• Kłykciny kończyste
  • poradnik

Kłykciny kończyste

Zaktualizowano: 20.09.2022
Kłykciny kończyste - lekarz online - Telemedi.com

Brodawki narządów płciowych (condylomata acuminata, kłykciny kończyste) są łagodnymi naroślami skórnymi w okolicy narządów płciowych. Należą one do najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową. Brodawki narządów płciowych są spowodowane przez zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Po zakażeniu wirusem, zanim pojawią się pierwsze brodawki, mija od czterech tygodni do ośmiu miesięcy (okres inkubacji).

Jeśli podejrzewasz, że masz brodawki narządów płciowych, zaleca się, aby diagnoza została potwierdzona przez lekarza. Brodawki narządów płciowych należą do specjalności dermatologa lub wenerologa. Wykorzystaj możliwość przeprowadzenia szybkiej wideokonsultacji ze specjalistą TELEMEDI, aby potwierdzić lub wykluczyć swoje podejrzenia i ewentualnie rozpocząć terapię leczenia kłykcin kończystych.

  • Brodawki wirusowe narządów płciowych są łagodnymi naroślami na skórze lub błonie śluzowej. Brodawki te występują zazwyczaj w okolicy narządów płciowych (rzadziej w innych częściach ciała). Dlatego nazywane są również brodawkami płciowymi. Inna ich nazwa to kłykciny kończyste.
  • Kiedy rozwijają się kłykciny kończyste, zewnętrzna warstwa skóry (naskórek) rozrasta się ku górze, tworząc brodawki wielkości od główki szpilki aż do kilku centymetrów. Miękkie, brodawkowate struktury są czerwonawe, szarobrązowawe lub białawe. Zwykle występują one w skupiskach i mogą przekształcić się w większe guzki brodawkowate lub twory płytkopodobne (tzw. koguci grzebień).
  • Oprócz klasycznego typu kłykcin kończystych istnieją również formy specjalne. Należą do nich na przykład kłykciny kończyste płaskie (łac. condylomata plana). Są one płaską postacią zwykłych. wirusowych brodawek płciowych.
  • Ponadto w rzadkich przypadkach brodawki płciowe przekształcają się w tak zwane kłykciny olbrzymie (guzy Buschke-Löwensteina lub condylomata gigantea). Te duże, przypominające kalafiora guzy niszczą tkankę i mogą przekształcić się w rozrost nowotworowy (brodawkowaty rak kolczystokomórkowy).

Kłykciny kończyste u kobiet

Jeśli kobieta ma wirusowe brodawki płciowe, często są one umiejscowione na tylnej powierzchni warg sromowych (tylne połączenie warg sromowych większych, przed kroczem) lub na wargach sromowych mniejszych. Mogą one jednak pojawiać się również w pochwie i szyjce macicy, w odbycie i kanale odbytu oraz w cewce moczowej. Kłykciny kończyste w cewce moczowej zwykle występują w tym samym czasie co brodawki w zewnętrznych narządach płciowych (np. na wargach sromowych).

Kłykciny kończyste u mężczyzn

Brodawki są zwykle zlokalizowane na penisie – najczęściej na wędzidełku napletkowym, w rowku zażołędnym (wgłębienie w kształcie pierścienia za żołędzią) oraz na wewnętrznym fałdzie napletka. Obrzezani mężczyźni nie mają już napletka i są mniej podatni na występowanie wirusowych brodawek płciowych. Jeśli już je mają, kłykciny kończyste mogą skolonizować tułów i korzeń prącia.

Podobnie jak u kobiet, również u mężczyzn kłykciny kończyste mogą powstawać w cewce moczowej (czytaj także: uczucie pieczenia przy oddawaniu moczu), kanale odbytu i w samym odbycie. Mężczyźni homoseksualni są szczególnie podatni na występowanie kłykcin kończystych w odbycie.

Kłykciny kończyste na innych częściach ciała

Brodawki wirusowe narządów płciowych lubią ciepłe, wilgotne warunki. Występują one głównie w okolicach narządów płciowych i odbytu, dlatego też prawie zawsze rozwijają się w tych miejscach. Rzadko pojawiają się na innych częściach ciała. Na przykład wirusy HPV z okolic narządów płciowych mogą poprzez seks oralny przedostać się do jamy ustnej i gardła i tam doprowadzić do powstania brodawek. Zdarza się to jednak bardzo rzadko. Kłykciny kończyste rzadko występują również w pępku, pod kobiecymi piersiami lub pod pachami.

