Nadciśnienie u dzieci: rola nefrologa w diagnostyce, rozpoznawaniu i leczeniu

Nadciśnienie u dzieci to coraz częstszy problem zdrowotny. Dowiedz się, jak prawidłowo zmierzyć ciśnienie tętnicze u dziecka, jakie są normy centylowe, jak wygląda proces diagnostyki oraz jakie metody leczenia i monitorowania zalecają nefrolodzy i kardiolodzy. Poznaj aktualne wytyczne i sposoby zapobiegania powikłaniom.

Nadciśnienie tętnicze u dzieci to coraz częstszy problem zdrowotny, który wymaga szybkiej diagnozy i odpowiedniego leczenia. Nieleczone może prowadzić do wielu poważnych konsekwencji zdrowotnych. Warto podkreślić, że powikłania sercowo naczyniowe są jednym z najpoważniejszych skutków nieleczonego nadciśnienia u dzieci.

Według ekspertów, takich jak prof. Mieczysław Litwin, wczesne wykrycie i leczenie nadciśnienia tętniczego u dzieci jest kluczowe dla zapobiegania długofalowym powikłaniom. W przypadkach wymagających specjalistycznej opieki, pacjenci powinni być kierowani do centrum zdrowia dziecka, które jest wiodącym ośrodkiem diagnostyki i leczenia nadciśnienia oraz chorób nerek u dzieci.

Wprowadzenie

Nadciśnienie tętnicze kojarzy się głównie z osobami dorosłymi, jednak może występować również u dzieci i młodzieży. Wczesne wykrycie oraz odpowiednie leczenie są kluczowe, aby zapobiec trwałym uszkodzeniom narządów – szczególnie nerek, serca i naczyń krwionośnych.

---

Diagnostyka nadciśnienia u dzieci

Jak mierzyć ciśnienie tętnicze u dziecka? Zasady pomiaru ciśnienia tętniczego

• Pomiar wykonuje się od 3. roku życia, u młodszych dzieci tylko w przypadku objawów lub czynników ryzyka.
• Stosuje się manometria oscylometryczną lub metodę Korotkowa (ze stetoskopem).
• Konieczne jest użycie odpowiedniego rozmiaru mankietu dostosowanego do obwodu ramienia dziecka.
• Pomiar powinien być wykonany w spoczynku, w pozycji siedzącej, po kilku minutach odpoczynku.

Co oznacza podwyższone ciśnienie u dziecka?

W przeciwieństwie do dorosłych, u dzieci nie stosuje się jednej wartości granicznej (np. 140/90 mmHg), lecz:

• Porównuje się wynik z siatkami centylowymi, uwzględniając wiek, płeć i wzrost dziecka.
• Nadciśnienie rozpoznaje się, gdy średnia wartość z trzech pomiarów przekracza 95. centyl.
• Wartości między 90. a 95. centylem klasyfikowane są jako „ciśnienie podwyższone”.

---

Przyczyny nadciśnienia u dzieci

Nadciśnienie może mieć:

✅ Charakter pierwotny – coraz częstsze u dzieci z nadwagą, otyłością, brakiem aktywności fizycznej.

✅ Charakter wtórny – częstszy u młodszych dzieci i wiąże się z:

• chorobami nerek (najczęstsza przyczyna),
• wadami serca,
• zaburzeniami hormonalnymi (np. guz nadnercza),
• działaniem niektórych leków.

---

Dalsza diagnostyka i ocena uszkodzenia nerek

W przypadku potwierdzenia podwyższonego ciśnienia wykonuje się:

• dobowe monitorowanie ciśnienia tętniczego (ABPM),
• badania laboratoryjne: mocz, kreatynina, elektrolity, lipidogram, glukoza,
• badania obrazowe: USG nerek, EKG, echo serca.

Dziecko powinno zostać ocenione przez specjalistę – nefrologa, kardiologa lub endokrynologa – w zależności od podejrzewanej przyczyny.

---

Leczenie nadciśnienia u dzieci

Leczenie niefarmakologiczne:

🟢 Zmiana stylu życia to podstawowy krok:

• redukcja masy ciała przy nadwadze/otyłości,
• zwiększenie aktywności fizycznej (≥60 min/dzień),
• ograniczenie soli w diecie (<5 g dziennie),
• eliminacja napojów gazowanych i słodyczy,
• unikanie stresu i poprawa jakości snu.

Leczenie farmakologiczne:

Zalecane w przypadku:

• nadciśnienia utrwalonego (≥95. centyl),
• obecności powikłań narządowych (np. przerost lewej komory),
• chorób towarzyszących (cukrzyca, PChN),
• nieskuteczności leczenia niefarmakologicznego.

Stosuje się leki z grup:

• inhibitorów ACE (np. enalapryl),
• blokerów receptora angiotensyny (ARB),
• beta-blokerów lub diuretyków, zależnie od wskazań.

---

Monitorowanie, profilaktyka i powikłania sercowo naczyniowe

• Dzieci z nadciśnieniem powinny być regularnie kontrolowane przez lekarza – co najmniej raz na 3-6 miesięcy.
• W przypadku leczenia farmakologicznego – kontrole częstsze, monitorowanie EKG, funkcji nerek i elektrolitów.
• Profilaktyka powinna zaczynać się już od najmłodszych lat – prawidłowa dieta, aktywność fizyczna i kontrola masy ciała.

---

Podsumowanie

Nadciśnienie tętnicze u dzieci to poważny, choć często niedoceniany problem zdrowotny. Dzięki wczesnemu rozpoznaniu, odpowiedniej diagnostyce i leczeniu, można skutecznie zapobiegać powikłaniom sercowo-naczyniowym oraz uszkodzeniu nerek.

Jeśli Twoje dziecko ma częste bóle głowy, szybciej się męczy lub ma nadwagę – warto sprawdzić jego ciśnienie tętnicze. To prosty krok, który może uratować zdrowie w przyszłości.