Szumy uszne skąd się biorą i kiedy leczyć: Objawy, przyczyny i metody leczenia

Szumy uszne to dolegliwość, która może wskazywać na choroby ucha, neurologiczne lub metaboliczne. Sprawdź, jakie są objawy i przyczyny szumów, kiedy należy zgłosić się do lekarza i jakie formy leczenia są skuteczne. Dowiedz się, jak działają aparaty słuchowe i terapia TRT.

Wprowadzenie

Szumy uszne to dolegliwość, która może znacząco obniżyć komfort życia. Objawiają się odczuwaniem dźwięków takich jak dzwonienie, syczenie, buczenie czy klikanie – mimo braku ich rzeczywistego źródła. Najczęściej dotyczą osób starszych, ale mogą pojawić się w każdym wieku. Choć czasami są przemijające, w wielu przypadkach wymagają konsultacji lekarskiej i leczenia.

Szumy uszne należy leczyć, gdy są uciążliwe lub trwają dłużej niż 24 godziny. Jeśli szumy uszne utrzymują się dłużej niż 24 godziny, może to być sygnał do pilnej diagnostyki.

Odczuwanie szumów usznych jest subiektywne i różni się u poszczególnych pacjentów – niektórzy doświadczają ich intensywniej, zwłaszcza pod wpływem stresu, co wpływa na jakość życia i wymaga kompleksowego podejścia terapeutycznego.

Źródłem szumów mogą być zmiany w obrębie układu słuchowego, urazy głowy, niektóre choroby neurologiczne, a także działanie określonych leków. Zrozumienie ich przyczyny jest kluczowe dla wdrożenia skutecznej terapii.

Przyczyny szumów usznych

Szumy uszne przyczyny są bardzo zróżnicowane i mogą wynikać z wielu czynników. Najczęściej szumy uszne pojawiają się w wyniku uszkodzenia słuchu spowodowanego wiekiem lub narażeniem na głośne dźwięki, takie jak hałas przemysłowy czy głośna muzyka. W przypadku osób starszych występują szumy uszne znacznie częściej niż u młodszych, co wiąże się z naturalnym procesem starzenia się układu słuchowego. Szumy uszne mogą być także objawem poważnych chorób, takich jak nerwiak nerwu VIII, stwardnienie rozsiane czy udar mózgu. Warto pamiętać, że szumy uszne są sygnałem uszkodzenia drogi słuchowej – od ucha wewnętrznego, przez ucho środkowe, błonę bębenkową, aż po korę słuchową mózgu.

Szumy uszne mogą wynikać z różnych zaburzeń w ciele, nie tylko tych związanych bezpośrednio z narządem słuchu. Najczęstsze szumy uszne przyczyny to:

• Uszkodzenia nerwów słuchowych lub choroby ucha wewnętrznego i układu słuchowego
• Zalegająca woskowina, która blokuje kanał słuchowy
• Ekspozycja na hałas – np. długotrwała praca w głośnym otoczeniu, kontakt z głośnymi dźwiękami lub głośną muzyką
• Przyjmowanie leków ototoksycznych – w tym niektóre leki, takie jak antybiotyki, leki przeciwnowotworowe, diuretyki, leki hormonalne oraz kwas acetylosalicylowy, który w dużych dawkach może nasilać szum w uszach
• Urazy głowy lub kręgosłupa szyjnego
• Choroby neurologiczne, np. stwardnienie rozsiane, guz nerwu słuchowego (nerwiak nerwu), udar mózgu
• Choroby metaboliczne – np. nadciśnienie, cukrzyca, zaburzenia hormonalne
• Zapalenie ucha, patologie ucha środkowego, dysfunkcje błony bębenkowej

Często trudno wskazać jedną, konkretną przyczynę, dlatego diagnostyka powinna być kompleksowa i obejmować ocenę całego układu słuchowego. W przypadku niektórych pacjentów szum w uszach może nasilać się przy zmianie pozycji ciała lub towarzyszyć mu nadwrażliwość słuchowa, co dodatkowo wpływa na jakość życia.