Kłykciny kończyste u niemowląt i dzieci

Jeśli kobiety w ciąży cierpią na kłykciny kończyste, mogą przenieść wywołujące je wirusy na dziecko podczas porodu. Zwiększa to ryzyko, że noworodek zachoruje na tzw. młodzieńczą brodawczakowatość krtani. Jest to guzek przypominający wirusową brodawkę płciową w okolicy krtani i strun głosowych. Możliwe objawy to chrypka, kaszel, trudności w połykaniu i słyszalne odgłosy oddychania.

Ogólne objawy kłykcin kończystych

Wirusowe brodawki narządów płciowych zazwyczaj nie powodują żadnych objawów, czyli są bezobjawowe. Dla wielu osób dotkniętych tym problemem kłykciny kończyste są problemem czysto kosmetycznym, który może jednak powodować pewne problemy psychologiczne (poczucie wstydu itp.).

Rzadko brodawki płciowe mogą swędzieć, piec lub boleć. Niektóre kobiety zgłaszają również zwiększoną ilość wydzieliny z pochwy. W szczególności powierzchnia większych brodawek może czasami pękać i krwawić, na przykład podczas stosunku płciowego. Jeśli brodawki narządów płciowych wrastają w otwór cewki moczowej, mogą również wystąpić problemy z oddawaniem moczu (krwawienie, słaby strumień moczu).

Czasami brodawki narządów płciowych powodują ból podczas stosunku (dyspareunia). Może to być bardzo stresujące z psychologicznego punktu widzenia. Niektórzy pacjenci cierpią również z powodu strachu, że oni sami (lub ich partner) zachorują na raka lub staną się bezpłodni z powodu brodawek płciowych. Nie należy obawiać się wizyty u lekarza w sprawie kłykcin kończystych i opowiedzieć mu o swoich obawach i lękach!

Przyczyną powstawania brodawek w okolicach narządów płciowych oraz brodawek na innych częściach ciała (brodawki pozagenitalne) są tzw. wirusy brodawczaka ludzkiego, znane również jako HPV. Istnieje ponad 200 różnych typów wirusa HPV, z których większość jest nieszkodliwa.

Nieszkodliwe wirusy HPV tylko bardzo rzadko wywołują choroby nowotworowe, dlatego też nazywane są typami niskiego ryzyka. Najbardziej znane typy to HPV 6 i HPV 11, które są wykrywane w większości przypadków występowania wirusowych brodawek płciowych. W niektórych przypadkach inne wirusy HPV niskiego ryzyka również wywołują objawy wirusowych brodawek narządów płciowych. W sumie około 40 typów wirusów HPV może zainfekować okolicę moczowo-płciową.

Wirusy HPV wysokiego ryzyka rzadko występują w brodawkach narządów płciowych

Podczas gdy typy wirusów HPV niskiego ryzyka tylko bardzo rzadko prowadzą do powstawania groźnych dla zdrowia zwyrodnień, zakażenia tzw. wirusem HPV wysokiego ryzyka (high-risk HPV) są znacznie częściej związane z powstawaniem nowotworów w okolicach narządów płciowych. Tak więc w prawie wszystkich przypadkach raka szyjki macicy (cervical carcinoma) można stwierdzić udział typów wirusów HPV wysokiego ryzyka. Zakażenie wirusem HPV wysokiego ryzyka może być również związane z rozwojem innych nowotworów okolic intymnych, takich jak rak prącia czy rak pochwy. Natomiast w komórkach kłykcin kończystych wirusy HPV wysokiego ryzyka występują niezwykle rzadko.

Jak można się zarazić wirusami wywołującymi kłykciny kończyste?

Wirusowe brodawki narządów płciowych są jedną z najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową. Zwykle przenoszone są przez bezpośredni kontakt ze skórą lub błoną śluzową chorego, czyli najczęściej przez niezabezpieczone stosunki płciowe. Szczególnie jeśli często zmieniają się partnerzy seksualni, istnieje wysokie ryzyko zakażenia. Ryzyko to można zmniejszyć za pomocą stosowania prezerwatywy, ale nie zabezpieczają one przed zarażeniem w 100 procentach. Dzieje się tak dlatego, że prezerwatywa nie zakrywa wszystkich obszarów skóry, które mogą zostać zainfekowane przez wirus HPV.

Do zakażenia wirusowymi brodawkami płciowymi może dojść również poprzez zanieczyszczone przedmioty, takie jak zabawki seksualne. Nie można również wykluczyć zakażenia poprzez wspólnie używane zainfekowanych ręczników lub gąbek kąpielowych, jak również przez odbywanie wspólnych kąpieli.

Również uprawianie seksu oralnego może zwiększyć ryzyko zakażenia wirusem HPV w okolicach jamy ustnej i gardła – a tym samym ryzyko rozwoju w tym miejscu zgrubień skórnych przypominających brodawki występujące na narządach płciowych.

U kobiet w ciąży czynniki wywołujące kłykciny kończyste mogą być przenoszone na noworodka podczas porodu.

