Biegunka trwająca dłużej niż kilka dni – co robić i jak leczyć?

Przedłużająca się biegunka może prowadzić do odwodnienia i wskazywać na poważne problemy zdrowotne. Dowiedz się, jakie są przyczyny ostrej i przewlekłej biegunki, kiedy konieczna jest pomoc lekarska oraz jakie metody leczenia i profilaktyki są najskuteczniejsze. Przeczytaj praktyczny przewodnik dla każdego.

Wprowadzenie

Biegunka to dolegliwość, która może przytrafić się każdemu. Choć najczęściej jest krótka i łagodna, w niektórych przypadkach trwa dłużej niż kilka dni i może prowadzić do odwodnienia oraz zaburzeń elektrolitowych. Kluczowe jest ustalenie przyczyny i wdrożenie odpowiedniego leczenia – szczególnie gdy biegunka staje się przewlekła. Biegunki klasyfikuje się m.in. ze względu na czas trwania, co ma kluczowe znaczenie dla diagnostyki i leczenia.

Rodzaje biegunki

Za biegunkę uznaje się oddawanie luźnych stolców częściej niż 3 razy na dobę.

Biegunka ostra – trwa do 14 dni, zwykle wynika z infekcji wirusowej lub bakteryjnej. Najczęstszą przyczyną ostrej biegunki są infekcje przewodu pokarmowego.

Biegunka przewlekła – trwa ponad 4 tygodnie i może być związana z chorobami jelit, nietolerancjami pokarmowymi lub problemami metabolicznymi. Przewlekła biegunka występuje, gdy luźne wypróżnienia trwają dłużej niż 4 tygodnie. Przewlekła biegunka rzadko jest spowodowana zakażeniem przewodu pokarmowego.

Biegunka osmotyczna – spowodowana obecnością w jelicie niewchłanialnych substancji, np. sztucznych słodzików lub niektórych leków.

Biegunka tłuszczowa – charakteryzuje się tłustymi, błyszczącymi stolcami o nieprzyjemnym zapachu, spowodowana zaburzeniami trawienia tłuszczów, np. w chorobach trzustki, wątroby czy celiakii.

Do przyczyn przewlekłej biegunki należą m.in. nieswoiste zapalenia jelit (np. choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), niedobór laktazy, zaburzenia wchłaniania oraz inne nieswoiste zapalenia.

W większości przypadków przyczyny biegunki są łatwe do ustalenia, jednak przewlekła biegunka wymaga szczegółowej diagnostyki.

Objawy biegunki

Najczęstsze objawy to:

• częste, wodniste wypróżnienia
• ból brzucha i skurcze
• nudności, czasem wymioty
• osłabienie i odwodnienie
• ogólne osłabienie
• wysoka gorączka
• w niektórych przypadkach kilkunastu luźnych stolców dziennie (szczególnie u niemowląt karmionych piersią)

W przypadku biegunki przewlekłej mogą pojawić się także:

• utrata masy ciała
• przewlekłe zmęczenie
• zaburzenia wchłaniania składników odżywczych

Objawy towarzyszące biegunce, takie jak stolec z domieszką krwi, silny ból brzucha czy utrata masy ciała, powinny skłonić do natychmiastowej wizyty u lekarza.

W większości przypadków biegunka ustępuje samoistnie, jednak przedłużająca się biegunka może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak ciężkie odwodnienie, kwasica metaboliczna czy nawet wstrząs hipowolemiczny.

Najczęstsze przyczyny

Przyczyny biegunki są bardzo zróżnicowane i zależą od wieku, stanu zdrowia oraz czynników środowiskowych.

• Infekcje przewodu pokarmowego – wirusy (np. rotawirusy), bakterie (Salmonella, E. coli) lub pasożyty
• Nietolerancje pokarmowe – np. laktozy lub glutenu; niedobór laktazy jest jedną z głównych przyczyn przewlekłej biegunki i problemów trawiennych
• Choroby jelit – choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego
• Leki – antybiotyki, niesteroidowe leki przeciwzapalne, przeczyszczające, leki zobojętniające kwas solny, środki z grupy środków osmotycznych (np. laktuloza, makrogole, siarczan magnezu)
• Zatrucie pokarmowe
• Stres i zaburzenia funkcjonalne – np. zespół jelita drażliwego

Do przyczyn przewlekłej biegunki należą m.in. choroby wątroby, zaburzenia trawienia i wchłaniania (np. niedobór laktazy, zaburzenia wchłaniania kwasów żółciowych w jelicie krętym), nieswoiste zapalenia jelit, nowotwory, nadużywanie środków przeczyszczających oraz poważne choroby przewodu pokarmowego.

