Zgaga i refluks jak rozpoznać i leczyć: objawy i skuteczne metody leczenia

Zgaga i refluks żołądkowo-przełykowy to powszechne problemy trawienne. Dowiedz się, jakie są objawy refluksu, jak odróżnić go od zwykłej zgagi oraz jak wygląda diagnostyka i leczenie – od zmian stylu życia, przez leki, po leczenie chirurgiczne. Sprawdź, kiedy należy udać się do lekarza.

Zgaga to nieprzyjemne uczucie pieczenia za mostkiem, które często towarzyszy refluksowi żołądkowo-przełykowemu. W artykule przedstawiamy także skuteczne leczenie zgagi, obejmujące zarówno zmianę stylu życia, jak i metody farmakologiczne czy chirurgiczne, w zależności od nasilenia objawów. Dowiedz się, jakie są przyczyny, objawy oraz sposoby radzenia sobie z tym problemem.

Czym jest refluks żołądkowo-przełykowy?

Refluks to choroba, w której treść żołądkowa cofa się do przełyku, powodując podrażnienie jego błony śluzowej. Cofanie się treści pokarmowej do dolnej części przełyku wynika z nieprawidłowego działania dolnego zwieracza przełyku, który nie zamyka się prawidłowo. W efekcie kwas żołądkowy oraz inne składniki treści pokarmowej mogą drażnić śluzówkę przełyku. To przewlekła dolegliwość, której głównym objawem jest zgaga – uczucie pieczenia za mostkiem oraz uczucie cofania treści pokarmowej, często połączone z „kwaśnym” smakiem w ustach, spowodowane drażniącym działaniem kwasu żołądkowego.

Jeśli objawy występują częściej niż 2 razy w tygodniu i utrzymują się mimo leczenia doraźnego, mówimy o chorobie refluksowej przełyku (GERD).

Objawy refluksu – na co zwrócić uwagę?

Objawy zgagi i objawów refluksowej choroby mogą być różnorodne. Najczęstsze objawy to:

• pieczenie w klatce piersiowej (zgaga),
• uczucie palenia w klatce piersiowej, promieniujące do gardła,
• cofanie się treści żołądkowej do gardła (regurgitacja),
• kwaśny lub gorzki smak w ustach,
• uczucie ucisku w przełyku,
• trudności z połykaniem,
• zaburzenia połykania,
• przewlekły kaszel lub chrypka,
• ból gardła, szczególnie rano,
• ból brzucha.

Refluks może powodować także objawy w jamie ustnej, takie jak nadwrażliwość zębów czy pieczenie języka.

Uwaga: objawy refluksu mogą przypominać ból wieńcowy, dlatego nie należy ich lekceważyć – w razie wątpliwości warto wykonać diagnostykę kardiologiczną.

Co wywołuje refluks?

Najczęstsze przyczyny to:

• przepuklina rozworu przełykowego,
• nadwaga i otyłość (zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej),
• ciąża (zmiany hormonalne i ucisk macicy),
• palenie papierosów,
• picie kawy, alkoholu i napojów gazowanych,
• tłuste, ostre i ciężkostrawne posiłki,
• niektóre leki (np. NLPZ, doustne środki antykoncepcyjne, leki stosowane w chorobie niedokrwiennej serca, takie jak azotany i beta-blokery, które mogą obniżać ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku i sprzyjać rozwojowi choroby refluksowej przełyku),
• niektórych zaburzeń hormonalnych,
• leżenie zaraz po posiłku.

Jak przebiega diagnostyka refluksu?

W diagnostyce choroby refluksowej stosuje się:

• wywiad lekarski i badanie fizykalne,
• gastroskopia (endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego) – umożliwia ocenę przełyku i żołądka, pozwala wykryć zapalenie błony śluzowej, zapalenie żołądka, zapalenie przełyku oraz uszkodzenia błony śluzowej przełyku, a także rozpoznać przełyk Barretta,
• pH-metria przełykowa 24h – pomiar kwasowości,
• manometria przełyku – ocena funkcji zwieracza dolnego przełyku,
• RTG z kontrastem, gdy potrzebna jest ocena anatomiczna.

Obecność objawów alarmowych jest wskazaniem do pilnej diagnostyki endoskopowej.

Leczenie refluksu – jak złagodzić objawy?

1. Leczenie farmakologiczne

Najczęściej stosowane są:

• IPP – inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol),
• leki zobojętniające kwas (np. preparaty na bazie glinu i magnezu),
• leki prokinetyczne (np. itopryd) – poprawiają opróżnianie żołądka.

2. Leczenie chirurgiczne

Gdy leczenie zachowawcze zawodzi lub występują powikłania, możliwa jest operacja:

• najczęściej fundoplikacja metodą Nissena – wzmacnia dolny zwieracz przełyku,
• zabieg może być wykonany laparoskopowo.