Jeśli dzieci ze zwykłymi brodawkami na palcach drapią się w okolicach narządów płciowych lub odbytu, mogą rozwinąć się u nich kłykciny kończyste. Zwykle wywołuje je wirus HPV typu 2, ale czasami także typu 27 lub 57. W tym przypadku eksperci mówią o autoinokulacji (samozakażeniu).

UWAGA: Jeśli dzieci mają brodawki w okolicy genitaliów lub odbytu, zawsze konieczne jest dokładne wyjaśnienie, ponieważ istnieje podejrzenie wykorzystywania seksualnego!

Czynniki ryzyka

Istnieje kilka czynników zwiększających ryzyko zarażenia się wirusami HPV, które powodują powstawanie kłykcin kończystych lub prowadzą do raka szyjki macicy. Należą do nich:

  • pierwszy kontakt seksualny przed 16 rokiem życia,
  • stosunek płciowy bez zabezpieczenia (bez prezerwatywy),
  • palenie tytoniu (osłabia funkcje immunologiczne i siłę ochronną błony śluzowej),
  • poród w młodym wieku i porody mnogie (ciąże zmieniają wyściółkę macicy, przez co staje się ona bardziej podatna na infekcje),
  • osłabiony system odpornościowy,
  • inne zakażenia narządów płciowych, takie jak chlamydia lub opryszczka narządów płciowych.

Nie ma niezawodnej ochrony przed zakażeniem wirusem HPV i w konsekwencji przed powstawaniem kłykcin kończystych. Jednakże niektóre środki mogą pomóc zmniejszyć ryzyko wystąpienia wirusowych brodawek płciowych. Zaletą tych kroków jest to, że mogą one również zapobiegać innym, poważniejszym konsekwencjom zakażenia wirusami HPV. Należą do nich przede wszystkim choroby nowotworowe, takie jak rak szyjki macicy czy rak prącia.

Uprawiaj wyłącznie bezpieczny seks!

Uprawianie seksu bez zabezpieczenia jest głównym czynnikiem ryzyka występowania chorób przenoszonych drogą płciową, takich jak kłykciny kończyste. Chociaż do przeniesienia wirusa kłykcin kończystych wystarczy nawet krótkotrwały kontakt ze skórą chorej osoby, to badania nad innymi chorobami wywoływanymi przez wirusy HPV wykazały, że skuteczność leczenia jest większa i utrzymuje się dłużej, jeśli stosowane są prezerwatywy. Dlatego, należy zawsze zabezpieczać się prezerwatywami zarówno podczas seksu waginalnego, jak i analnego.

Prezerwatywy powinny być również używane podczas seksu oralnego, ponieważ także w tym wypadku zmniejszają one ryzyko infekcji.

Korzystaj z badań profilaktycznych!

W ten sposób kłykciny kończyste i inne zmiany błony śluzowej związane z wirusami HPV mogą być wykryte i leczone w ich wczesnym stadium. Tak jak w przypadku prawie wszystkich chorób, tak i tutaj obowiązuje ta sama zasada: im wcześniejsza diagnoza i leczenie, tym lepsze rokowania!

Zawsze pamiętaj też o swoich partnerach seksualnych!

Podobnie jak w przypadku wszystkich chorób przenoszonych drogą płciową, również Twój partner seksualny powinien zostać przebadany pod kątem występowania kłykcin kończystych. Jeśli zdiagnozowano u Ciebie wirusowe brodawki narządów płciowych, zawsze należy poinformować o tym swojego partnera seksualnego (partnerów seksualnych). Pomoże to zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby i ochroni Twojego partnera przed potencjalnie poważnymi chorobami (w tym przed rakiem)!

Zaszczep siebie oraz swoje dzieci!

Od kilku lat dostępna jest szczepionka przeciwko niektórym typom wirusów brodawczaka ludzkiego (szczepionka przeciwko HPV). Szczepić można dziewczęta w wieku od dziewięciu do czternastu lat, najlepiej przed pierwszą aktywnością seksualną. Istnieją również szczepienia dla chłopców w wieku od dziewięciu do czternastu lat. Dostępne są dwie różne szczepionki: jedna z nich (podwójna szczepionka przeciwko HPV) chroni przed zakażeniem najważniejszymi wirusami wywołującymi raka szyjki macicy (HPV 16 i 18), druga szczepionka (dziewięcioskładnikowa szczepionka przeciwko HPV) jest również skuteczna przeciwko innym typom HPV, w tym HPV 6 i 11 – dwóm najczęstszym czynnikom wywołującym kłykciny kończyste.