Biegunka tłuszczowa może być wynikiem zaburzeń trawienia tłuszczów, np. w chorobach trzustki, wątroby lub celiakii. Objawia się tłustymi, błyszczącymi stolcami o nieprzyjemnym zapachu i jest związana z zaburzeniami trawienia.

Biegunka osmotyczna może być wywołana przez leki zobojętniające kwas solny, siarczan magnezu oraz inne środki z grupy środków osmotycznych, które zaburzają równowagę osmotyczną w jelitach.

Do ostrych przyczyn biegunki należą m.in. niedokrwienne zapalenie okrężnicy, ostre zapalenie uchyłków okrężnicy oraz niedokrwienie jelita.

Motorykę jelit i motorykę przewodu pokarmowego mogą zaburzać zarówno choroby, jak i niektóre leki, co prowadzi do biegunek.

Przewlekła biegunka może być objawem chorób układu pokarmowego, takich jak nowotwory czy choroby zapalne jelit.

Przewlekła biegunka może być spowodowana nadużywaniem środków przeczyszczających.

Przewlekła biegunka – kiedy się martwić?

Biegunka trwająca ponad kilka dni (szczególnie powyżej 14 dni) wymaga konsultacji lekarskiej.

W niektórych przypadkach konieczne jest wdrożenie specjalistycznego leczenia lub hospitalizacji, zwłaszcza gdy biegunka jest objawem poważnych chorób.

Może być objawem poważniejszych schorzeń i prowadzić do niedoborów, odwodnienia czy zaburzeń metabolicznych.

Pojawienie się objawów odwodnienia jest wskazaniem do niezwłocznej konsultacji lekarskiej, szczególnie u dzieci, ponieważ przedłużająca się biegunka może prowadzić do wstrząsu hipowolemicznego.

Czas trwania biegunki

Czas trwania biegunki to jeden z najważniejszych czynników, który pozwala lekarzowi ocenić, z jakim problemem zdrowotnym mamy do czynienia. Ostra biegunka, która pojawia się nagle i trwa do 14 dni, najczęściej jest spowodowana zakażeniem przewodu pokarmowego – wirusami, bakteriami lub pasożytami. W takich przypadkach objawy zwykle ustępują samoistnie, a leczenie polega głównie na nawadnianiu i łagodzeniu dolegliwości.

Jeśli jednak biegunka utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, mówimy już o przewlekłej biegunce. Taki stan może być sygnałem poważniejszych problemów zdrowotnych, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, inne postacie zapalenia jelita grubego czy choroby trzustki. Przewlekła biegunka często prowadzi do poważnych zaburzeń stanu odżywienia, niedoborów witamin i minerałów, a także ogólnego osłabienia organizmu.

Na czas trwania biegunki wpływ mają także inne czynniki, takie jak nadwrażliwość pokarmowa, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego czy stosowanie niektórych leków. W niektórych przypadkach, np. u osób z zespołem jelita drażliwego lub po spożyciu nietolerowanych produktów, biegunka może nawracać lub utrzymywać się przez dłuższy czas. Z kolei biegunki podróżnych zwykle ustępują po kilku dniach, ale jeśli trwają dłużej, mogą wymagać specjalistycznego leczenia.

Warto pamiętać, że przewlekła biegunka, niezależnie od przyczyny, zawsze wymaga konsultacji lekarskiej. Długotrwałe objawy mogą być związane z poważnymi zaburzeniami funkcjonowania jelita grubego, przewodu pokarmowego lub innymi schorzeniami, które wymagają dokładnej diagnostyki i indywidualnie dobranego leczenia. Jeśli zauważysz, że czas trwania biegunki przekracza typowe kilka dni, nie zwlekaj z wizytą u specjalisty – szybka reakcja pozwoli uniknąć powikłań i przywrócić komfort życia.