Objawy towarzyszące szumom usznym

Typowym objawem jest odczuwanie dźwięków bez obecności bodźców zewnętrznych. Mogą to być:

• Dzwonienie, brzęczenie, syczenie lub buczenie w jednym lub obu uszach
• Utrudniona koncentracja i problemy ze snem
• Drażliwość, niepokój, przewlekłe zmęczenie
• Możliwa utrata słuchu lub uczucie zatkania ucha
• Zawroty głowy
• W rzadkich przypadkach – tzw. szumy obiektywne (słyszalne także przez lekarza przy badaniu)

Szumy mogą być stałe lub napadowe, ciche lub bardzo dokuczliwe – ich intensywność często wzrasta w cichym otoczeniu, np. wieczorem.

Szumy subiektywne występują u około 98% pacjentów z szumami usznymi.

Diagnostyka szumów usznych

Diagnostyka powinna rozpocząć się od wizyty u lekarza pierwszego kontaktu, który może skierować do laryngologa lub audiologa. W procesie rozpoznania wykorzystuje się:

• Wywiad medyczny i badanie otolaryngologiczne
• Badania słuchu (audiometria, tympanometria)
• Obrazowanie – tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI), szczególnie przy podejrzeniu zmian neurologicznych. Rezonans magnetyczny jest wykonywany w celu wykluczenia zmian w obrębie pnia mózgu oraz innych struktur mózgu i ucha wewnętrznego, które mogą być przyczyną szumów usznych.
• Badania krwi – w celu wykluczenia chorób metabolicznych i niedoborów

Precyzyjne ustalenie przyczyny jest niezbędne do wdrożenia odpowiedniego leczenia. Po rozpoznaniu przyczyny, jednym z elementów postępowania może być terapia szumów usznych, obejmująca zarówno metody medyczne, jak i wsparcie psychologiczne, szczególnie w przypadku współistniejących zaburzeń emocjonalnych.

Leczenie szumów usznych

Terapia zależy od przyczyny i rodzaju szumów (subiektywne vs. obiektywne). Możliwe metody leczenia obejmują:

• Leczenie przyczynowe – np. usunięcie woskowiny, leczenie nadciśnienia, wyrównanie hormonów tarczycy, a w przypadku poważnych przyczyn, takich jak guzy (np. nerwiaki nerwu słuchowego), rozważa się także możliwość zabiegu operacyjnego.
• Terapia TRT (Tinnitus Retraining Therapy) – uczy mózg ignorowania szumów; obejmuje współpracę audiologa, protetyka słuchu i psychologa. Podczas terapii TRT unika się całkowitej ciszy, aby nie zakłócać procesu adaptacji i poprawić skuteczność leczenia.
• Farmakoterapia – w wybranych przypadkach leki przeciwlękowe lub poprawiające mikrokrążenie
• Wsparcie psychologiczne – pomocna w przypadku szumów przewlekłych i obniżonej jakości życia

Rola aparatów słuchowych

W wielu przypadkach szumy uszne są powiązane z ubytkiem słuchu. Wtedy dobrze dobrany aparat słuchowy może:

• Zredukować odczucie szumu, poprawiając jakość słyszenia
• Poprawić percepcję dźwięków z otoczenia, co zmniejsza koncentrację na szumie
• Wspierać terapię TRT poprzez generowanie neutralnych dźwięków

Doborem odpowiedniego urządzenia zajmuje się protetyk słuchu, który dopasowuje aparat do rodzaju ubytku i stylu życia pacjenta.

---

Powikłania szumów usznych

Szumy uszne to nie tylko uciążliwy objaw, ale także potencjalne źródło poważnych powikłań, które mogą znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie. U wielu osób przewlekłe szumy uszne prowadzą do zaburzeń snu, trudności z koncentracją, a nawet do rozwoju stanów lękowych czy depresji. Wysokie natężenia szumów usznych mogą powodować przewlekły stres, drażliwość oraz pogorszenie jakości życia, zwłaszcza gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas.