W wielu przypadkach wirusowe brodawki płciowe nie powodują żadnych problemów. Mimo to należy zawsze badać brodawki w okolicy narządów płciowych. Może to być również złośliwy proces chorobowy. Nawet niegroźne brodawki narządów płciowych mogą powodować dyskomfort, zwłaszcza jeśli się powiększają. Ponadto istnieje zwiększone ryzyko, że wirus HPV wysokiego ryzyka mógł zainfekować skórę lub błonę śluzową w innym miejscu i doprowadzić do powstania tam mało widocznych zmian.

Niezbędne badania w celu wyjaśnienia przyczyn powstawania wirusowych brodawek płciowych przeprowadzane są przez specjalistów. Możliwymi kontaktami są w tym wypadku ginekolodzy (dla kobiet), urolodzy (dla mężczyzn), dermatolodzy (specjaliści od chorób skóry) i wenerolodzy (specjaliści od chorób wenerycznych).

Wywiad lekarski (anamneza)

Po pierwsze, lekarz zapyta pacjenta o wszelkie objawy, które u niego wystąpiły. Nie bój się również odpowiadać na pytania dotyczące Twojej aktywności seksualnej, ponieważ odgrywa ona decydującą rolę w powstawaniu kłykcin kończystych. Lekarz zwróci również uwagę na ogólne czynniki ryzyka, takie jak przyjmowane leki, palenie tytoniu lub inne przebyte choroby, które mogą osłabiać układ odpornościowy. Na przykład możesz usłyszeć następujące pytania:

  • Na co dokładnie się uskarżasz?
  • Gdzie i jakie zmiany skórne zauważyłeś? Czy są to ewentualnie wyraźne brodawki w okolicy narządów płciowych?
  • Czy zauważyłaś krwawienie z narządów płciowych poza cyklem menstruacyjnym, na przykład po stosunku płciowym?
  • Czy często zmieniałaś/eś swojego partnera seksualnego? Czy używasz prezerwatyw podczas seksu?
  • Czy wiesz o jakichkolwiek swoich wcześniejszych chorobach?
  • Czy w przeszłości chorowałaś/eś na choroby przenoszone drogą płciową, z objawami występującymi w okolicach narządów płciowych, takie jak wirusowe brodawki płciowe, chlamydia lub kiła?

Badania w kierunku obecności kłykcin kończystych

Lekarz może wyjaśnić kwestię występowania kłykcin kończystych u mężczyzn bardziej szczegółowo podczas badania fizykalnego. W szczególności obejrzy on żołądź prącia, ujście cewki moczowej (meatus urethrae externus) i otwór cewki moczowej (fossa navicularis). W niektórych przypadkach otwór cewki moczowej może zostać rozchylony tak, aby można było zbadać ostatnie kilka centymetrów cewki moczowej (meatoskopia). Jeśli w otworze cewki moczowej znajdują się brodawki płciowe, lekarz wykona uretroskopię. Najpierw jednak leczy się widoczne z zewnątrz brodawki płciowe, tak aby podczas badania wirusy brodawczaka ludzkiego nie zostały przeniesione w głąb cewki moczowej.

Brodawki narządów płciowych u kobiet często występują w okolicy warg sromowych lub także w odbycie i są wtedy zazwyczaj łatwo rozpoznawalne. W celu wykrycia wszystkich brodawek w okolicach intymnych konieczne są dalsze badania. Podczas badania ginekologicznego ginekolog bada palpacyjnie pochwę, a następnie ogląda ją za pomocą wziernika („lusterka”). Badanie palpacyjne jest ważne, ponieważ czasami wzierniki nie wykrywają głęboko umiejscowionych brodawek płciowych lub innych narośli.

Lekarz pobiera również wymaz z błony śluzowej szyjki macicy i szyjki macicy. Następnie barwi rozmaz i bada go pod mikroskopem. To badanie cytologiczne, tzw. test Pap, może wcześnie wykryć złośliwe zmiany, które mogą wynikać z infekcji wirusami HPV.

Lekarz może również wykonać kolposkopię, aby sprawdzić, czy w okolicy żeńskich narządów płciowych nie ma brodawek płciowych. Kolposkopia polega to na zbadaniu pochwy i szyjki macicy za pomocą specjalnego urządzenia (kolposkopu). Umożliwia ono wykrycie najmniejszych brodawek płciowych i innych zmian lub krwawień w kobiecych narządach płciowych.

Dalsze badania

W przypadku brodawek na odbycie lekarz bada palcem odbyt i kanał odbytu (badanie DRE – Digital Rectal Examination). Może on również wykonać anoskopię (badanie kanału odbytu). Polega ono na zbadaniu kanału odbytu za pomocą sztywnego endoskopu (anoskopu).