Co robić, gdy biegunka się przedłuża?

W trakcie trwania biegunki należy szczególnie zadbać o odpowiednie nawodnienie i dietę.

1. Nawadnianie – pij wodę, elektrolity, unikaj napojów gazowanych i alkoholu. Zaleca się nawodnienie w postaci wody, elektrolitów i herbat ziołowych oraz spożywanie doustnych płynów nawadniających dostępnych w aptece bez recepty.
2. Dieta lekkostrawna – ryż, banany, gotowane warzywa, unikanie mleka i tłustych potraw. Dieta BRAT (banany, ryż, jabłka, tosty) oraz produkty zapierające, takie jak gotowana marchew, dynia, banany, sucharki czy puree ziemniaczane, są szczególnie polecane.
3. Obserwacja objawów – jeśli pojawi się krew w stolcu, gorączka lub silne bóle brzucha – skontaktuj się z lekarzem. W trakcie trwania biegunki powinno się unikać produktów, które przyspieszają perystaltykę jelit.
4. Zgłoś się do lekarza, jeśli:

• biegunka trwa dłużej niż 3–5 dni
• występują oznaki odwodnienia
• masz przewlekłe choroby lub obniżoną odporność

Zaleca się spożywanie lekkostrawnych posiłków w regularnych odstępach czasu, w małych i częstych porcjach. Niektóre napary roślinne, np. z owoców czarnej jagody, działają przeciwbiegunkowo. Probiotyki, takie jak Lactobacillus rhamnosus GG, mogą skrócić czas trwania biegunki i odbudować mikroflorę jelitową.

Leczenie biegunki

W większości przypadków leczenie biegunki polega na nawadnianiu i łagodzeniu objawów, jednak leczyć przewlekłą biegunkę należy zgodnie z ustaloną przyczyną.

• Ostra biegunka: zazwyczaj ustępuje samoistnie. Pomocne mogą być probiotyki, węgiel aktywowany, diosmektyt.
• Biegunka przewlekła: leczyć przewlekłą biegunkę wymaga dostosowania terapii do przyczyny choroby – np. leczenia chorób zapalnych jelit, diety eliminacyjnej, leczenia zakażeń pasożytniczych.
• Terapia nawadniająca: kluczowa przy każdej postaci biegunki – zwłaszcza u dzieci i seniorów.

W niektórych przypadkach konieczne jest wdrożenie farmakoterapii lub leczenia specjalistycznego.

Biegunka osmotyczna

Często występuje po spożyciu produktów zawierających sorbitol, mannitol lub inne substancje słabo wchłanialne. Do grupy środków osmotycznych należą m.in. laktuloza, makrogole, siarczan magnezu oraz leki zobojętniające kwas solny, które mogą wywoływać biegunkę osmotyczną. Objawy ustępują po odstawieniu czynnika drażniącego.

Biegunka podróżnych

Dotyczy głównie osób podróżujących do krajów o niższym standardzie sanitarnym. Powodują ją najczęściej bakterie (np. E. coli).
Profilaktyka:

• unikanie nieprzegotowanej wody
• ostrożność przy jedzeniu ulicznym
• higiena rąk

---

Kiedy zgłosić się do lekarza?

• biegunka trwa powyżej 3 dni (dzieci, osoby starsze – nawet wcześniej)
• obecność krwi lub śluzu w stolcu
• gorączka powyżej 38,5°C
• silny ból brzucha
• objawy odwodnienia: suchość w ustach, ciemny mocz, zawroty głowy

---

Jak zapobiegać biegunce?

• mycie rąk przed jedzeniem
• unikanie jedzenia z niepewnych źródeł
• odpowiednie przechowywanie żywności
• ostrożność w podróży – picie wody butelkowanej
• probiotyki (np. w trakcie antybiotykoterapii)

---

Podsumowanie

Biegunka, choć często bagatelizowana, może prowadzić do poważnych powikłań, jeśli trwa zbyt długo. Odpowiednia diagnoza, nawodnienie i – jeśli to konieczne – leczenie farmakologiczne są kluczowe dla powrotu do zdrowia. Nie ignoruj przedłużających się objawów – skonsultuj się z lekarzem, by szybko i skutecznie odzyskać komfort życia.