---

Zgaga a refluks – jaka jest różnica?

• Zgaga to objaw – pieczenie za mostkiem, uczucie „kwaśności”.
• Refluks to cała choroba, w której zgaga jest jednym z objawów.

Zgaga może wystąpić sporadycznie (np. po ciężkostrawnym posiłku), natomiast refluks to schorzenie przewlekłe, wymagające leczenia.

---

Objawy alarmowe – kiedy do lekarza?

Niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem, jeśli:

• zgaga nie ustępuje mimo leków bez recepty,
• występuje ból w klatce piersiowej,
• pojawiają się trudności w połykaniu lub uczucie, że „jedzenie staje w gardle”,
• zauważysz krew w wymiotach lub stolcu (czarne, smoliste stolce),
• doszło do spadku masy ciała bez przyczyny.

Choroba refluksowa przełyku może przebiegać z okresami zaostrzeń i remisji, dlatego wymaga regularnej kontroli lekarskiej.

Styl życia i dieta – jak zapobiegać refluksowi?

Zasady, które pomagają:

• jedz mniejsze porcje, ale częściej (4–5 posiłków dziennie),
• unikaj leżenia przez co najmniej 2–3 godziny po jedzeniu,
• śpij z uniesioną górną częścią ciała,
• unikaj kawy, alkoholu, czekolady, ostrych potraw, pomidorów i cytrusów,
• zrezygnuj z palenia papierosów,
• zadbaj o redukcję masy ciała przy nadwadze,
• unikaj stresu – może nasilać objawy.

---

Specjalne przypadki refluksu i zgagi

Choroba refluksowa przełyku to schorzenie, które może przybierać różne formy i prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznana i leczona. Jednym z częstszych czynników sprzyjających rozwojowi refluksu jest przepuklina rozworu przełykowego. W tej sytuacji fragment żołądka przemieszcza się do klatki piersiowej przez otwór w przeponie, co ułatwia zarzucanie treści żołądkowej do przełyku i nasila objawy choroby refluksowej przełyku.

Na nasilenie objawów refluksu wpływają także czynniki związane ze stylem życia. Nadużywanie alkoholu oraz palenie tytoniu osłabiają dolny zwieracz przełyku, zwiększając ryzyko cofania się kwaśnej treści żołądkowej. Brak aktywności fizycznej oraz nadwaga dodatkowo obciążają przewód pokarmowy, sprzyjając rozwojowi choroby refluksowej przełyku. Warto pamiętać, że niektóre zaburzenia hormonalne, takie jak zmiany w poziomie estrogenów czy progesteronu, również mogą nasilać objawy choroby.

Powikłania choroby refluksowej przełyku mogą być bardzo poważne. Przewlekłe podrażnienie błony śluzowej przełyku przez kwas solny prowadzi do zapalenia przełyku, a w skrajnych przypadkach do zwężenia przełyku, przełyku Barretta czy nawet raka gruczołowego przełyku. U niektórych pacjentów pojawiają się także objawy stomatologiczne (np. nadwrażliwość zębów, ubytki szkliwa) oraz zapalenie gardła, które są wynikiem przewlekłego kontaktu błon śluzowych z kwaśną treścią żołądkową.

W leczeniu refluksu, oprócz standardowego leczenia farmakologicznego (inhibitory pompy protonowej, leki osłaniające błonę śluzową przełyku), bardzo ważne są zmiany w diecie i stylu życia. Leczenie niefarmakologiczne, takie jak redukcja masy ciała, zaprzestanie palenia tytoniu, ograniczenie spożycia alkoholu oraz unikanie pozycji leżącej po posiłkach, może znacząco zmniejszyć objawy choroby. W przypadkach powikłanych, takich jak zwężenie przełyku czy duża przepuklina rozworu przełykowego, konieczne może być leczenie chirurgiczne.

Warto zwracać uwagę na objawy alarmowe, takie jak trudności w połykaniu, spadek masy ciała, krwawienia z przewodu pokarmowego czy przewlekły ból w klatce piersiowej. W takich sytuacjach niezbędna jest szybka konsultacja lekarska i wdrożenie odpowiedniego leczenia, aby zapobiec dalszemu rozwojowi choroby refluksowej przełyku i jej powikłaniom.

Pamiętaj, że skuteczne leczenie refluksu wymaga indywidualnego podejścia i regularnej kontroli stanu zdrowia. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiednich działań pozwala nie tylko złagodzić nieprzyjemne dolegliwości, ale także chronić błonę śluzową przełyku przed trwałymi uszkodzeniami.

Podsumowanie

Refluks i zgaga to częste dolegliwości, ale nie należy ich lekceważyć. Długotrwałe cofanie się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku może prowadzić do poważnych powikłań. Na szczęście odpowiednia diagnostyka, leczenie farmakologiczne i zmiany stylu życia w większości przypadków przynoszą znaczną poprawę.