Alternatywnie możliwa jest również proktoskopia: tutaj również używa się sztywnego endoskopu (proktoskopu). Za jego pomocą, lekarz może obejrzeć nie tylko wnętrze kanału odbytu, ale także dolny odcinek odbytnicy. Bardzo rzadko wirusowe brodawki płciowe wyrastają ponad tzw. linię grzebieniastą (Linea dentata). Na tej linii, na wewnętrznej ścianie jelita zmienia się struktura błony śluzowej. Warstwa okrywająca (nabłonek płaski) kanału odbytu łączy się w tym miejscu z błoną śluzową odbytu (pryzmatyczny nabłonek jednowarstwowy). Kłykciny kończyste, które wyrastają poza tę linię, wskazują na słabość układu immunologicznego pacjenta. Przed proktoskopią, aby nie rozprzestrzeniać wirusa HPV, widoczne z zewnątrz brodawki narządów płciowych są zwykle usuwane.

Jeśli inne badania w kierunku kłykcin kończystych nie przyniosą jednoznacznych wyników, lekarz może przeprowadzić test z zastosowaniem kwasu octowego. Polega on na posmarowaniu podejrzanych obszarów skóry/błony śluzowej kwasem octowym o stężeniu od trzech do pięciu procent (u kobiet, na przykład, w ramach kolposkopii). Trudno rozpoznawalne brodawki płciowe stają się wtedy białawe. Wynik testu jest jednak mało wiarygodny, dlatego też metoda ta nie jest rutynowo zalecana.

Badanie histologiczne usuniętych brodawek

Lekarz zazwyczaj diagnozuje wirusowe brodawki narządów płciowych na podstawie badania gołym okiem. Jeśli jednak ma wątpliwości, usuwa on brodawkę w całości i poddaje ją badaniu histologicznemu. Brodawka narządów płciowych jest również usuwana i badana w laboratorium w następujących sytuacjach:

  • Leczenie nie działa.
  • Po skutecznym wyleczeniu szybko powstają nowe brodawki płciowe.
  • Brodawki narządów płciowych mają średnicę powyżej jednego centymetra.
  • Podejrzewa się kłykciny kończyste olbrzymie (tzw. guzy Buschke-Löwensteina).
  • Zmiany skórne są atypowe. Na przykład, są one pigmentowane, wielobarwne, krwawiące lub zrośnięte z otaczającą je tkanką.
  • U pacjenta występują niedobory odporności.

Wykrywanie i identyfikacja typów wirusów HPV

Materiał genetyczny wirusów HPV nie musi być zazwyczaj wykrywany w przypadku występowania kłykcin kończystych. Wyjątkiem są kłykciny kończyste olbrzymie: w tym przypadku wirusy HPV powinny być wykrywane za pomocą metod biologii molekularnej i zidentyfikowany powinien być konkretny typ wirusa HPV.

Wykrywanie wirusa HPV (w tym określanie typu wirusa) może być również wskazane u dzieci z brodawkami w okolicy narządów płciowych. Jeśli na przykład zidentyfikowano jako przyczynę kłykcin kończystych wirusa HPV 2, sugeruje to raczej zwykłe zarażenie niż wykorzystywanie seksualne, gdyż w takim wypadku kłykciny kończyste są zwykle powodowane przez wirusy HPV 6 lub HPV 11.

Wykluczenie innych chorób przenoszonych drogą płciową

W przypadku kłykcin kończystych istnieje zwiększone ryzyko obecności także innych chorób przenoszonych drogą płciową. Dlatego lekarz bada pacjentów na okoliczność występowania kiły, rzeżączki, HIV, chlamydii oraz wirusowego zapalenia wątroby typu B i C.

Odróżnianie wirusowych brodawek płciowych od innych chorobowych zmian skórnych

Istnieją choroby, które powodują zmiany skórne podobne do kłykcin kończystych (diagnostyka różnicowa). Z tego powodu czasami konieczne jest pobranie próbki tkanki do badania. Ważnymi diagnozami różnicowymi w przypadku brodawek płciowych są:

