Szmery serca u dziecka – co oznaczają i czy są groźne?

Szmery serca u dzieci mogą być nieszkodliwe lub sygnalizować wady serca. Dowiedz się, jakie są rodzaje szmerów, ich przyczyny i kiedy należy udać się do kardiologa dziecięcego. Poznaj metody diagnostyki, takie jak echo serca, oraz sposoby leczenia. Sprawdź, jak dbać o zdrowie serca dziecka i zapobiec powikłaniom.

Czym są szmery serca u dziecka?

Szmery serca to dźwięki słyszane podczas osłuchiwania klatki piersiowej dziecka przy przyłożeniu stetoskopu w okolicy serca, które mogą wynikać z zaburzeń przepływu krwi przez serce. Podczas badania lekarz ocenia główne tony serca, które są naturalnymi dźwiękami powstającymi w wyniku zamykania zastawek. Szmer słyszalny podczas badania może być wynikiem turbulentnego przepływu krwi przez naczynia krwionośne, gdy krew przepływa przez serce i naczynia z większą prędkością lub napotyka przeszkody. Nie zawsze oznaczają chorobę – wiele z nich to tzw. szmery niewinne (szmery czynnościowe), które nie mają znaczenia klinicznego i nie wymagają leczenia. Szmery czynnościowe to łagodne dźwięki, które pojawiają się w określonych fazach cyklu pracy serca i nie są związane z chorobą. W sercu całkowicie zdrowym dźwięki te są praktycznie niesłyszalne bez pomocy stetoskopu.

Z drugiej strony, niektóre szmery mogą wskazywać na wady wrodzone serca lub inne problemy kardiologiczne, dlatego każdy szmer powinien być oceniony przez lekarza.

Rodzaje szmerów serca

Szmery dzielimy na:

• Szmery skurczowe – pojawiają się w fazie skurczu serca,
• Szmery śródskurczowe – pojawiają się w środkowej fazie skurczu serca,
• Szmery rozkurczowe – występują w fazie rozkurczu,
• Szmery ciągłe – są słyszalne przez cały cykl pracy serca.

Niektóre szmery pojawiają się tuż po pierwszym lub przed drugim tonem serca, co pomaga w ich klasyfikacji.

Rodzaj szmeru, ich głośności (oceniana np. w skali Levine’a), lokalizacja oraz zmienność w czasie pomagają lekarzowi ocenić, czy jest to szmer fizjologiczny czy patologiczny. Lekarz zwraca uwagę, czy jest to głośny szmer, który może sugerować poważniejszą wadę serca, czy cichy szmer, który często jest niewinny i nie budzi zastrzeżeń.

Przyczyny szmerów serca u dzieci

Najczęstsze przyczyny to:

• Szmery niewinne – często występują u zdrowych dzieci i zanikają z wiekiem,
• Wrodzone wady serca – np. ubytek przegrody międzykomorowej, przetrwały przewód tętniczy,
• Choroby zastawek – takie jak niedomykalność lub zwężenie,
• Choroby ogólnoustrojowe – np. anemia, gorączka, nadczynność tarczycy.

Szmery mogą być pierwszym objawem nieprawidłowości w budowie serca, dlatego ich ocena jest tak ważna.

---

Szmery serca u małych dzieci

Szmery serca u małych dzieci to zjawisko, które często budzi niepokój rodziców, jednak w większości przypadków nie stanowi powodu do obaw. U najmłodszych dzieci szmery mogą pojawiać się zarówno w wyniku naturalnych procesów rozwojowych, jak i przejściowych zmian w budowie serca czy klatki piersiowej. Warto pamiętać, że szmery niewinne występują szczególnie często w tej grupie wiekowej i zwykle nie wymagają leczenia.

Jeśli jednak lekarz podczas osłuchiwania serca usłyszy szmer, zawsze powinien dokładnie ocenić jego charakter. W razie potrzeby może zlecić dodatkowe badania, takie jak echo serca czy EKG, aby wykluczyć poważniejsze przyczyny, np. wrodzoną wadę serca. W przypadku szmerów niewinnych najczęściej wystarczy regularna kontrola u pediatry lub kardiologa dziecięcego, by monitorować stan serca dziecka i upewnić się, że nie pojawiają się żadne niepokojące objawy. Dzięki temu rodzice mogą mieć pewność, że rozwój ich pociechy przebiega prawidłowo.

---

Czynniki ryzyka

Na wystąpienie szmerów serca u dzieci wpływa wiele czynników. Najważniejsze z nich to wrodzone wady serca, które mogą powodować zaburzenia przepływu krwi i prowadzić do powstawania szmerów sercowych. Dodatkowo, częste infekcje dróg oddechowych, choroby serca czy szybki wzrost i zmiany w budowie klatki piersiowej również mogą sprzyjać pojawieniu się szmerów nad sercem.

Rodzice powinni zwracać szczególną uwagę na niepokojące objawy, takie jak sinica, duszność, męczliwość czy opóźnienie w rozwoju dziecka. W przypadku ich wystąpienia, a także gdy lekarz wykryje szmer podczas osłuchiwania serca, konieczna jest konsultacja z kardiologiem dziecięcym. Regularne kontrole i obserwacja stanu zdrowia dziecka pozwalają na szybkie wykrycie ewentualnych problemów z sercem i wdrożenie odpowiedniego postępowania. Dzięki temu można skutecznie zadbać o zdrowie i prawidłowy rozwój najmłodszych.

Czy szmery serca są groźne?

Nie zawsze. Szmery niewinne nie mają wpływu na zdrowie dziecka i nie wymagają leczenia. Zwykle występują między 3. a 10. rokiem życia i samoistnie zanikają.

Groźne mogą być szmery patologiczne, związane z:

• wadami serca,
• niewydolnością krążenia,
• infekcyjnym zapaleniem wsierdzia.

Wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania powikłaniom.

---

Jak diagnozuje się szmery serca?

Pierwszym krokiem jest osłuchiwanie serca przez pediatrę. W razie wątpliwości lekarz zleca:

• Echo serca (USG serca) – najważniejsze badanie obrazowe,
• EKG – do oceny rytmu i przewodzenia impulsów,
• RTG klatki piersiowej – pozwala ocenić wielkość serca i płuca,
• Badania krwi – w kierunku anemii lub zapalenia.

W razie potrzeby dziecko kierowane jest do kardiologa dziecięcego.

---

Leczenie szmerów serca

Leczenie zależy od przyczyny:

• Brak leczenia – w przypadku szmerów niewinnych,
• Farmakoterapia – np. w chorobach zastawek,
• Zabiegi chirurgiczne – przy wadach wymagających korekty operacyjnej.

Dzieci z rozpoznaną wadą serca powinny być pod stałą opieką specjalisty.

---

Kiedy udać się do lekarza?

Sygnałem alarmowym mogą być:

• duszność,
• sinica (niebieskawe zabarwienie ust lub palców),
• opóźnienie w rozwoju,
• omdlenia lub męczliwość,
• trudności z karmieniem (u niemowląt).

Każdy niepokojący objaw w połączeniu ze szmerem serca wymaga pilnej konsultacji kardiologicznej.

---

Podsumowanie

Szmery serca u dziecka to częsty objaw, który może, ale nie musi, oznaczać problem zdrowotny. Większość z nich to niewinne zjawiska, jednak niektóre mogą wskazywać na poważne wady serca. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie, odpowiednia diagnostyka i – jeśli to konieczne – leczenie. Regularne kontrole u pediatry i szybka reakcja na niepokojące objawy zapewniają bezpieczeństwo i zdrowy rozwój dziecka.