• kontrolować ilość oddawanego moczu,
• obserwować poziom aktywności i samopoczucie,
• szybciej zgłaszać się do lekarza w razie pogorszenia stanu.

Szczególnej uwagi wymagają także kobiety w ciąży oraz osoby z przewlekłymi chorobami.

Jak wrócić do normalnej diety?

Po ustąpieniu objawów dietę należy rozszerzać stopniowo.

Na początku warto wybierać:

• gotowany ryż,
• banany,
• gotowane ziemniaki,
• sucharki,
• lekkie zupy.

Przez kilka dni należy unikać tłustych potraw, alkoholu oraz produktów mlecznych.

U części osób lekarz może zalecić probiotyki przez kilka tygodni po przebytej infekcji, ponieważ wspomagają równowagę flory bakteryjnej w jelitach i mogą skrócić czas trwania biegunki o 51 godzin.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Nie należy zwlekać z konsultacją medyczną, jeśli wystąpią:

• domieszka krwi w stolcu,
• gorączka powyżej 39°C,
• silny ból brzucha,
• objawy ciężkiego odwodnienia,
• biegunka utrzymująca się dłużej niż 3–5 dni,
• zaburzenia świadomości.

Rzadko po infekcji mogą wystąpić także powikłania, takie jak reaktywne zapalenie stawów.

Do lekarza wcześniej powinny zgłaszać się również:

• dzieci,
• osoby starsze,
• kobiety w ciąży,
• osoby z obniżoną odpornością.

Checklista przed wyjazdem

Przed podróżą warto przygotować:

✓ Saszetki ORS.
✓ Loperamid lub diosmektyt.
✓ Probiotyk.
✓ Żel do dezynfekcji rąk.
✓ Termometr.
✓ Lek przeciwgorączkowy.
✓ Listę przyjmowanych leków.

Przed wyjazdem do krajów o podwyższonym ryzyku warto również:

✓ skonsultować się z lekarzem medycyny podróży,
✓ sprawdzić zalecane szczepienia,
✓ przygotować instrukcję dawkowania leków dla wszystkich uczestników wyjazdu.

Podsumowanie

Biegunka podróżnych to częsta dolegliwość, która najczęściej ustępuje po kilku dniach. Kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoczęcie nawadniania, stosowanie doustnych płynów nawadniających oraz unikanie produktów mogących nasilać objawy.

Przestrzeganie zasad higieny, wybieranie bezpiecznych posiłków i odpowiednio wyposażona apteczka znacząco zmniejszają ryzyko zachorowania podczas wakacji. Jeśli pojawią się objawy alarmowe, takie jak krew w stolcu, wysoka gorączka lub oznaki odwodnienia, należy jak najszybciej skorzystać z pomocy medycznej.