SCHORZENIECECHY
Kłykciny kończyste płaskie (Condylomata lata)
  • Cieknące i rozległe grudki na skórze
  • II stadium kiły
Zapalenie mieszków włosowych
  • Bolesny, niewielki obrzęk (krosta) w okolicach owłosienia łonowego
  • Występuje pojedynczo lub w grupach
  • Może być ropny lub nie
Mięczak zakaźny
  • Niewielkie, w kolorze skóry, lekko zapadnięte grudki, czasami błyszczące
  • Występują pojedynczo lub w grupach
  • Często u dzieci i pacjentów z AIDS
Brodawki łojotokowe
  • Ostro zarysowane brodawki wielkości od ziarna soczewicy do małej monety
  • Początkowo płaskie i brązowawe, później półkuliste i ciemnobrązowe do czarnego
  • Miękka, tłusta powierzchnia brodawek
  • Mogą się rozwijać wszędzie tam, gdzie występują gruczoły łojowe
Włókniak miękki (ang. acrochordon, łac. fibroma molle)
  • Łagodne nowotwory tkanki łącznej skóry
  • Miękkie, w kolorze skóry, często z szypułkami (dlatego nazywane „brodawkami szypułkowymi”)
  • Szczególnie w miejscach pomarszczonych (na szyi, w pachwinach itp.)
Plamki Fordyce’a
  • Małe grudki w kolorze skóry, do żółtawego
Hirsuties papillaris vulvae (u kobiet)Hirsuties papillaris penis (u mężczyzn)
  • Jeden do kilku rzędów małych, białawo-czerwonych brodawek w okolicy kobiecego sromu lub na brzegu żołędzi penisa.
Liszaj lśniący
  • Wiele błyszczących grudek wielkości główki szpilki na trzonie penisa lub na żołędzi (również na zgięciach przedramion itp.)
  • Białawy (na ciemniejszej skórze) do czerwonawo-brązowawego (na jaśniejszej skórze)
  • Brak dolegliwości

Ponadto lekarz musi odróżniać brodawki narządów płciowych od ewentualnych złośliwych zmian skórnych (zmian przedrakowych lub nowotworowych).

Istnieją różne sposoby leczenia kłykcin kończystych. Lekarz i pacjent wspólnie ustalają plan leczenia. Przy wyborze działań terapeutycznych należy wziąć pod uwagę przede wszystkim następujące czynniki:

  • wielkość, liczbę i umiejscowienie brodawek płciowych,
  • rodzaj i skuteczność wcześniejszych zabiegów,
  • możliwe choroby podstawowe i współistniejące (HIV, chlamydia itp.),
  • życzenia pacjenta,
  • doświadczenie lekarza prowadzącego.

Partner seksualny powinien również zostać zbadany pod kątem występowania kłykcin kończystych i w razie potrzeby poddany leczeniu. Zapobiega to wielokrotnemu zarażaniu się partnerów.

Leczenie kłykcin kończystych za pomocą leków

Kłykciny kończyste mogą być leczone lekami, które mogą być stosowane zewnętrznie (miejscowo). Odpowiednie preparaty są dostępne w postaci kremów, maści lub płynów (roztworów, kwasów) i są stosowane bezpośrednio na brodawki. W zależności od składnika aktywnego leczenie kłykcin kończystych jest przeprowadzane albo przez lekarza, albo przez samego pacjenta. W każdym przypadku staranne i regularne stosowanie leków jest kluczowe dla powodzenia terapii.

W poniższej tabeli znajduje się lista różnych substancji czynnych stosowanych w leczeniu kłykcin kończystych, instrukcja stosowania oraz najważniejsze działania niepożądane:

LekUżytkownikUwagi
Podofilotoksyna-0,5% roztwórPodophyllotoxin-0,15% maśćpacjent
  • 2x dziennie przez 3 dni, następnie 4 dni przerwy; cykl ten można powtórzyć maksymalnie cztery razy
  • Dla maksymalnie 10 brodawek płciowych o wielkości od 1 do 10 mm i całkowitej powierzchni maksymalnie 1,5 cm2
  • Szczególnie zalecany w przypadku nieleczonych, pojedynczych wirusowych brodawek płciowych w miejscach łatwo dostępnych i widocznych (zewnętrzne narządy płciowe)
  • Nie stosować poniżej 18 roku życia, w okresie ciąży i karmienia piersią
  • Działania niepożądane: reakcje zapalne, powierzchowne rany, zaczerwienienie, uczucie pieczenia
Imikwimod 5% maśćpacjent
  • 3 razy w tygodniu na noc przez maksymalnie 16 tygodni
  • Zmyć po 6 do 10 godzinach
  • Wzmacniają system odpornościowy w obszarze dotkniętym chorobą
  • Szczególnie przydatny w przypadku nieleczonych kłykcin kończystych w okolicy zewnętrznych narządów płciowych lub wokół odbytu
  • Nie zaleca się stosowania u osób poniżej 18 roku życia, w okresie ciąży i karmienia piersią
  • Działania niepożądane: reakcje zapalne, powierzchowne rany, obrzęki, podrażnienia skóry, objawy grypopodobne
Liść zielonej herbaty 10% maśćpacjent
  • Wyciąg z zielonej herbaty
  • Stosować 5x dziennie przez okres do 16 tygodni
  • Maksymalna dawka dobowa 250 mg maści
  • Nie stosować poniżej 18 roku życia i w czasie ciąży
  • Działania niepożądane: łagodne, miejscowe reakcje skórne (świąd, zaczerwienienie, podrażnienie skóry, ból)
Kwas trójchlorooctowylekarz
  • Stosować co tydzień za pomocą bawełnianego wacika lub drewnianej pałeczki
  • Jako silny kwas prowadzi do obumierania komórek
  • Szczególnie nadaje się do małych, obwodowych brodawek, zwłaszcza na błonie śluzowej
  • Może być stosowany również w czasie ciążyDziałania niepożądane: natychmiastowe pieczenie i ból po zastosowaniu; przetoki i owrzodzenia skóry

