Przewlekła choroba nerek u dzieci – co musisz wiedzieć jako rodzic?

POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc, to postępujące schorzenie układu oddechowego. Dowiedz się, jakie są jej objawy, przyczyny i sposoby leczenia – od leków wziewnych po chirurgię. Poznaj znaczenie spirometrii w diagnostyce i sprawdź, jak zapobiegać pogarszaniu się funkcji płuc.

Choroby nerek u dzieci często rozwijają się bezobjawowo, dlatego tak ważne jest, aby rodzice zwracali uwagę na wszelkie niepokojące sygnały. Należy pamiętać, że szybka reakcja i świadomość rodzica mają kluczowe znaczenie dla zdrowia dziecka.

Wprowadzenie

Przewlekła choroba nerek (PChN) u dzieci to stan, w którym nerki stopniowo tracą zdolność do prawidłowego filtrowania krwi. Przewlekła choroba nerek rozpoznana w dzieciństwie może mieć wpływ na zdrowie w dorosłym życiu. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie mogą opóźnić rozwój niewydolności nerek i poprawić jakość życia małego pacjenta. Duże znaczenie ma wczesne wykrycie i rozpoczęcie leczenia choroby.

Przyczyny przewlekłej choroby nerek u dzieci

Najczęstsze przyczyny PChN u dzieci to:

• Wady wrodzone układu moczowego – np. jednostronna agenezja nerki, zespół nerczycowy, wrodzona dysplazja nerek. Przewlekła choroba nerek u dzieci najczęściej związana jest z wadami układu moczowego, zarówno wrodzonymi, jak i nabytymi.
• Kamica nerkowa – kamica nerkowa może być przyczyną przewlekłej choroby nerek zarówno u dzieci, jak i dorosłych, szczególnie w przypadku powikłań metabolicznych lub urologicznych.
• Zakażenia układu moczowego – zwłaszcza te, które nawracają, mogą prowadzić do uszkodzenie nerek. Zakażenie i infekcji mogą wywołać stan zapalny prowadzący do przewlekłej choroby nerek.
• Choroby kłębuszków nerkowych – jak kłębuszkowym zapaleniu nerek, które wymaga długoterminowego monitorowania i może prowadzić do poważnych powikłań.
• Czynniki genetyczne – np. torbielowatość nerek.
• Uszkodzenia popolekowe – wynikające z działania toksyn lub niektórych leków.
• Niedożywienie i zaburzeń metabolicznych – niedożywienie oraz różnego rodzaju zaburzeń metabolicznych również mogą być przyczyną PChN.

Najczęstszą przyczyną PChN u dzieci są wady rozwojowe układu moczowego, zespół hemolityczno-mocznicowy oraz czynniki genetyczne.

Objawy choroby nerek u dzieci

Wczesne objawy mogą być niespecyficzne, dlatego łatwo je przeoczyć:

• przewlekłe zmęczenie, senność,
• obrzęki twarzy, nóg lub wokół oczu,
• zmiana koloru i ilości moczu,
• wzrost ciśnienia tętniczego, podwyższone ciśnienie, nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze,
• bóle brzucha, nudności, wymioty,
• bóle głowy,
• zahamowanie wzrostu i słaby przyrost masy ciała,
• utrata apetytu,
• niedokrwistość,
• kwasica metaboliczna,
• skaza krwotoczna.

W zaawansowanych przypadkach może dojść do obrzęku płuc jako powikłania.

Jeśli występuje kilka z tych objawów – warto wykonać badania nerek. Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych mogą być pierwszym sygnałem choroby. Nieleczone objawy mogą prowadzić do powikłań.

Diagnostyka chorób nerek u dzieci

W diagnostyce PChN stosuje się m.in.:

• badanie ogólne moczu (białkomocz, krwinkomocz) – należy regularnie badać mocz w celu wykrycia nieprawidłowości,
• badania krwi (kreatynina, eGFR, mocznik, elektrolity),
• USG jamy brzusznej – ocena struktury nerek; usg nerek jest kluczowym badaniem obrazowym w diagnostyce i monitorowaniu chorób nerek,
• dobowe zbiórki moczu – do oceny funkcji filtracyjnej,
• w razie potrzeby: biopsja nerki,
• w niektórych przypadkach wykonuje się także echo serca w celu oceny powikłań kardiologicznych.

Diagnozę potwierdza się, jeśli czynność nerek (eGFR) utrzymuje się na poziomie < 90 ml/min/1,73 m² przez co najmniej 3 miesiące. W przypadku konieczności formalnego rozpoznania PChN, pchn stwierdza lekarz na podstawie kryteriów diagnostycznych.

Na podstawie badań przeprowadzonych na dzieciach z PChN ustalono, iż istotną rolę w diagnostyce odgrywa ocena zależności między wynikami badań laboratoryjnych a objawami klinicznymi.

Leczenie przewlekłej choroby nerek u dzieci

Leczenie zależy od przyczyny i stadium choroby, ale najczęściej obejmuje:

• kontrolę ciśnienia tętniczego (leki z grupy ACEI lub ARB),
• dietę ubogą w sód, fosfor i białko – ustalaną indywidualnie,
• suplementację witamin (zwłaszcza D) i żelaza,
• unikanie nefrotoksycznych leków,
• leczenie przyczynowe – np. antybiotyki przy zakażeniach.