Częstość występowania szumów usznych jest wysoka – szacuje się, że problem ten dotyka nawet co piątą osobę. W niektórych przypadkach szumy uszne pojawiają się w obu uszach jednocześnie, co dodatkowo utrudnia codzienne życie i rozumienie mowy, szczególnie w hałaśliwym otoczeniu. Powikłania mogą być także związane z ubytkiem słuchu, który często towarzyszy szumom usznym – wówczas aparaty słuchowe nie tylko poprawiają słyszenie, ale również mogą zmniejszać odczuwanie szumów.

Warto pamiętać, że przyjmowanie niektórych leków, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, niektóre antybiotyki, leki przeciwnowotworowe czy leki przeciwdepresyjne, może powodować szumy uszne lub nasilać ich objawy. W takich sytuacjach konieczne jest wstępne różnicowanie szumu usznego i konsultacja z lekarzem, który może zalecić zmianę terapii.

Szumy uszne mogą być także objawem poważniejszych schorzeń, takich jak zaburzenia ucha wewnętrznego, choroby neurologiczne, patologie słuchu czy choroby metaboliczne. W niektórych przypadkach szumy obiektywne, czyli dźwięki słyszalne również przez lekarza podczas badania, mogą wskazywać na obecność obiektywnego źródła, np. patologii naczyń krwionośnych.

Nieleczone szumy uszne mogą prowadzić do narastających problemów psychicznych, takich jak zaburzenia nerwicowe, przewlekły stres czy nawet depresja. Właśnie dlatego leczenie szumów usznych często wymaga wsparcia psychologicznego lub terapii poznawczo-behawioralnej, zwłaszcza gdy objawy znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie.

W przypadku szumów usznych niezwykle ważne jest regularne monitorowanie stanu zdrowia, konsultacje z lekarzem oraz indywidualne dostosowanie leczenia. Wczesne rozpoznanie i odpowiednia terapia mogą zapobiec poważnym powikłaniom, a w niektórych przypadkach sprawić, że szumy ustępują lub stają się mniej dokuczliwe. Jeśli masz ubytek słuchu lub zauważasz nasilające się objawy szumów usznych, nie zwlekaj z wizytą u specjalisty – szybka reakcja to klucz do skutecznego leczenia i poprawy jakości życia.

Zapobieganie szumom usznym

Choć nie zawsze można zapobiec szumom usznym, istnieją sposoby, które zmniejszają ryzyko ich wystąpienia:

• Unikanie długotrwałego hałasu – np. poprzez stosowanie ochronników słuchu
• Regularne badania słuchu, zwłaszcza po 50. roku życia
• Unikanie leków ototoksycznych, jeśli nie są konieczne
• Leczenie chorób przewlekłych – takich jak nadciśnienie, cukrzyca, zaburzenia lipidowe
• Zdrowy styl życia – dieta, aktywność fizyczna i unikanie stresu

---

Rola lekarza w leczeniu szumów usznych

Leczenie szumów powinno być prowadzone przez lekarza specjalistę – laryngologa lub audiologa. Ich zadaniem jest:

• Ustalenie przyczyny szumów
• Dobór odpowiedniego leczenia – farmakologicznego, audiologicznego lub psychologicznego
• Konsultacja protetyczna – jeśli wskazane są aparaty słuchowe
• Ocena i leczenie współistniejących chorób, które mogą mieć wpływ na układ słuchowy

W przypadkach przewlekłych może być konieczna terapia wielospecjalistyczna, także z udziałem psychologa lub terapeuty poznawczo-behawioralnego.

---

Odczuwasz szumy uszne, które utrudniają codzienne funkcjonowanie? Nie zwlekaj – skonsultuj się ze specjalistą, aby ustalić przyczynę i rozpocząć skuteczne leczenie. Im wcześniej, tym większe szanse na poprawę.

---