Wymrażanie kłykcin kończystych

Terminem technicznym dla tego rodzaju leczenia brodawek płciowych jest krioterapia. Przeprowadza ją lekarz specjalista. Lekarz za pomocą aerozolu aplikuje ciekły azot na brodawkę, co powoduje jej „wymrożenie” i obumarcie tkanki brodawki. Aplikacja ciekłego azotu może być powtarzana raz w tygodniu.

Ta metoda leczenia kłykcin kończystych jest łatwa do wykonania, niedroga i może być stosowana również w czasie ciąży. Możliwe skutki uboczne to pieczenie i ból w leczonym obszarze. Mogą również wystąpić zaburzenia pigmentacyjne i powierzchowne blizny. Wirusy HPV nie są zabijane przez ten rodzaj leczenia, dlatego u wielu pacjentów dochodzi później do rozwoju nowych wirusowych brodawek płciowych.

Leczenie chirurgiczne kłykcin kończystych

W leczeniu chirurgicznym wirusowych brodawek płciowych usuwa się narośle tkankowe. Pacjentowi podaje się znieczulenie miejscowe lub znieczulenie ogólne. Istnieje kilka różnych technik dostępnych w chirurgii kłykcin kończystych.

Do usuwania kłykcin kończystych można użyć elektrokautera, który podgrzewa i niszczy tkankę za pomocą prądu elektrycznego. Lekarze stosują tę metodę szczególnie w przypadku wirusowych brodawek płciowych o dużej powierzchni oraz nawracających brodawek. Podczas zabiegu mogą powstawać opary dymu z potencjalnie zakaźnymi cząstkami wirusa, dlatego konieczne jest zastosowanie wyciągu, maski na twarz i okularów ochronnych.

Wirusowe brodawki narządów płciowych mogą być również usuwane za pomocą terapii laserowej. Laser pracuje z dwutlenkiem węgla lub barwnikiem (Nd:YAG). Podobnie jak elektrokauteryzacja, metoda ta jest szczególnie przydatna w przypadku dużych powierzchni brodawek i nawracających kłykcin kończystych. Tutaj także istnieje niebezpieczeństwo rozwoju oparów, z potencjalnym rozprzestrzenianiem się zakaźnych wirusów HPV.

Dostępne są również inne możliwości chirurgicznego leczenia kłykcin kończystych, na przykład wyskrobywanie (kiretaż) i ablacja za pomocą nożyczek chirurgicznych (wycinanie). Są one szczególnie przydatne w przypadku pojedynczych brodawek.

Szczególnie w przypadku usuwania brodawek płciowych z szyjki macicy (np. za pomocą lasera) wskazane jest zbadanie próbki tkanki. W tkance mogą być wykryte zmiany komórek złośliwych (lub ich prekursorów). W takim przypadku zabieg chirurgiczny jest często rozszerzany.

Nie ma zatwierdzonych leków do leczenia brodawek płciowych w cewce moczowej. Są one usuwane chirurgicznie podczas endoskopii cewki moczowej. Istnieje ryzyko uszkodzenia tkanki i powstania blizny. Możliwe konsekwencje to dyskomfort, ból i zwężenie cewki moczowej.

Kłykciny kończyste w kanale odbytu są również zazwyczaj usuwane chirurgicznie. Również w tym przypadku zabieg może spowodować powstanie blizn i zwężeń.

Leczenie kłykcin kończystych – kobiety w ciąży

W czasie ciąży lekarz może leczyć niewielkie brodawki narządów płciowych kwasem trójchlorooctowym. Inne możliwości leczenia kłykcin kończystych u kobiet w ciąży obejmują ich wymrażanie, laseroterapię i elektrokauteryzację. Jednak lekarze często czekają z zastosowaniem takich inwazyjnych metod do 34. tygodnia ciąży lub nawet później, jeśli nie ma poważniejszych objawów. Dzieje się tak, ponieważ w wielu przypadkach kłykciny kończyste ulegają samoistnemu wyleczeniu po 25 tygodniu ciąży.

Leczenie kłykcin kończystych u dzieci

U dzieci kłykciny kończyste mogą wskazywać na występowanie wykorzystywania seksualnego. Jeśli dziecko zachowuje się niepokojąco lub widoczne są ślady przemocy, podejrzenie to jeszcze wzrasta. W takich przypadkach oprócz leczenia kłykcin kończystych przez specjalistę wskazana jest wizyta u pediatry i psychologa dziecięcego.