Przewlekła niewydolność i ostrej niewydolności nerek wymagają różnego podejścia terapeutycznego. W przypadku ostrej niewydolności nerek leczenie skupia się na szybkim usunięciu przyczyny i wsparciu funkcji narządów, natomiast przewlekła niewydolność wymaga długoterminowego monitorowania i opieki nefrologicznej.

W zaawansowanych stadiach, gdy dojdzie do schyłkowej niewydolności nerek, może zaistnieć konieczność wdrożenia leczenia nerkozastępczego:

• dializa otrzewnowa,
• hemodializa,
• przeszczepienie (przeszczep nerki) jako ostateczna metoda leczenia schyłkowej niewydolności.

Opieka nad chorych dzieciach z niewydolnością nerek, zarówno w przebiegu przewlekłej niewydolności, jak i ostrej niewydolności nerek, wymaga interdyscyplinarnego podejścia.

Rola kłębuszków nerkowych

Kłębuszki nerkowe to filtr wstępny, który usuwa toksyny z krwi. Ich uszkodzenie może prowadzić do:

• spadku filtracji (niski eGFR),
• białkomoczu (utrata białka z moczem),
• obrzęków i podwyższonego ciśnienia,
• zaburzeń metabolicznych i wodno-elektrolitowych, które są częstym skutkiem uszkodzenia kłębuszków.

Do chorób kłębuszków nerkowych zaliczamy:

• zespół nerczycowy,
• kłębuszkowe zapalenie nerek (ostre i przewlekłe), któremu towarzyszy stan zapalny prowadzący do uszkodzenia narządów,
• nefropatie IgA.

Jak zapobiegać powikłaniom?

Aby ograniczyć rozwój PChN i zapobiec jej powikłaniom, należy pamiętać o konieczności przestrzegania zaleceń lekarskich oraz regularnych badań, w tym badań moczu:

• regularnie badać mocz i kontrolować ciśnienie tętnicze dziecka, co pozwala na wczesne wykrycie powikłań,
• stosuj się do zaleceń lekarza i nie pomijaj leków,
• przestrzegaj diety niskobiałkowej i ubogiej w sól,
• wykonuj regularnie badania krwi i eGFR,
• dbaj o nawodnienie dziecka, szczególnie przy infekcjach i gorączce.

Opieka psychologiczna dla dzieci z chorobą nerek

Przewlekła choroba nerek to nie tylko wyzwanie dla zdrowia fizycznego dziecka, ale także ogromne obciążenie emocjonalne dla całej rodziny. Dzieci z przewlekłą chorobą nerek, zwłaszcza te zmagające się z nadciśnieniem tętniczym, kwasicą metaboliczną czy koniecznością przeszczepienia nerki, często doświadczają stresu, lęku i niepewności związanej z codziennym leczeniem oraz ograniczeniami wynikającymi z choroby.

W przypadku dzieci, które muszą regularnie poddawać się dializom lub innym procedurom medycznym, pojawiają się dodatkowe trudności – obawa przed zabiegami, poczucie inności wśród rówieśników czy obniżone poczucie własnej wartości. Objawy takie jak problemy ze snem, smutek czy wycofanie społeczne mogą być sygnałem, że dziecko potrzebuje wsparcia psychologicznego.

Opieka psychologiczna powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka i jego rodziny. Wsparcie może obejmować terapię indywidualną, spotkania rodzinne, a także zajęcia grupowe, które pomagają dzieciom lepiej radzić sobie z emocjami i budować relacje z innymi osobami w podobnej sytuacji. Ważnym elementem jest także edukacja – zarówno dzieci, jak i rodziców – na temat choroby, jej leczenia oraz sposobów radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.

W Polsce prowadzonych jest wiele programów, które oferują wsparcie psychologiczne dzieciom z przewlekłą chorobą nerek i ich rodzinom. Takie holistyczne podejście, uwzględniające zarówno aspekty medyczne, jak i psychologiczne, pozwala poprawić jakość życia małych pacjentów i ich bliskich. Pamiętaj, że korzystanie z pomocy psychologa to ważny krok w drodze do lepszego samopoczucia i lepszego radzenia sobie z chorobą nerek.

Rola rodziców w leczeniu

Twoja uważność i konsekwencja są kluczowe. Rodzice odgrywają istotną rolę w edukacji i wsparciu dzieci starszych z przewlekłą chorobą nerek, pomagając im przygotować się do samodzielności i dorosłego życia. Wspieraj dziecko, edukuj je w zakresie diety i znaczenia leczenia. Pamiętaj, że z odpowiednią opieką wiele dzieci z PChN prowadzi aktywne i dobre jakościowo życie.

Podsumowanie

Przewlekła choroba nerek u dzieci to poważne, ale kontrolowalne schorzenie. Wczesna diagnoza, regularna kontrola i przestrzeganie zaleceń lekarza pozwalają na utrzymanie dobrej jakości życia i ograniczenie postępu choroby. Odpowiednia opieka w dzieciństwie znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju schyłkowej niewydolności nerek w wieku dorosłych.

Jeśli zauważysz u dziecka nietypowe objawy – nie czekaj. Skonsultuj się z pediatrą lub nefrologiem. Wcześnie wykryta choroba to szansa na skuteczne leczenie.