Jednakże kłykciny kończyste u dzieci mogą być również spowodowane przez zwykłe brodawki na rękach. Na przykład jeśli dziecko drapie się w okolicy narządów płciowych, wirus HPV może zostać przeniesiony i spowodować tam kłykciny kończyste.

Wirusowe brodawki narządów płciowych u dzieci mogą być leczone za pomocą krioterapii, lasera lub elektrokauteryzacji.

Kłykciny kończyste – olejek z drzewa herbacianego

Niektórzy ludzie w leczeniu kłykcin kończystych stosują olejek z drzewa herbacianego. Olejek eteryczny z liści australijskiego drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia) ma ogólnie działanie wirusostatyczne, co oznacza, że hamuje namnażanie się wirusów. Nie udowodniono jednak, czy olejek z drzewa herbacianego może rzeczywiście skutecznie leczyć wirusowe brodawki narządów płciowych.

Przebieg choroby jest różny. W niektórych przypadkach kłykciny kończyste znikają same, bez leczenia. Bardzo często jednak, jeśli nie są leczone, rozprzestrzeniają się. Mogą one nawet urosnąć do dużych rozmiarów i powodować coraz poważniejsze objawy. Z tego powodu wirusowe brodawki narządów płciowych powinny być zawsze konsekwentnie leczone – również dlatego, że są one bardzo zaraźliwe.

Przy wszystkich metodach leczenia czynnik wywołujący chorzenie (wirusy HPV) rzadko może być całkowicie wyeliminowany. Dlatego też często dochodzi do nawrotów choroby.

Zakażenie wirusem HIV lub choroba AIDS, jak również inne zakażenia w okolicy narządów płciowych (np. chlamydia, opryszczka, kiła) mogą uniemożliwić skuteczne leczeni kłykcin kończystych brodawek płciowych i korzystny przebieg choroby.

Szczególnie ostrożni muszą być pacjenci z HIV i pacjenci po przeszczepach narządów. Ich układ odpornościowy jest bardzo osłabiony (pacjenci po przeszczepach organów przez długi czas przyjmują leki immunosupresyjne). Ryzyko przekształcenia się brodawek płciowych w raka (zwłaszcza raka kolczystokomórkowego) jest znacznie zwiększone.

Jak rozpoznać kłykciny kończyste?

Na początku pierwsze brodawki narządów płciowych można rozpoznać jako małe, miękkie grudki wielkości główki od szpilki o czerwonym, brązowawym i białym zabarwieniu. Początkowo pojawiają się pojedynczo, ale w miarę postępów mnożą się i powstają formacje łączące wiele brodawek w jeden twór.

Jak niebezpieczne są kłykciny kończyste? 

W zdecydowanej większości przypadków kłykciny kończyste są nieszkodliwe. Jednak większość dotkniętych nimi osób uważa je za bardzo nieprzyjemne. Ich wygląd może prowadzić do braku pewności siebie i zmniejszać chęć do aktywności seksualnej.

Czy kłykciny kończyste mogą zniknąć same?

Kłykciny kończyste często ustępują bez leczenia, ale może to potrwać kilka lat. Leczenie na ogół przynosi dobre i szybkie efekty, ale nawroty choroby są stosunkowo częste. Powodem tego jest albo to, że wirus nadal znajduje się w organizmie, albo to, że pacjent zostanie ponownie zainfekowany.

Dlaczego kłykciny kończyste często powracają?

Nawet po skutecznym leczeniu kłykciny kończyste mogą nawracać. Dzieje się tak zwłaszcza w przypadku występowania czynników sprzyjających, takich jak osłabiony układ odpornościowy. W ten sposób w ciągu sześciu miesięcy brodawki pojawiają się ponownie u około 20 do 70 procent pacjentów.

Jak pozbyć się wirusa HPV?

Większość zakażeń wirusami HPV leczy się samoistnie, ponieważ układ odpornościowy rozpoznaje i eliminuje wirusy HPV. Jeśli to się nie uda, infekcja wirusem HPV utrzymuje się przez dłuższy okres. Jak dotąd nie istnieje leczenie, które mogłoby bezpośrednio zwalczać wirusy HPV.

  • Stefania. Jabłońska: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006.
  • Tomasz F. Mroczkowski (red.): Choroby przenoszone drogą płciową : dla studentów i lekarzy. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1998.
  • Juckett, G; Hartman-Adams, H (Nov 15, 2010). „Human papillomavirus: clinical manifestations and prevention”. American Family Physician. 82.
Autor

opracowano przez radę medyczną Telemedi